પ્રપ્ર પૂષ્ણસ્તુવિજાતસ્ય શસ્યતે મહિત્વમસ્ય તવસો ન તન્દતે સ્તોત્રમસ્ય ન તન્દતે । અર્ચામિ સુમ્નયન્નહમન્ત્યૂતિં મયોભુવમ્ । વિશ્વસ્ય યો મન આયુયુવે મખો દેવ આયુયુવે મખઃ
પૂષણના મહાનત્વની, ઉત્કૃષ્ટ જન્મના, પ્રસંશા થાય છે; એનું બળ ક્યારેય ઓછું પડતું નથી, એના સ્તુતિ ક્યારેય થાકતી નથી. હું સુમનસ્ થઈને એના આશ્રય, એના સહાય માટે ગાઉં છું, એ સુખદાયક છે, જે સર્વના મન ફેરવે છે, દેવ છે, જે સર્વના મન ફેરવે છે.
પ્ર હિ ત્વા પૂષન્નજિરં ન યામનિ સ્તોમેભિઃ કૃણ્વ ઋણવો યથા મૃધ ઉષ્ટ્રો ન પીપરો મૃધઃ । હુવે યત્ત્વા મયોભુવં દેવં સખ્યાય મર્ત્યઃ । અસ્માકમાઙ્ગૂષાન્દ્યુમ્નિનસ્કૃધિ વાજેષુ દ્યુમ્નિનસ્કૃધિ
હું તને, પૂષણ, રથ જેવો ઝડપી, સ્તુતિઓથી બોલાવું છું; અમને સલામત રીતે પસાર કરજે, જેમ ઊંટ મુશ્કેલીમાંથી પસાર થાય છે. જયારે હું તને, સુખદાયક દેવ, મિત્ર તરીકે બોલાવું છું, હે મનુષ્ય, અમારી સ્તુતિઓને સ્પર્ધામાં વિજયી કર, સ્પર્ધામાં વિજયી કર.
યસ્ય તે પૂષન્સખ્યે વિપન્યવઃ ક્રત્વા ચિત્સન્તોઽવસા બુભુજ્રિર ઇતિ ક્રત્વા બુભુજ્રિરે । તામનુ ત્વા નવીયસીં નિયુતં રાય ઈમહે । અહેળમાન ઉરુશંસ સરી ભવ વાજેવાજે સરી ભવ
જેની મિત્રતામાં, હે પૂષણ, વિદ્વાનો પોતાના બુદ્ધિથી સહારો મેળવે છે, પોતાના બુદ્ધિથી સહારો મેળવે છે. એ તારી હંમેશા નવી ટોળકી માટે ધનની ઇચ્છા કરીએ છીએ. હે દયાળુ, દુરદર્શી, દરેક સ્પર્ધામાં અમારો સાથી બન, દરેક સ્પર્ધામાં સાથી બન.
અસ્યા ઊ ષુ ણ ઉપ સાતયે ભુવોઽહેળમાનો રરિવાઁ અજાશ્વ શ્રવસ્યતામજાશ્વ । ઓ ષુ ત્વા વવૃતીમહિ સ્તોમેભિર્દસ્મ સાધુભિઃ । નહિ ત્વા પૂષન્નતિમન્ય આઘૃણે ન તે સખ્યમપહ્નુવે
અજાશ્વ, અમે તારી પ્રસન્નતા માટે તને ભજવા આવ્યા છીએ, તારા પ્રસિદ્ધ દાન માટે આતુર છીએ. ઉત્તમ સ્તુતિઓથી, હે મહાન, અમે તારી પ્રશંસા કરીએ છીએ. હે પુષણ, હું તને અવગણતો નથી, ને તારી મિત્રતા કદી નકારી નથી, હે તેજસ્વી.
અસ્તુ શ્રૌષટ્ પુરો અગ્નિં ધિયા દધ આ નુ તચ્છર્ધો દિવ્યં વૃણીમહ ઇન્દ્રવાયૂ વૃણીમહે । યદ્ધ ક્રાણા વિવસ્વતિ નાભા સંદાયિ નવ્યસી । અધ પ્ર સૂ ન ઉપ યન્તુ ધીતયો દેવાઁ અચ્છા ન ધીતયઃ
આવાજે સાંભળો, અમે આપણા મનથી અગ્નિને આગળ રાખીએ છીએ; હવે અમે એ દૈવી રક્ષા પસંદ કરીએ છીએ, અમે ઇન્દ્ર અને વાયુને પસંદ કરીએ છીએ. જયારે તમે બંને ઉષાની મધ્યે નવા દાન આપો છો, ત્યારે અમારી પ્રાર્થનાઓ દેવો સુધી પહોંચે, અમારી પ્રાર્થનાઓ દેવો સુધી જાય.
યદ્ધ ત્યન્મિત્રાવરુણાવૃતાદધ્યાદદાથે અનૃતં સ્વેન મન્યુના દક્ષસ્ય સ્વેન મન્યુના । યુવોરિત્થાધિ સદ્મસ્વપશ્યામ હિરણ્યયમ્ । ધીભિશ્ચન મનસા સ્વેભિરક્ષભિઃ સોમસ્ય સ્વેભિરક્ષભિઃ
જયારે તમે, મિત્ર અને વરુણ, તમારી ઇચ્છાથી અસત્યને તમારા ક્રોધથી રોકો છો, તમારી બુદ્ધિથી રોકો છો, ત્યારે તમારા ઘરમાટે અમે સોનાની જેમ તેજસ્વી પ્રકાશ જોયે છીએ, આપણા મનથી, વિચારથી અને પોતાની ઇન્દ્રિયોથી, સોમની ઇન્દ્રિયોથી.
યુવાં સ્તોમેભિર્દેવયન્તો અશ્વિનાશ્રાવયન્ત ઇવ શ્લોકમાયવો યુવાં હવ્યાભ્યાયવઃ । યુવોર્વિશ્વા અધિ શ્રિયઃ પૃક્ષશ્ચ વિશ્વવેદસા । પ્રુષાયન્તે વાં પવયો હિરણ્યયે રથે દસ્રા હિરણ્યયે
હે અશ્વિનીકુમારો, ભક્તો તમને સ્તુતિઓ અર્પે છે, જેમ કે તમારી પ્રસંસા જાહેર કરે છે; તમને હવન અર્પણ થાય છે. તમારી બધી મહિમા અને સંપત્તિ, હે સર્વજ્ઞ, પ્રસરી છે; તમારા સોનાના ઘોડા, હે આશ્ચર્યજનક, સોનાની રથમાં તમને શીતળતા આપે છે.
અચેતિ દસ્રા વ્યુ નાકમૃણ્વથો યુઞ્જતે વાં રથયુજો દિવિષ્ટિષ્વધ્વસ્માનો દિવિષ્ટિષુ । અધિ વાં સ્થામ વન્ધુરે રથે દસ્રા હિરણ્યયે । પથેવ યન્તાવનુશાસતા રજોઽઞ્જસા શાસતા રજઃ
હે આશ્ચર્યજનક અશ્વિનીકુમારો, તમે આકાશમાં ઝડપથી ફરો છો; તમારા રથને જોડાયેલા ઘોડા સ્વર્ગના માર્ગોમાં દોડે છે. તમે બંને સોનાના રથમાં બેઠા છો; રસ્તે જતા મુસાફરોની જેમ, તમે માર્ગને દોરીને ઝડપથી આગળ વધો છો.
શચીભિર્નઃ શચીવસૂ દિવા નક્તં દશસ્યતમ્ । મા વાં રાતિરુપ દસત્કદા ચનાસ્મદ્રાતિઃ કદા ચન
તમારી શક્તિથી, હે અશ્વિનીકુમારો, અમને દિવસે-રાતે કૃપા આપો, તમે સર્વોપયુક્ત છો. તમારી દયાળુતા કદી અમને છોડે નહીં, અમારો હિસ્સો કદી છીનવાઈ ન જાય.
વૃષન્નિન્દ્ર વૃષપાણાસ ઇન્દવ ઇમે સુતા અદ્રિષુતાસ ઉદ્ભિદસ્તુભ્યં સુતાસ ઉદ્ભિદઃ । તે ત્વા મન્દન્તુ દાવને મહે ચિત્રાય રાધસે । ગીર્ભિર્ગિર્વાહ સ્તવમાન આ ગહિ સુમૃળીકો ન આ ગહિ
હે પરાક્રમી ઇન્દ્ર, તારા મજબૂત હાથોથી, આ સોમરસ તારા માટે પિછડાઈને અને વહેતી આવી છે. એ તને આનંદ આપે, તારા મહાન પુરસ્કાર માટે. ગીતોથી પ્રશંસિત, હે ગાયક, અમારે પાસે દયાળુ બનીને આવો.
ઓ ષૂ ણો અગ્ને શૃણુહિ ત્વમીળિતો દેવેભ્યો બ્રવસિ યજ્ઞિયેભ્યો રાજભ્યો યજ્ઞિયેભ્યઃ । યદ્ધ ત્યામઙ્ગિરોભ્યો ધેનું દેવા અદત્તન । વિ તાં દુહ્રે અર્યમા કર્તરી સચાઁ એષ તાં વેદ મે સચા
હે અગ્નિ, અમને સાંભળ; તું પૂજવામાં આવે છે અને દેવો પાસે, પૂજનીય રાજાઓ પાસે સંદેશ પહોંચાડે છે. જયારે દેવોએ અંગિરસોને ગાય આપી, ત્યારે આર્યમાન એને દૂધ કાઢી આપ્યું; એ જાણે છે, એ જાણે છે, હું પણ એ સાથે જાણું છું.
મો ષુ વો અસ્મદભિ તાનિ પૌંસ્યા સના ભૂવન્દ્યુમ્નાનિ મોત જારિષુરસ્મત્પુરોત જારિષુઃ । યદ્વશ્ચિત્રં યુગેયુગે નવ્યં ઘોષાદમર્ત્યમ્ । અસ્માસુ તન્મરુતો યચ્ચ દુષ્ટરં દિધૃતા યચ્ચ દુષ્ટરમ્
તમારા શૌર્યકર્મો અમને કદી છોડે નહીં, તમારી પ્રાચીન મહિમા હંમેશા અમારી રહે, તમારો ક્રોધ અમ પર કદી ન આવે. દરેક યુગમાં જે અદ્ભુત અને નવું છે, અમર મહિમા છે, એ અમને મળે, હે મારુતો, અને જે જીતવું મુશ્કેલ છે, એ પણ અમને મળે.
દધ્યઙ્હ મે જનુષં પૂર્વો અઙ્ગિરાઃ પ્રિયમેધઃ કણ્વો અત્રિર્મનુર્વિદુસ્તે મે પૂર્વે મનુર્વિદુઃ । તેષાં દેવેષ્વાયતિરસ્માકં તેષુ નાભયઃ । તેષાં પદેન મહ્યા નમે ગિરેન્દ્રાગ્ની આ નમે ગિરા
દધ્યઙ્ મારા પૂર્વજ હતા, પ્રિયમેદ, કણ્વ, અત્રિ, મનુ—એમણે જાણ્યું, મારા પૂર્વજો મનુએ જાણ્યું. દેવોમાં એમના વંશજ છે, એમાં અમારા પણ સગા છે. એમના માર્ગે હું વંદન કરું છું, મારા ગીતથી ઇન્દ્ર અને અગ્નિને વંદન કરું છું.
હોતા યક્ષદ્વનિનો વન્ત વાર્યં બૃહસ્પતિર્યજતિ વેન ઉક્ષભિઃ પુરુવારેભિરુક્ષભિઃ । જગૃભ્મા દૂરઆદિશં શ્લોકમદ્રેરધ ત્મના । અધારયદરરિન્દાનિ સુક્રતુઃ પુરૂ સદ્માનિ સુક્રતુઃ
યજમાન યજ્ઞ કરે, ઇચ્છિત દાન પ્રાપ્ત થાય; બૃહસ્પતિ યજ્ઞ કરે છે, વેણા અનેક વાછરડાઓ સાથે યજ્ઞ કરે છે. અમે દૂરના સંકેત, પર્વત પરથી ગીત પકડ્યું છે, પોતાની શક્તિથી. બુદ્ધિશાળી એ અનેક ઘર સ્થાપે છે, અનેક ઘર સ્થાપે છે.
યે દેવાસો દિવ્યેકાદશ સ્થ પૃથિવ્યામધ્યેકાદશ સ્થ । અપ્સુક્ષિતો મહિનૈકાદશ સ્થ તે દેવાસો યજ્ઞમિમં જુષધ્વમ્
જે દેવો સ્વર્ગમાં અગિયાર છે, પૃથ્વી પર અગિયાર છે, અને જળમાં મહાન અગિયાર છે, એ બધા દેવો આ યજ્ઞ સ્વીકારો.
વેદિષદે પ્રિયધામાય સુદ્યુતે ધાસિમિવ પ્ર ભરા યોનિમગ્નયે । વસ્ત્રેણેવ વાસયા મન્મના શુચિં જ્યોતીરથં શુક્રવર્ણં તમોહનમ્
વેદિ માટે, પ્રિય સ્થાન માટે, તેજસ્વી માટે, અગ્નિ માટે બેઠકો લાવો, જેમ કોઈ આધાર લાવે છે; કપડાંથી જેમ ઢાંકે તેમ, મનથી શુદ્ધ, પ્રકાશથી ભરેલા, તેજસ્વી રંગના, અંધકાર દૂર કરનારને આવરી લો.
અભિ દ્વિજન્મા ત્રિવૃદન્નમૃજ્યતે સંવત્સરે વાવૃધે જગ્ધમી પુનઃ । અન્યસ્યાસા જિહ્વયા જેન્યો વૃષા ન્યન્યેન વનિનો મૃષ્ટ વારણઃ
દ્વિજાતિ, ત્રિવૃત, શુદ્ધ થાય છે; વર્ષભર વધે છે, ફરીથી ભોજન બને છે. બીજાની જીભથી વૃષભની પ્રશંસા થાય છે; બીજાના અવાજથી હવન શુદ્ધ થાય છે.
કૃષ્ણપ્રુતૌ વેવિજે અસ્ય સક્ષિતા ઉભા તરેતે અભિ માતરા શિશુમ્ । પ્રાચાજિહ્વં ધ્વસયન્તં તૃષુચ્યુતમા સાચ્યં કુપયં વર્ધનં પિતુઃ
કાળી અને સફેદ, બે માતાઓ એ માટે હલાવે છે; બંને માતાઓ બાળકને પોષે છે. આગળ વળેલી જીભથી, તેજસ્વી, વહેતી, સાથી, ઢગલો, પિતાનું પોષણ વધે છે.
મુમુક્ષ્વો મનવે માનવસ્યતે રઘુદ્રુવઃ કૃષ્ણસીતાસ ઊ જુવઃ । અસમના અજિરાસો રઘુષ્યદો વાતજૂતા ઉપ યુજ્યન્ત આશવઃ
મનુ અને મનુના સંતાન માટે મુક્તિ ઇચ્છે છે, ઝડપી અને કાળા-સફેદ, તેઓ આગળ ધપાવે છે. આરામ ન કરતા, ઝડપી, પવનથી દોડતા, ઘોડાઓ જોડાય છે.
આદસ્ય તે ધ્વસયન્તો વૃથેરતે કૃષ્ણમભ્વં મહિ વર્પઃ કરિક્રતઃ । યત્સીં મહીમવનિં પ્રાભિ મર્મૃશદભિશ્વસન્સ્તનયન્નેતિ નાનદત્
તારા તેજથી, તેઓ વૃદ્ધિ માટે આગળ વધે છે; કાળા વાદળ, મહાન રૂપ, તેઓ બનાવે છે. જયારે એ પૃથ્વીને, વિશાળતાને સ્પર્શે છે, ત્યારે એ ગર્જના કરે છે, શ્વાસે છે, ગર્જના કરે છે.
ભૂષન્ન યોઽધિ બભ્રૂષુ નમ્નતે વૃષેવ પત્નીરભ્યેતિ રોરુવત્ । ઓજાયમાનસ્તન્વશ્ચ શુમ્ભતે ભીમો ન શૃઙ્ગા દવિધાવ દુર્ગૃભિઃ
જે ભૂરા વાદળોમાં શોભે છે, નમન કરે છે; વાછરડા જેવો, પોતાની પત્નીઓ પાસે ગર્જના સાથે આવે છે. વધતો જાય છે, તેનું શરીર તેજ આપે છે; ભયાનક શિંગડા જેવો, ઝડપથી દોડે છે, પકડવામાં મુશ્કેલ છે.
સ સંસ્તિરો વિષ્ટિરઃ સં ગૃભાયતિ જાનન્નેવ જાનતીર્નિત્ય આ શયે । પુનર્વર્ધન્તે અપિ યન્તિ દેવ્યમન્યદ્વર્પઃ પિત્રોઃ કૃણ્વતે સચા
જે સુવ્યવસ્થિત અને વિસ્તૃત છે, એ જાણે જાણનારી સ્ત્રીઓ જેમ હંમેશા શયન કરે છે તેમ તેમને ભેગા કરે છે; તેઓ ફરીથી વધે છે, દેવતાઓ પાસે જાય છે છતાં, પિતામાતા માટે બીજી આકૃતિ રચે છે.
તમગ્રુવઃ કેશિનીઃ સં હિ રેભિર ઊર્ધ્વાસ્તસ્થુર્મમ્રુષીઃ પ્રાયવે પુનઃ । તાસાં જરાં પ્રમુઞ્ચન્નેતિ નાનદદસું પરં જનયઞ્જીવમસ્તૃતમ્
ચપળ અને વાળવાળી સ્ત્રીઓ એકસાથે ઉંચી ઊભી રહીને, રોષ વિના, ફરીથી પ્રવાસે જાય છે; પોતાની વૃદ્ધાવસ્થા છોડીને, તેઓ અવાજ કરતા આગળ વધે છે અને નવી, અશ્રમિત જીવંતતા ઉત્પન્ન કરે છે.
અધીવાસં પરિ માતૂ રિહન્નહ તુવિગ્રેભિઃ સત્વભિર્યાતિ વિ જ્રયઃ । વયો દધત્પદ્વતે રેરિહત્સદાનુ શ્યેની સચતે વર્તનીરહ
સજ્જિત થઈને, એ માતાની આજુબાજુ દિનપ્રતિદિન શક્તિશાળી બનીને ફરતો રહે છે; વૃદ્ધાવસ્થાને પાર કરી, યુવાની ધારણ કરી, હંમેશા ઇચ્છા રાખે છે અને રાજહંસની જેમ ચાલે છે; ગરુડ એ માર્ગોમાં જોડાય છે.
અસ્માકમગ્ને મઘવત્સુ દીદિહ્યધ શ્વસીવાન્વૃષભો દમૂનાઃ । અવાસ્યા શિશુમતીરદીદેર્વર્મેવ યુત્સુ પરિજર્ભુરાણઃ
હે અગ્નિ, અમારા દયાળુઓમાં તેજથી પ્રગટ; ઘરના સ્વામી તરીકે વાછરડાની જેમ શ્વાસ લે; જે રહે છે, જે સંતાનવાળી છે, તે નિષ્ફળ ન જાય, પણ યુદ્ધમાં કવચ જેવું સુરક્ષિત રહે.
ઇદમગ્ને સુધિતં દુર્ધિતાદધિ પ્રિયાદુ ચિન્મન્મનઃ પ્રેયો અસ્તુ તે । યત્તે શુક્રં તન્વો રોચતે શુચિ તેનાસ્મભ્યં વનસે રત્નમા ત્વમ્
હે અગ્નિ, આ શ્રેષ્ઠ અર્પણ તને દુઃખદાયક અર્પણ કરતાં વધુ પ્રિય થાય; તે તારા મનને વધુ ગમતું રહે; તારી શુદ્ધ અને તેજસ્વી કાંતિથી, અમારે માટે ધન પ્રાપ્ત કર.
રથાય નાવમુત નો ગૃહાય નિત્યારિત્રાં પદ્વતીં રાસ્યગ્ને । અસ્માકં વીરાઁ ઉત નો મઘોનો જનાઁશ્ચ યા પારયાચ્છર્મ યા ચ
હે અગ્નિ, રથ માટે, નૌકામાં અને અમારા ઘરમાં, હંમેશા માર્ગ બતાવનારી અને માર્ગ ધરાવનારી કૃપા આપ; અમારા વીર પુત્રો માટે, દયાળુ લોકો માટે અને પાર ઉતરનારા માટે પણ રક્ષા આપ.
અભી નો અગ્ન ઉક્થમિજ્જુગુર્યા દ્યાવાક્ષામા સિન્ધવશ્ચ સ્વગૂર્તાઃ । ગવ્યં યવ્યં યન્તો દીર્ઘાહેષં વરમરુણ્યો વરન્ત
હે અગ્નિ, તારી સ્તુતિથી, આકાશ-પૃથ્વી અને પ્રસિદ્ધ નદીઓ સાથે આવ; ગાય અને જવારની ઇચ્છા રાખીને, લાંબા ગાળાનો અવાજ સાથે, લાલ રંગવાળાઓ શ્રેષ્ઠ પસંદ કરે.
બળિત્થા તદ્વપુષે ધાયિ દર્શતં દેવસ્ય ભર્ગઃ સહસો યતો જનિ । યદીમુપ હ્વરતે સાધતે મતિરૃતસ્ય ધેના અનયન્ત સસ્રુતઃ
એ અદ્ભુત તેજ સ્વરૂપ માટે સ્થાપિત થયું છે; એ દેવનું તેજ, શક્તિથી janમેલું; જ્યારે વિચાર નજીક આવે છે અને સિદ્ધિ આપે છે, ત્યારે સત્યની ગાયો ધારા વહાવે છે.
પૃક્ષો વપુઃ પિતુમાન્નિત્ય આ શયે દ્વિતીયમા સપ્તશિવાસુ માતૃષુ । તૃતીયમસ્ય વૃષભસ્ય દોહસે દશપ્રમતિં જનયન્ત યોષણઃ
તે તેજસ્વી, અનેક પિતાઓથી સમૃદ્ધ, હંમેશા શયન કરે છે; બીજું સાત પોષક માતાઓમાં છે; આ વાછરડાને દૂધ આપવાં, સ્ત્રીઓ ત્રીજું, દસ ગુણવત્તાવાળું ઉત્પન્ન કરે છે.