ઉપ મા શ્યાવાઃ સ્વનયેન દત્તા વધૂમન્તો દશ રથાસો અસ્થુઃ । ષષ્ટિઃ સહસ્રમનુ ગવ્યમાગાત્સનત્કક્ષીવાઁ અભિપિત્વે અહ્નામ્
મને શ્યાવાએ દસ વધૂઓ સાથેના દસ રથ આપ્યા છે; સાઠ હજાર ગાયો પણ આવી છે, અને કક્ષીવન્તનું ધન દિવસના અંતે ભરપૂર મળ્યું છે.
ચત્વારિંશદ્દશરથસ્ય શોણાઃ સહસ્રસ્યાગ્રે શ્રેણિં નયન્તિ । મદચ્યુતઃ કૃશનાવતો અત્યાન્કક્ષીવન્ત ઉદમૃક્ષન્ત પજ્રાઃ
દસ રથવાળાના ચાળીસ લાલ ઘોડા હજારોમાં આગળની પંક્તિમાં જાય છે; કક્ષીવન્તના તેજસ્વી ઘોડાઓ, મદથી છલકાતા, બધાને પાછળ છોડી ગયા છે.
પૂર્વામનુ પ્રયતિમા દદે વસ્ત્રીન્યુક્તાઁ અષ્ટાવરિધાયસો ગાઃ । સુબન્ધવો યે વિશ્યા ઇવ વ્રા અનસ્વન્તઃ શ્રવ ઐષન્ત પજ્રાઃ
પહેલા મળેલા દાન પછી, મેં વસ્ત્રો, આઠ-આઠ જોડાયેલા, અને ગાયો મેળવ્યા; સારા મિત્રોની જેમ, રથચાલકો વિના પણ, એ લોકોએ કીર્તિ મેળવી છે.
આગધિતા પરિગધિતા યા કશીકેવ જઙ્ગહે । દદાતિ મહ્યં યાદુરી યાશૂનાં ભોજ્યા શતા
જે કાશી શહેરની સ્ત્રીઓના જાંઘે પહેરાયેલી કમરપટ્ટી જેવી શોભાયમાન અને ઘેરી વળેલી છે, એ યાદુરી મને અનેક સ્વાદિષ્ટ અને ઝડપથી મળતી વસ્તુઓ આપે છે.
ઉપોપ મે પરા મૃશ મા મે દભ્રાણિ મન્યથાઃ । સર્વાહમસ્મિ રોમશા ગન્ધારીણામિવાવિકા
મારા નજીક આવો, મને સારી રીતે તપાસો, મારી નાની કદને ઓછું ન આંકશો; હું આખી શરીરે વાળવાળી છું, જાણે ગંધારી લોકોની દૂધી બકરી હોય એમ.
અગ્નિં હોતારં મન્યે દાસ્વન્તં વસું સૂનું સહસો જાતવેદસં વિપ્રં ન જાતવેદસમ્ । ય ઊર્ધ્વયા સ્વધ્વરો દેવો દેવાચ્યા કૃપા । ઘૃતસ્ય વિભ્રાષ્ટિમનુ વષ્ટિ શોચિષાજુહ્વાનસ્ય સર્પિષઃ
હું અગ્નિને યજ્ઞકર્મ કરાવનાર, દાનશીલ, ધનવાન, બધી જાગૃતિઓ જાણનારા, વિદ્વાન અને દેવો માટે શ્રેષ્ઠ માનું છું; જે શુદ્ધ વિધિથી દેવો પર કૃપા કરે છે, ઘીનો પ્રકાશિત પ્રવાહ પોતાની જ્વાળાથી અનુસરે છે અને આહુતિ સ્વીકારે છે.
યજિષ્ઠં ત્વા યજમાના હુવેમ જ્યેષ્ઠમઙ્ગિરસાં વિપ્ર મન્મભિર્વિપ્રેભિઃ શુક્ર મન્મભિઃ । પરિજ્માનમિવ દ્યાં હોતારં ચર્ષણીનામ્ । શોચિષ્કેશં વૃષણં યમિમા વિશઃ પ્રાવન્તુ જૂતયે વિશઃ
અગ્નિ, અમે તને સર્વોત્તમ યજ્ઞ માટે, અંગિરસોમાં શ્રેષ્ઠ, વિદ્વાન અને શુદ્ધ ભાવથી બોલાવીએ છીએ; તું જાણે આકાશનો રક્ષક, લોકોનો યજ્ઞકર્મ કરનાર, જ્વલંત વાળવાળો અને શક્તિશાળી છે, જેને બધા કુળો સહાય માટે આધાર આપે છે.
સ હિ પુરૂ ચિદોજસા વિરુક્મતા દીદ્યાનો ભવતિ દ્રુહંતરઃ પરશુર્ન દ્રુહંતરઃ । વીળુ ચિદ્યસ્ય સમૃતૌ શ્રુવદ્વનેવ યત્સ્થિરમ્ । નિઃષહમાણો યમતે નાયતે ધન્વાસહા નાયતે
કારણ કે એ અગ્નિ અનેક શક્તિ અને તેજથી ચમકે છે અને દુશ્મનનો નાશકર્તા બને છે, જાણે કુહાડી હોય એમ; જેની સામે પડેલા લોકો જંગલમાં છુપાયેલા હોય તેમ હોય, પણ એ મજબૂત વસ્તુઓને પણ જીતે છે અને કોઈ પણ યુદ્ધમાં અપરાજિત રહે છે.
દૃળ્હા ચિદસ્મા અનુ દુર્યથા વિદે તેજિષ્ઠાભિરરણિભિર્દાષ્ટ્યવસેઽગ્નયે દાષ્ટ્યવસે । પ્ર યઃ પુરૂણિ ગાહતે તક્ષદ્વનેવ શોચિષા । સ્થિરા ચિદન્ના નિ રિણાત્યોજસા નિ સ્થિરાણિ ચિદોજસા
મજબૂત કિલ્લાઓ પણ તેની આગળ ઝૂકી જાય છે; તું માર્ગો જાણે છે, ઝડપી લાકડાંથી અગ્નિ માટે આહુતિ આપે છે; જે અગ્નિ carpenterની જેમ પોતાની જ્વાળાથી અનેકને ભેદે છે, એ મજબૂત ખોરાકને પણ પોતાની શક્તિથી કાપી નાખે છે.
તમસ્ય પૃક્ષમુપરાસુ ધીમહિ નક્તં યઃ સુદર્શતરો દિવાતરાદપ્રાયુષે દિવાતરાત્ । આદસ્યાયુર્ગ્રભણવદ્વીળુ શર્મ ન સૂનવે । ભક્તમભક્તમવો વ્યન્તો અજરા અગ્નયો વ્યન્તો અજરાઃ
અમે અંધકાર વચ્ચેના તેજ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીએ છીએ, જે રાત્રે દિવસ કરતાં વધુ સ્પષ્ટ દેખાય છે, ટૂંકા દિવસમાં નહીં; તેને, જાણે પુત્રને આશ્રય આપીએ છીએ, ભક્ત અને અભક્ત બંને માટે અમર અગ્નિ રક્ષણ આપે છે.
સ હિ શર્ધો ન મારુતં તુવિષ્વણિરપ્નસ્વતીષૂર્વરાસ્વિષ્ટનિરાર્તનાસ્વિષ્ટનિઃ । આદદ્ધવ્યાન્યાદદિર્યજ્ઞસ્ય કેતુરર્હણા । અધ સ્માસ્ય હર્ષતો હૃષીવતો વિશ્વે જુષન્ત પન્થાં નરઃ શુભે ન પન્થામ્
એ અગ્નિ જાણે મરુત સમૂહ જેવો ગર્જનારો અને વાવાઝોડા જેવો છે, ઉપજાઉ અને બાંઝ જમીન બંનેમાં ઝડપી છે; એ યજ્ઞની ચિહ્નરૂપ આહુતિ સ્વીકારે છે; ત્યારે આનંદિત થઈ, બધા લોકો ખુશીથી તેની સુંદર માર્ગે ચાલે છે.
દ્વિતા યદીં કીસ્તાસો અભિદ્યવો નમસ્યન્ત ઉપવોચન્ત ભૃગવો મથ્નન્તો દાશા ભૃગવઃ । અગ્નિરીશે વસૂનાં શુચિર્યો ધર્ણિરેષામ્ । પ્રિયાઁ અપિધીઁર્વનિષીષ્ટ મેધિર આ વનિષીષ્ટ મેધિરઃ
જ્યારે ભૃગુઓએ શ્રદ્ધાથી અગ્નિને વંદન કર્યું, તેને ઘસીને પ્રગટાવ્યો, ત્યારે અગ્નિ ધનની માલિક, શુદ્ધ અને બધાનો આધાર બન્યો; વિદ્વાન એ પ્રિય ખજાનોનું રક્ષણ કરે, એ જ સંભાળે.
વિશ્વાસાં ત્વા વિશાં પતિં હવામહે સર્વાસાં સમાનં દમ્પતિં ભુજે સત્યગિર્વાહસં ભુજે । અતિથિં માનુષાણાં પિતુર્ન યસ્યાસયા । અમી ચ વિશ્વે અમૃતાસ આ વયો હવ્યા દેવેષ્વા વયઃ
અમે તને બધા લોકોના સ્વામી, સર્વનો સહભાગી, સાચા સ્તુતિથી, સૌનો સાથી અને માનવોના મહેમાન તરીકે બોલાવીએ છીએ; પિતાજી જેવો, જેનું સ્થાન ક્યારેય છોડાતું નથી; અને બધા અમર પંખીઓ દેવો સુધી આહુતિ પહોંચાડે છે.
ત્વમગ્ને સહસા સહન્તમઃ શુષ્મિન્તમો જાયસે દેવતાતયે રયિર્ન દેવતાતયે । શુષ્મિન્તમો હિ તે મદો દ્યુમ્નિન્તમ ઉત ક્રતુઃ । અધ સ્મા તે પરિ ચરન્ત્યજર શ્રુષ્ટીવાનો નાજર
અગ્નિ, તું શક્તિમાં સર્વશ્રેષ્ઠ, અત્યંત તીવ્ર, દેવકૃત્ય માટે જન્મેલો અને સંપત્તિ આપનારો છે; તારી ઉત્સાહ સૌથી વધુ છે, તારો સંકલ્પ પણ તેજસ્વી છે; તેથી, અમર અને હંમેશાં સાંભળનારા દેવો તને ઘેરીને રહે છે.
પ્ર વો મહે સહસા સહસ્વત ઉષર્બુધે પશુષે નાગ્નયે સ્તોમો બભૂત્વગ્નયે । પ્રતિ યદીં હવિષ્માન્વિશ્વાસુ ક્ષાસુ જોગુવે । અગ્રે રેભો ન જરત ઋષૂણાં જૂર્ણિર્હોત ઋષૂણામ્
અમારી સ્તુતિ મહાન, શક્તિશાળી, ગૌપાલક અગ્નિ માટે હોય; જ્યારે તે દરેક ઘરમાં આહુતિ સાથે હાજર હોય છે; તે ઋષિઓમાં ગર્જનારા વાછરડા જેવો, યજ્ઞકર્મ કરનાર અને ઋષિઓમાં શક્તિશાળી છે.
સ નો નેદિષ્ઠં દદૃશાન આ ભરાગ્ને દેવેભિઃ સચનાઃ સુચેતુના મહો રાયઃ સુચેતુના । મહિ શવિષ્ઠ નસ્કૃધિ સંચક્ષે ભુજે અસ્યૈ । મહિ સ્તોતૃભ્યો મઘવન્સુવીર્યં મથીરુગ્રો ન શવસા
અગ્નિ, તું અમને દેવો સાથે મળીને સૌથી નજીકનું દર્શન, સારી સમજ અને મહાન ધન આપ; મહાન શક્તિશાળી, અમને સમૃદ્ધિ આપ, અને સ્તુતિ કરનારા ભક્તોને બહાદુરી અને શક્તિ આપ.
અયં જાયત મનુષો ધરીમણિ હોતા યજિષ્ઠ ઉશિજામનુ વ્રતમગ્નિઃ સ્વમનુ વ્રતમ્ । વિશ્વશ્રુષ્ટિઃ સખીયતે રયિરિવ શ્રવસ્યતે । અદબ્ધો હોતા નિ ષદદિળસ્પદે પરિવીત ઇળસ્પદે
આ અગ્નિ માનવોના ઘરમાં જન્મે છે, શ્રેષ્ઠ યજ્ઞકર્મ કરનાર, ઉશિજોના નિયમને અનુસરે છે; એ સૌના માટે સાંભળે છે, મિત્ર છે, સંપત્તિ પ્રસિદ્ધ થાય છે; નિર્દોષ યજ્ઞકર્મ કરનાર યજ્ઞસ્થળે બેઠો છે, બધે ઘેરાયેલો છે.
તં યજ્ઞસાધમપિ વાતયામસ્યૃતસ્ય પથા નમસા હવિષ્મતા દેવતાતા હવિષ્મતા । સ ન ઊર્જામુપાભૃત્યયા કૃપા ન જૂર્યતિ । યં માતરિશ્વા મનવે પરાવતો દેવં ભાઃ પરાવતઃ
એ yagya માટે યોગ્ય છે, તેને અમે સત્યના માર્ગે, ભક્તિ અને આહુતિથી દેવભાગ માટે મોકલીએ છીએ; એ અમને પોષણ આપે છે, સહાયકની જેમ, ક્યારેય વૃદ્ધ થતો નથી; જેને માતરિશ્વાને દૂરથી મનુ માટે લાવ્યો, દેવનું તેજ દૂરથી લાવ્યો.
એવેન સદ્યઃ પર્યેતિ પાર્થિવં મુહુર્ગી રેતો વૃષભઃ કનિક્રદદ્દધદ્રેતઃ કનિક્રદત્ । શતં ચક્ષાણો અક્ષભિર્દેવો વનેષુ તુર્વણિઃ । સદો દધાન ઉપરેષુ સાનુષ્વગ્નિઃ પરેષુ સાનુષુ
એ રીતે, એ તરત જ પૃથ્વી પર ફરી વળે છે, વારંવાર, વાછરડા જેવો ગર્જના કરે છે અને પોતાનું બીજ છોડી જાય છે; સો આંખોથી જુએ છે, દેવ જંગલોમાં ઝડપી છે; અગ્નિ ઊંચા શિખરો પર પોતાનું સ્થાન ધરાવે છે.
સ સુક્રતુઃ પુરોહિતો દમેદમેઽગ્નિર્યજ્ઞસ્યાધ્વરસ્ય ચેતતિ ક્રત્વા યજ્ઞસ્ય ચેતતિ । ક્રત્વા વેધા ઇષૂયતે વિશ્વા જાતાનિ પસ્પશે । યતો ઘૃતશ્રીરતિથિરજાયત વહ્નિર્વેધા અજાયત
એ બુદ્ધિશાળી અગ્નિ, આ ઘરમાં યજ્ઞકર્મ કરાવનાર છે, પોતાની ઈચ્છાથી યજ્ઞ અને વિધિ જાણે છે; પોતાની ઈચ્છાથી એ વાંછનીય બને છે, બધું જુએ છે; ઘીથી ભરપૂર, મહેમાન રૂપે જન્મેલો અગ્નિ, વિદ્વાન છે.
ક્રત્વા યદસ્ય તવિષીષુ પૃઞ્ચતેઽગ્નેરવેણ મરુતાં ન ભોજ્યેષિરાય ન ભોજ્યા । સ હિ ષ્મા દાનમિન્વતિ વસૂનાં ચ મજ્મના । સ નસ્ત્રાસતે દુરિતાદભિહ્રુતઃ શંસાદઘાદભિહ્રુતઃ
જ્યારે એના સંકલ્પથી લોકો તેની શક્તિ માટે, અગ્નિના સહાય માટે, મરુતોની જેમ આનંદ માટે ઇચ્છે છે; એ સાચે દાન વહેંચે છે, સંપત્તિ પણ આપે છે; એ અમને દુઃખ, શાપ અને અનિષ્ટથી બચાવે છે.
વિશ્વો વિહાયા અરતિર્વસુર્દધે હસ્તે દક્ષિણે તરણિર્ન શિશ્રથચ્છ્રવસ્યયા ન શિશ્રથત્ । વિશ્વસ્મા ઇદિષુધ્યતે દેવત્રા હવ્યમોહિષે । વિશ્વસ્મા ઇત્સુકૃતે વારમૃણ્વત્યગ્નિર્દ્વારા વ્યૃણ્વતિ
સર્વજ્ઞ દાતા એ સર્વ આનંદ પોતાના જમણા હાથમાં મૂકી દીધો છે; તેજસ્વી અગ્નિએ ક્યારેય પોતાની મહિમામાં કમી રાખી નથી. દેવતાઓમાં એની માટે હવન તૈયાર થાય છે; એ માટે અર્પણ લાવવામાં આવે છે. જે સારા કર્મ કરે છે, એના માટે માર્ગ ખુલ્લો થાય છે; અગ્નિ એના માટે દ્વાર ખોલે છે.
સ માનુષે વૃજને શંતમો હિતોઽગ્નિર્યજ્ઞેષુ જેન્યો ન વિશ્પતિઃ પ્રિયો યજ્ઞેષુ વિશ્પતિઃ । સ હવ્યા માનુષાણામિળા કૃતાનિ પત્યતે । સ નસ્ત્રાસતે વરુણસ્ય ધૂર્તેર્મહો દેવસ્ય ધૂર્તેઃ
અગ્નિ માનવ સભામાં સૌથી શુભ છે, યજ્ઞોમાં સર્વપ્રિય અને સર્વનો સ્વામી છે. એ માનવોએ શ્રદ્ધાથી કરેલા હવનને સ્વીકારે છે. એ આપણને વરુણના બાંધણમાંથી, મહાન દેવના બાંધણમાંથી બચાવે છે.
અગ્નિં હોતારમીળતે વસુધિતિં પ્રિયં ચેતિષ્ઠમરતિં ન્યેરિરે હવ્યવાહં ન્યેરિરે । વિશ્વાયું વિશ્વવેદસં હોતારં યજતં કવિમ્ । દેવાસો રણ્વમવસે વસૂયવો ગીર્ભી રણ્વં વસૂયવઃ
અગ્નિને યજ્ઞના પૌરોહિત્ય માટે, ધનદાતા અને સર્વપ્રિય તરીકે આહ્વાન કરવામાં આવે છે; એને હવન લાવનાર તરીકે સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો છે. દેવતાઓએ એને સર્વજ્ઞ, સર્વવિદ્યા ધરાવનાર, પૂજનીય પૌરોહિત્ય અને કવિ તરીકે આપણા કલ્યાણ માટે ગાનથી સ્થાપિત કર્યો છે; એ આનંદદાયક છે, ધન આપનાર છે.
યં ત્વં રથમિન્દ્ર મેધસાતયેઽપાકા સન્તમિષિર પ્રણયસિ પ્રાનવદ્ય નયસિ । સદ્યશ્ચિત્તમભિષ્ટયે કરો વશશ્ચ વાજિનમ્ । સાસ્માકમનવદ્ય તૂતુજાન વેધસામિમાં વાચં ન વેધસામ્
હે ઇન્દ્ર, જેને તું જ્ઞાન મેળવવા માટે રથની જેમ દોરી જાય છે, એ દૂર હોય તો પણ તું નજીક લાવે છે, એને અખુટ રાખે છે. તું તરત જ ઇચ્છિત ફળ માટે મન અને ઘોડાને વશમાં કરે છે. આ નિર્દોષ વિદ્વાનોની વાણી અમારું થાય, વિદ્વાનોની જ થાય.
સ શ્રુધિ યઃ સ્મા પૃતનાસુ કાસુ ચિદ્દક્ષાય્ય ઇન્દ્ર ભરહૂતયે નૃભિરસિ પ્રતૂર્તયે નૃભિઃ । યઃ શૂરૈઃ સ્વઃ સનિતા યો વિપ્રૈર્વાજં તરુતા । તમીશાનાસ ઇરધન્ત વાજિનં પૃક્ષમત્યં ન વાજિનમ્
હે ઇન્દ્ર, તું દરેક યુદ્ધમાં કુશળતાથી, પુરુષોના બોલાવાથી મદદ માટે આવે છે, વિજય માટે આવે છે. જે વીરોથી જીતે છે, જે વિદ્વાનો સાથે વિજય મેળવે છે, એને સ્વામી લોકોએ પુરસ્કાર આપે છે; એ મજબૂત છે, ઉત્તમ ઘોડા જેવો છે.
દસ્મો હિ ષ્મા વૃષણં પિન્વસિ ત્વચં કં ચિદ્યાવીરરરું શૂર મર્ત્યં પરિવૃણક્ષિ મર્ત્યમ્ । ઇન્દ્રોત તુભ્યં તદ્દિવે તદ્રુદ્રાય સ્વયશસે । મિત્રાય વોચં વરુણાય સપ્રથઃ સુમૃળીકાય સપ્રથઃ
હે શૂરવીર, તું અમારે માટે બળથી ચામડી ભરે છે, કોઈ મનુષ્યને યશથી ઢાંકે છે, તું મૃત્યુશીલનું રક્ષણ કરે છે. હે ઇન્દ્ર, તારા માટે, રુદ્ર માટે, યશસ્વી માટે, મીત્ર માટે, વરુણ માટે અને દયાળુ માટે હું આ વાણી કહું છું.
અસ્માકં વ ઇન્દ્રમુશ્મસીષ્ટયે સખાયં વિશ્વાયું પ્રાસહં યુજં વાજેષુ પ્રાસહં યુજમ્ । અસ્માકં બ્રહ્મોતયેઽવા પૃત્સુષુ કાસુ ચિત્ । નહિ ત્વા શત્રુ સ્તરતે સ્તૃણોષિ યં વિશ્વં શત્રું સ્તૃણોષિ યમ્
ઇન્દ્ર અમારો બળ માટે મિત્ર બને, સર્વવ્યાપી અને યુદ્ધોમાં વિજયી બને. અમારું સ્તુતિ એના સહાય માટે દરેક સ્પર્ધામાં હોય. તને કોઈ શત્રુ હરાવી શકતો નથી; તું દરેક દુશ્મનને દબાવી દે છે.
નિ ષૂ નમાતિમતિં કયસ્ય ચિત્તેજિષ્ઠાભિરરણિભિર્નોતિભિરુગ્રાભિરુગ્રોતિભિઃ । નેષિ ણો યથા પુરાનેનાઃ શૂર મન્યસે । વિશ્વાનિ પૂરોરપ પર્ષિ વહ્નિરાસા વહ્નિર્નો અચ્છ
અત્યંત તેજસ્વી અને શક્તિશાળી સ્તુતિઓથી, પ્રબળ પ્રાર્થનાઓથી, તું કોઈ પણ દુશ્મનાવટને નમાવ. હે શૂરવીર, તું અગાઉ જેમ અમને દોરી ગયો, એમ જ હવે દોરી જા. હે અગ્નિ, પૂર્વજોના બધા દોષ દૂર કર અને અમારી પાસે આવ.
પ્ર તદ્વોચેયં ભવ્યાયેન્દવે હવ્યો ન ય ઇષવાન્મન્મ રેજતિ રક્ષોહા મન્મ રેજતિ । સ્વયં સો અસ્મદા નિદો વધૈરજેત દુર્મતિમ્ । અવ સ્રવેદઘશંસોઽવતરમવ ક્ષુદ્રમિવ સ્રવેત્
હવે હું આ યશસ્વી ઇન્દ્ર માટે, હવનરૂપે, કહું છું; મારી સ્તુતિ દુશ્મનને તીક્ષ્ણ બાણની જેમ કંપાવે છે. એ પોતે જ અમારા શત્રુઓને શસ્ત્રથી હરાવે, દુર્વિચારવાળાને જીતે. દુશ્મન અને નીચ મનુષ્ય પાણી જેવો ઓગળી જાય.