પ્ર સૂનવ ઋભૂણાં બૃહન્નવન્ત વૃજના । ક્ષામા યે વિશ્વધાયસોઽશ્નન્ધેનું ન માતરમ્
ઋભુઓના પુત્રો, મહાન અને વિજયી, આગળ આવો; જેમણે સમગ્ર પૃથ્વીને ગાયે માતાને જેવું આનંદપૂર્વક ભોગવ્યું છે.
પ્ર દેવં દેવ્યા ધિયા ભરતા જાતવેદસમ્ । હવ્યા નો વક્ષદાનુષક્
દેવીની ભક્તિથી દેવતા જાતવેદસને લાવો; તે અમારી હવન સામગ્રી ક્રમશઃ લઈ જાય.
અયમુ ષ્ય પ્ર દેવયુર્હોતા યજ્ઞાય નીયતે । રથો ન યોરભીવૃતો ઘૃણીવાઞ્ચેતતિ ત્મના
આ યજ્ઞકર્મ માટે દેવપ્રેમી હોતા આગળ ધપાવવામાં આવે છે; સારી રીતે જોડાયેલ રથ જેવો, તેજસ્વી અને સ્વેચ્છાએ ચાલે છે.
અયમગ્નિરુરુષ્યત્યમૃતાદિવ જન્મનઃ । સહસશ્ચિત્સહીયાન્દેવો જીવાતવે કૃતઃ
આ અગ્નિ અમર જન્મથી વ્યાપક બને છે; જીવન માટે બનાવેલો દેવ, શક્તિ કરતાં પણ વધુ શક્તિશાળી છે.
પતંગમક્તમસુરસ્ય માયયા હૃદા પશ્યન્તિ મનસા વિપશ્ચિતઃ । સમુદ્રે અન્તઃ કવયો વિ ચક્ષતે મરીચીનાં પદમિચ્છન્તિ વેધસઃ
વિદ્વાનો હૃદય અને મનથી અસુરની માયાથી ઢંકાયેલા પંખીધારીને જુએ છે; મહાસાગરમાં કવિઓ તેને જુએ છે, તેઓ કિરણોના માર્ગ અને સર્જનહારના પદને શોધે છે.
પતંગો વાચં મનસા બિભર્તિ તાં ગન્ધર્વોઽવદદ્ગર્ભે અન્તઃ । તાં દ્યોતમાનાં સ્વર્યં મનીષામૃતસ્ય પદે કવયો નિ પાન્તિ
પંખીધારી મનમાં વાણી ધારણ કરે છે; ગંધર્વે તેને ગર્ભમાં જાહેર કરી; તેજસ્વી સ્વર્ગીય જ્ઞાનને કવિઓ અમરતાના સ્થાન પર રક્ષે છે.
અપશ્યં ગોપામનિપદ્યમાનમા ચ પરા ચ પથિભિશ્ચરન્તમ્ । સ સધ્રીચીઃ સ વિષૂચીર્વસાન આ વરીવર્તિ ભુવનેષ્વન્તઃ
હું એ ગોપાળકને જોયો, જે કદી પડી નથી, બંને માર્ગે ફરતો રહે છે; એ સમાન અને જુદા-જુદા વસ્ત્ર પહેરીને જગતમાં ફરતો રહે છે.
ત્યમૂ ષુ વાજિનં દેવજૂતં સહાવાનં તરુતારં રથાનામ્ । અરિષ્ટનેમિં પૃતનાજમાશું સ્વસ્તયે તાર્ક્ષ્યમિહા હુવેમ
ચાલો, આપણે અહીં કલ્યાણ માટે તાક્ષ્યને બોલાવીએ, જે બલવાન, દેવો દ્વારા મોકલાયેલ, વિજયી, રથોમાં ઝડપી અને અખંડિત ચક્રીય છે.
ઇન્દ્રસ્યેવ રાતિમાજોહુવાનાઃ સ્વસ્તયે નાવમિવા રુહેમ । ઉર્વી ન પૃથ્વી બહુલે ગભીરે મા વામેતૌ મા પરેતૌ રિષામ
કલ્યાણ માટે, આપણે ઇન્દ્રની કૃપા માંગીએ; જેમ નાવ પાર જાય તેમ આપણે પાર જઈએ; વિશાળ અને ઊંડા પૃથ્વી અમને અહીં કે પરલોકમાં ક્યારેય નુકસાન ન કરે.
સદ્યશ્ચિદ્યઃ શવસા પઞ્ચ કૃષ્ટીઃ સૂર્ય ઇવ જ્યોતિષાપસ્તતાન । સહસ્રસાઃ શતસા અસ્ય રંહિર્ન સ્મા વરન્તે યુવતિં ન શર્યામ્
જે એક ક્ષણે પોતાની શક્તિથી પાંચ જાતિઓને સૂર્યની જેમ પ્રકાશથી વ્યાપી લે છે; તેની સંપત્તિ હજારો અને સૈંકડો છે, ક્યારેય ઓછું પડતું નથી, યુવાન કન્યાની જેમ હંમેશા તાજી રહે છે.
ઉત્તિષ્ઠતાવ પશ્યતેન્દ્રસ્ય ભાગમૃત્વિયમ્ । યદિ શ્રાતો જુહોતન યદ્યશ્રાતો મમત્તન
ઉઠો, ઇન્દ્રનો ભાગ જુઓ, હે ઋત્વિજો; જો તૈયાર હોવ તો હવન કરો, અને જો તૈયાર ન હોવ તો તેને ઇચ્છો.
શ્રાતં હવિરો ષ્વિન્દ્ર પ્ર યાહિ જગામ સૂરો અધ્વનો વિમધ્યમ્ । પરિ ત્વાસતે નિધિભિઃ સખાયઃ કુલપા ન વ્રાજપતિં ચરન્તમ્
હે ઇન્દ્ર, આ હવન સાંભળો અને અહીં પધારો; સૂર્યે પોતાના માર્ગે ચાલીને મધ્ય સુધી પહોંચી ગયો છે. તમારી આસપાસ મિત્રો ધનસંપત્તિ સાથે ભેગા થાય છે, જેમ ઘરના મુખ્ય માણસને ઘરના લોકો ઘેરવે છે.
શ્રાતં મન્ય ઊધનિ શ્રાતમગ્નૌ સુશ્રાતં મન્યે તદૃતં નવીયઃ । માધ્યંદિનસ્ય સવનસ્ય દધ્નઃ પિબેન્દ્ર વજ્રિન્પુરુકૃજ્જુષાણઃ
હું માનું છું કે પાત્રમાં ધરાયેલ હવન શુદ્ધ છે, અગ્નિમાં ધરાયેલ પણ શુદ્ધ છે અને તાજા સત્યયુક્ત યજ્ઞમાં તો સર્વથી વધુ શુદ્ધ છે. હે ઇન્દ્ર, વજ્રધારી, મધ્યાહ્નના દહીંથી બનેલા સોમરસને આનંદપૂર્વક પીવો.
પ્ર સસાહિષે પુરુહૂત શત્રૂઞ્જ્યેષ્ઠસ્તે શુષ્મ ઇહ રાતિરસ્તુ । ઇન્દ્રા ભર દક્ષિણેના વસૂનિ પતિઃ સિન્ધૂનામસિ રેવતીનામ્
હે બહુવાર પોકારવામાં આવતા ઇન્દ્ર, તમે દુશ્મનોને હરાવ્યા છે; તમારું મહાન બળ અમને અહીં દાન આપે. હે ઇન્દ્ર, તમારાં જમણા હાથથી અમને ધન આપો; તમે નદીઓના સ્વામી અને સમૃદ્ધિના ધારક છો.
મૃગો ન ભીમઃ કુચરો ગિરિષ્ઠાઃ પરાવત આ જગન્થા પરસ્યાઃ । સૃકં સંશાય પવિમિન્દ્ર તિગ્મં વિ શત્રૂન્તાળ્હિ વિ મૃધો નુદસ્વ
તમે પહાડોમાં ફરતો ભયાનક જાનવર જેવો દૂર દૂરના પ્રદેશોમાંથી આવ્યા છો. હે ઇન્દ્ર, તીખા ધારવાળું વજ્ર પકડીને દુશ્મનોને તોડી નાખો અને શત્રુતા દૂર કરો.
ઇન્દ્ર ક્ષત્રમભિ વામમોજોઽજાયથા વૃષભ ચર્ષણીનામ્ । અપાનુદો જનમમિત્રયન્તમુરું દેવેભ્યો અકૃણોરુ લોકમ્
હે ઇન્દ્ર, તમે મહાન શક્તિ અને બળ સાથે જન્મ્યા છો, લોકોમાં વરિષ્ઠ વાછરડા છો. તમે અમિત્ર જાતિને દૂર કરી છે અને દેવતાઓ માટે વિશાળ જગ્યા બનાવી છે.
પ્રથશ્ચ યસ્ય સપ્રથશ્ચ નામાનુષ્ટુભસ્ય હવિષો હવિર્યત્ । ધાતુર્દ્યુતાનાત્સવિતુશ્ચ વિષ્ણો રથંતરમા જભારા વસિષ્ઠઃ
જેનું નામ પ્રથ અને સપ્રથ છે, અનુષ્ઠુપ છંદવાળું, અને જેનું હવન હવિ છે—વશિષ્ઠે ધાતા, સવિતા અને વિષ્ણુના તેજમાંથી રથંતર સંહારી લીધું.
અવિન્દન્તે અતિહિતં યદાસીદ્યજ્ઞસ્ય ધામ પરમં ગુહા યત્ । ધાતુર્દ્યુતાનાત્સવિતુશ્ચ વિષ્ણોર્ભરદ્વાજો બૃહદા ચક્રે અગ્નેઃ
જ્યારે યજ્ઞનું પરમ અને ગુપ્ત સ્થાન હતું, ત્યારે તેમણે તેને શોધી કાઢ્યું. ભરદ્વાજે ધાતા, સવિતા અને વિષ્ણુના તેજમાંથી અગ્નિ માટે બૃહત રચ્યું.
તેઽવિન્દન્મનસા દીધ્યાના યજુ ષ્કન્નં પ્રથમં દેવયાનમ્ । ધાતુર્દ્યુતાનાત્સવિતુશ્ચ વિષ્ણોરા સૂર્યાદભરન્ઘર્મમેતે
તેઓએ તેજસ્વી મનથી યજ્ઞનું પ્રથમ દેવમાર્ગ, યજુરમય, શોધી કાઢ્યું. ધાતા, સવિતા અને વિષ્ણુના તેજમાંથી તેમણે સૂર્યમાંથી ઘર્મા (તપ્ત પદાર્થ) લાવ્યું.
બૃહસ્પતિર્નયતુ દુર્ગહા તિરઃ પુનર્નેષદઘશંસાય મન્મ । ક્ષિપદશસ્તિમપ દુર્મતિં હન્નથા કરદ્યજમાનાય શં યોઃ
બૃહસ્પતિ અમને મુશ્કેલ રસ્તાઓ પાર કરાવે, અમને ફરીથી દુર્ભાષણના શાપથી દૂર પાછા લાવે. તે દુશ્મનાવટને દૂર કરે, દુર્ભાવનાને હટાવે અને યજમાનને કલ્યાણ આપે.
નરાશંસો નોઽવતુ પ્રયાજે શં નો અસ્ત્વનુયાજો હવેષુ । ક્ષિપદશસ્તિમપ દુર્મતિં હન્નથા કરદ્યજમાનાય શં યોઃ
નરાશંસ અમને પ્રથમ હવન સમયે રક્ષે, અંતિમ હવન અને પ્રાર્થનામાં અમને સુખ આપે. તે દુશ્મનાવટને દૂર કરે, દુર્ભાવનાને હટાવે અને યજમાનને કલ્યાણ આપે.
તપુર્મૂર્ધા તપતુ રક્ષસો યે બ્રહ્મદ્વિષઃ શરવે હન્તવા ઉ । ક્ષિપદશસ્તિમપ દુર્મતિં હન્નથા કરદ્યજમાનાય શં યોઃ
તપ્ત મસ્તક રાક્ષસો અને બ્રહ્મદ્વેષીઓને, જેમને તીક્ષ્ણ બાણથી મારવું છે, દહાવે. તે દુશ્મનાવટને દૂર કરે, દુર્ભાવનાને હટાવે અને યજમાનને કલ્યાણ આપે.
અપશ્યં ત્વા મનસા ચેકિતાનં તપસો જાતં તપસો વિભૂતમ્ । ઇહ પ્રજામિહ રયિં રરાણઃ પ્ર જાયસ્વ પ્રજયા પુત્રકામ
હું તને મારા મનથી જોયો છે, તું સમજદાર છે, તપથી જન્મેલો અને તપથી તેજસ્વી છે. અહીં સંતાન આપ, અહીં ધન આપ; પુત્રની ઇચ્છા રાખનારા માટે સંતાન ઉત્પન્ન કર.
અપશ્યં ત્વા મનસા દીધ્યાનાં સ્વાયાં તનૂ ઋત્વ્યે નાધમાનામ્ । ઉપ મામુચ્ચા યુવતિર્બભૂયાઃ પ્ર જાયસ્વ પ્રજયા પુત્રકામે
હું તને મારા મનથી તેજસ્વી રૂપે જોયો છે, તું પોતાના સ્વરૂપમાં છે, ઋતુથી કદી વિમુખ થતો નથી. યુવાન સ્ત્રી મારી પાસે આવે; પુત્રની ઇચ્છા રાખનારા માટે સંતાન ઉત્પન્ન કર.
અહં ગર્ભમદધામોષધીષ્વહં વિશ્વેષુ ભુવનેષ્વન્તઃ । અહં પ્રજા અજનયં પૃથિવ્યામહં જનિભ્યો અપરીષુ પુત્રાન્
હું બીજને ઔષધિઓમાં મૂક્યું, હું બધાં લોકોમાં મૂક્યું. હું પૃથ્વી પર સંતાન ઉત્પન્ન કરું છું, સ્ત્રીઓને પુત્ર આપું છું.
વિષ્ણુર્યોનિં કલ્પયતુ ત્વષ્ટા રૂપાણિ પિંશતુ । આ સિઞ્ચતુ પ્રજાપતિર્ધાતા ગર્ભં દધાતુ તે
વિષ્ણુ ગર્ભસ્થાન તૈયાર કરે, ત્વષ્ટા રૂપો ઘડે, પ્રજાપતિ તેમાં જીવ રોપે અને ધાતા તારા ગર્ભમાં બીજ મૂકે.
ગર્ભં ધેહિ સિનીવાલિ ગર્ભં ધેહિ સરસ્વતિ । ગર્ભં તે અશ્વિનૌ દેવાવા ધત્તાં પુષ્કરસ્રજા
સિનીવાલી, તું ગર્ભ મૂકે; સરસ્વતી, તું ગર્ભ મૂકે; પુષ્કરસ્રજ અશ્વિનીકુમારો પણ તારા ગર્ભમાં બીજ મૂકે.
હિરણ્યયી અરણી યં નિર્મન્થતો અશ્વિના । તં તે ગર્ભં હવામહે દશમે માસિ સૂતવે
સુવર્ણમય અરણી, જેને અશ્વિનીકુમારે ઘસીને ઉત્પન્ન કરી, એ જ ગર્ભને અમે તારા માટે બોલાવીએ છીએ, જે દસમા મહિને જન્મે.
મહિ ત્રીણામવોઽસ્તુ દ્યુક્ષં મિત્રસ્યાર્યમ્ણઃ । દુરાધર્ષં વરુણસ્ય
આકાશના તેજસ્વી, મિત્ર અને આર્યમન તથા અપરાજેય વરુણ તરફથી અમને મહાન સહાય મળે.
નહિ તેષામમા ચન નાધ્વસુ વારણેષુ । ઈશે રિપુરઘશંસઃ
એમને કોઈ શત્રુ નથી, ન રસ્તા પર, ન વાટછૂટે; દુશ્મન એમની સામે કશું કરી શકતો નથી.