અક્ષીભ્યાં તે નાસિકાભ્યાં કર્ણાભ્યાં છુબુકાદધિ । યક્ષ્મં શીર્ષણ્યં મસ્તિષ્કાજ્જિહ્વાયા વિ વૃહામિ તે
હું તારી આંખો, નાક, કાન અને ચિબુક નીચે, માથું, મગજ અને જીભમાંથી રોગ દૂર કરું છું.
ગ્રીવાભ્યસ્ત ઉષ્ણિહાભ્યઃ કીકસાભ્યો અનૂક્યાત્ । યક્ષ્મં દોષણ્યમંસાભ્યાં બાહુભ્યાં વિ વૃહામિ તે
હું તારી ગરદન, માથાની પટ્ટી, ઉધરસ, ગળા, ખભા, માંસ અને બાહુમાંથી રોગ દૂર કરું છું.
આન્ત્રેભ્યસ્તે ગુદાભ્યો વનિષ્ઠોર્હૃદયાદધિ । યક્ષ્મં મતસ્નાભ્યાં યક્નઃ પ્લાશિભ્યો વિ વૃહામિ તે
હું તારી આંતરડાં, ગુદા, મલદ્વાર, હૃદય, ચરબી, યકૃત અને પળીમાંથી રોગ દૂર કરું છું.
ઊરુભ્યાં તે અષ્ઠીવદ્ભ્યાં પાર્ષ્ણિભ્યાં પ્રપદાભ્યામ્ । યક્ષ્મં શ્રોણિભ્યાં ભાસદાદ્ભંસસો વિ વૃહામિ તે
હું તારી જાંઘ, હાડકાં, એડી, પગની તળી, કટિ, તેજસ્વી ભાગો અને નિતંબમાંથી રોગ દૂર કરું છું.
મેહનાદ્વનંકરણાલ્લોમભ્યસ્તે નખેભ્યઃ । યક્ષ્મં સર્વસ્માદાત્મનસ્તમિદં વિ વૃહામિ તે
હું તારા અંગ, લિંગ, વાળ અને નખમાંથી, તારા સમગ્ર શરીરમાંથી આ રોગ દૂર કરું છું.
અઙ્ગાદઙ્ગાલ્લોમ્નોલોમ્નો જાતં પર્વણિપર્વણિ । યક્ષ્મં સર્વસ્માદાત્મનસ્તમિદં વિ વૃહામિ તે
હું તારા દરેક અંગ, દરેક વાળ, દરેક સાંધામાંથી જન્મેલો, તારા સમગ્ર શરીરમાંથી આ રોગ દૂર કરું છું.
અપેહિ મનસસ્પતેઽપ ક્રામ પરશ્ચર । પરો નિરૃત્યા આ ચક્ષ્વ બહુધા જીવતો મનઃ
હે મનના સ્વામી, દૂર જા, આગળ વધ, બીજે જા; દુઃખથી દૂર રહીને, જીવતાં મન અનેક રીતે પ્રસન્ન રહે.
ભદ્રં વૈ વરં વૃણતે ભદ્રં યુઞ્જન્તિ દક્ષિણમ્ । ભદ્રં વૈવસ્વતે ચક્ષુર્બહુત્રા જીવતો મનઃ
શુભ વસ્તુઓ પસંદ કરે છે, શુભ કાર્ય માટે જમણો હાથ જોડે છે; વૈવસ્વતનું દ્રષ્ટિ શુભ રહે, જીવતાં મન અનેક રીતે પ્રસન્ન રહે.
યદાશસા નિઃશસાભિશસોપારિમ જાગ્રતો યત્સ્વપન્તઃ । અગ્નિર્વિશ્વાન્યપ દુષ્કૃતાન્યજુષ્ટાન્યારે અસ્મદ્દધાતુ
ઈચ્છાથી, શ્વાસથી, શાપથી, જાગતાં કે ઊંઘતાં અમે જે કશું દુષ્કર્મ કર્યું હોય, એ બધું અગ્નિ અમથી દૂર કરી દે.
યદિન્દ્ર બ્રહ્મણસ્પતેઽભિદ્રોહં ચરામસિ । પ્રચેતા ન આઙ્ગિરસો દ્વિષતાં પાત્વંહસઃ
હે ઇન્દ્ર, હે વાણીના સ્વામી, અમે જે પણ અપમાન કરીએ, તે દુશ્મનોના પાપથી બુદ્ધિશાળી આંગિરસો અમને બચાવે.
અજૈષ્માદ્યાસનામ ચાભૂમાનાગસો વયમ્ । જાગ્રત્સ્વપ્નઃ સંકલ્પઃ પાપો યં દ્વિષ્મસ્તં સ ઋચ્છતુ યો નો દ્વેષ્ટિ તમૃચ્છતુ
અમે જીત્યા, બેઠા અને નિર્દોષ બન્યા; જાગતાં, સ્વપ્નમાં કે દુર્વિચારમાં જે અમને નાપસંદ છે તે દૂર થાઓ, અને જે અમને નફરત કરે છે તે પણ દૂર થાઓ.
દેવાઃ કપોત ઇષિતો યદિચ્છન્દૂતો નિરૃત્યા ઇદમાજગામ । તસ્મા અર્ચામ કૃણવામ નિષ્કૃતિં શં નો અસ્તુ દ્વિપદે શં ચતુષ્પદે
દેવતાઓએ કબૂતરને મોકલ્યું હોય કે નિૃતિએ મોકલ્યું હોય, એ અહીં આવ્યું હોય તો, અમે તેની પૂજા કરીએ છીએ અને ક્ષમા માંગીએ છીએ; અમારા બે પગવાળા અને ચાર પગવાળાં સૌને કલ્યાણ મળે.
શિવઃ કપોત ઇષિતો નો અસ્ત્વનાગા દેવાઃ શકુનો ગૃહેષુ । અગ્નિર્હિ વિપ્રો જુષતાં હવિર્નઃ પરિ હેતિઃ પક્ષિણી નો વૃણક્તુ
દેવતાઓએ મોકલેલો કબૂતર અમારે માટે શુભ રહે; દેવદૂત પક્ષી અમારા ઘરમાં દુઃખ ન લાવે. અગ્નિ, યજ્ઞકર્તા, અમારી ભેટ સ્વીકારો; પાંખવાળું શસ્ત્ર અમને ન પસંદ કરે.
હેતિઃ પક્ષિણી ન દભાત્યસ્માનાષ્ટ્ર્યાં પદં કૃણુતે અગ્નિધાને । શં નો ગોભ્યશ્ચ પુરુષેભ્યશ્ચાસ્તુ મા નો હિંસીદિહ દેવાઃ કપોતઃ
પાંખવાળું શસ્ત્ર અમને નુકસાન પહોંચાડતું નથી; તે અગ્નિમાં પોતાનું સ્થાન બનાવે છે. અમારા ગાયો અને લોકો સૌને કલ્યાણ મળે; દેવદૂત કબૂતર અહીં અમને દુઃખ ન આપે.
યદુલૂકો વદતિ મોઘમેતદ્યત્કપોતઃ પદમગ્નૌ કૃણોતિ । યસ્ય દૂતઃ પ્રહિત એષ એતત્તસ્મૈ યમાય નમો અસ્તુ મૃત્યવે
ઘુવડ જે બોલે છે તે વ્યર્થ છે; કબૂતર અગ્નિમાં જે નિશાની કરે છે તે પણ વ્યર્થ છે. જેને માટે આ દૂત મોકલાયો છે, તેને, યમને અને મૃત્યુને નમન હોય.
ઋચા કપોતં નુદત પ્રણોદમિષં મદન્તઃ પરિ ગાં નયધ્વમ્ । સંયોપયન્તો દુરિતાનિ વિશ્વા હિત્વા ન ઊર્જં પ્ર પતાત્પતિષ્ઠઃ
મંત્રથી કબૂતરને દૂર કરો; હું તેને હાંકી કાઢું છું—આનંદથી ગાયોને ચારેક તરફ લઈ જાઓ. બધાં દુઃખો છોડીને, એકતા સાથે બળ અને સ્થિરતા તરફ ઉડો.
ઋષભં મા સમાનાનાં સપત્નાનાં વિષાસહિમ્ । હન્તારં શત્રૂણાં કૃધિ વિરાજં ગોપતિં ગવામ્
મને મારા સમકક્ષોમાં વાછરડા જેવો બળવાન, સ્પર્ધકો પર વિજયી, દુશ્મનોનો વિનાશક, પ્રસિદ્ધ, અને ગાયોનો સ્વામી બનાવો.
અહમસ્મિ સપત્નહેન્દ્ર ઇવારિષ્ટો અક્ષતઃ । અધઃ સપત્ના મે પદોરિમે સર્વે અભિષ્ઠિતાઃ
હું મારા શત્રુઓમાં ઇન્દ્ર જેવો અડગ અને અખંડિત છું; મારા પગ નીચે બધા શત્રુઓ દબાઈ ગયા છે.
અત્રૈવ વોઽપિ નહ્યામ્યુભે આર્ત્ની ઇવ જ્યયા । વાચસ્પતે નિ ષેધેમાન્યથા મદધરં વદાન્
હવે અને અહિયાં, હું તમારે બંનેને ધનુષની ડોરી જેમ બાંધી લઉં છું; વાણીના સ્વામી, એમને શાંત કરી દે, જેથી મારી સામે એક પણ શબ્દ બોલી ન શકે.
અભિભૂરહમાગમં વિશ્વકર્મેણ ધામ્ના । આ વશ્ચિત્તમા વો વ્રતમા વોઽહં સમિતિં દદે
વિશ્વકર્માના તેજથી હું વિજયી બનીને આવ્યો છું; તમારો મન, તમારો સંકલ્પ અને તમારી સભા, બધું મેં જીતી લીધું છે.
યોગક્ષેમં વ આદાયાહં ભૂયાસમુત્તમ આ વો મૂર્ધાનમક્રમીમ્ । અધસ્પદાન્મ ઉદ્વદત મણ્ડૂકા ઇવોદકાન્મણ્ડૂકા ઉદકાદિવ
તમારી કલ્યાણ અને સુરક્ષા મેળવી, હું સર્વોપરી બની જાઉં; મેં તમારા માથા પર પગ મૂક્યો છે—હવે મારા પગ નીચેમાંથી, જેમ દેડકા પાણીમાંથી બહાર આવે, એમ બહાર આવો.
તુભ્યેદમિન્દ્ર પરિ ષિચ્યતે મધુ ત્વં સુતસ્ય કલશસ્ય રાજસિ । ત્વં રયિં પુરુવીરામુ નસ્કૃધિ ત્વં તપઃ પરિતપ્યાજયઃ સ્વઃ
ઇન્દ્ર, તારા માટે આ મધુર પાન અર્પાય છે; તું સોમપાનના પાત્રનો રાજા છે. અમને અનેક વીરોથી ભરપૂર ધન આપ અને દુશ્મનને દહન કરી સ્વર્ગ અપાવ.
સ્વર્જિતં મહિ મન્દાનમન્ધસો હવામહે પરિ શક્રં સુતાઁ ઉપ । ઇમં નો યજ્ઞમિહ બોધ્યા ગહિ સ્પૃધો જયન્તં મઘવાનમીમહે
હે તેજસ્વી, તારા માટે દબાયેલો, આનંદદાયક સોમ અમે તને બોલાવી રહ્યા છીએ; આ યજ્ઞમાં આવ, જાગૃત થા અને પધાર, દુશ્મનને જીતનારા, તને અમે આમંત્રિત કરીએ છીએ.
સોમસ્ય રાજ્ઞો વરુણસ્ય ધર્મણિ બૃહસ્પતેરનુમત્યા ઉ શર્મણિ । તવાહમદ્ય મઘવન્નુપસ્તુતૌ ધાતર્વિધાતઃ કલશાઁ અભક્ષયમ્
સોમરાજના નિયમમાં, વરુણના નિયમમાં, બૃહસ્પતિ અને અનુમતિની રક્ષામાં, આજે, હે મેઘાવાન, તારી સ્તુતિમાં મેં સોમપાનના પાત્રો પીધાં છે, હે સર્જનહાર અને નિયમનહાર.
પ્રસૂતો ભક્ષમકરં ચરાવપિ સ્તોમં ચેમં પ્રથમઃ સૂરિરુન્મૃજે । સુતે સાતેન યદ્યાગમં વાં પ્રતિ વિશ્વામિત્રજમદગ્ની દમે
જન્મ લઈને મેં ભોજન અર્પણ કર્યું અને યજ્ઞમાં ફર્યો; પ્રથમ ઋષિએ આ સ્તુતિ શુદ્ધ કરી છે. દબાયેલા સોમ સાથે, મેં જે પણ મેળવ્યું છે, તે બંને, વિશ્વામિત્ર અને જામદગ્નિ, તમારા ઘરમાં અર્પણ કરું છું.
વાતસ્ય નુ મહિમાનં રથસ્ય રુજન્નેતિ સ્તનયન્નસ્ય ઘોષઃ । દિવિસ્પૃગ્યાત્યરુણાનિ કૃણ્વન્નુતો એતિ પૃથિવ્યા રેણુમસ્યન્
હવે પવનના રથનું મહાત્મ્ય: તે તોફાન સાથે આવે છે, ગર્જના કરે છે, તેનો અવાજ ગાજે છે; તે આકાશને સ્પર્શે છે, ઉષાઓને લાલ કરે છે અને પૃથ્વી પરથી ધૂળ ઉડાડે છે.
સં પ્રેરતે અનુ વાતસ્ય વિષ્ઠા ઐનં ગચ્છન્તિ સમનં ન યોષાઃ । તાભિઃ સયુક્સરથં દેવ ઈયતેઽસ્ય વિશ્વસ્ય ભુવનસ્ય રાજા
તે પવનના માર્ગે આગળ વધે છે; સ્ત્રીઓ સહચરીઓની જેમ તેની સાથે જાય છે. એમને જોડીને દેવ પોતાનો રથ ચલાવે છે—તે સમગ્ર જગતનો રાજા છે.
અન્તરિક્ષે પથિભિરીયમાનો ન નિ વિશતે કતમચ્ચનાહઃ । અપાં સખા પ્રથમજા ઋતાવા ક્વ સ્વિજ્જાતઃ કુત આ બભૂવ
મધ્યાકાશમાં માર્ગે દોડતો, તે ક્યારેય કોઈ એક દિવસે સ્થિર થતો નથી; તે જળનો મિત્ર, નિયમનો પ્રથમ જન્મેલો—એ ક્યાં જન્મ્યો, કયા સ્થાને ઊભો થયો?
આત્મા દેવાનાં ભુવનસ્ય ગર્ભો યથાવશં ચરતિ દેવ એષઃ । ઘોષા ઇદસ્ય શૃણ્વિરે ન રૂપં તસ્મૈ વાતાય હવિષા વિધેમ
તે દેવતાઓનો આત્મા છે, જગતનો બીજ છે; આ દેવ પોતાની ઈચ્છાથી ફરતો રહે છે. તેનો અવાજ સાંભળાય છે, પણ રૂપ દેખાતું નથી; એ પવનને અમે હવન અર્પણ કરીએ છીએ.
મયોભૂર્વાતો અભિ વાતૂસ્રા ઊર્જસ્વતીરોષધીરા રિશન્તામ્ । પીવસ્વતીર્જીવધન્યાઃ પિબન્ત્વવસાય પદ્વતે રુદ્ર મૃળ
મૈત્રીપૂર્ણ પવન અમારે ઉપર વહે, પોષક ઔષધિઓ વધે; દુધાળ, જીવનદાયી અને કલ્યાણકારી વનસ્પતિઓ અમારે માટે પીવે—હે રુદ્ર, કૃપાળુ થા.