ન મૃત્યુરાસીદમૃતં ન તર્હિ ન રાત્ર્યા અહ્ન આસીત્પ્રકેતઃ। આનીદવાતં સ્વધયા તદેકં તસ્માદ્ધાન્યન્ન પરઃ કિં ચનાસ
ત્યારે મૃત્યુ નહોતું, અમરતા પણ નહોતી; રાત કે દિવસનું કોઈ ચિહ્ન નહોતું. એ એકમાત્ર પોતે જ પોતાની શક્તિથી શ્વાસ લેતું હતું; એ સિવાય બીજું કંઈ નહોતું.
તમ આસીત્તમસા ગૂળ્હમગ્રેઽપ્રકેતં સલિલં સર્વમા ઇદમ્। તુચ્છ્યેનાભ્વપિહિતં યદાસીત્તપસસ્તન્મહિનાજાયતૈકમ્
પ્રારંભે અંધકારમાં અંધકાર છુપાયેલો હતો, બધું જ પાણીથી ભરેલું, કશું અલગ ઓળખાતું નહોતું. ખાલીપા અને શૂન્યથી ઢંકાયેલું જે હતું, તાપના બળથી એકમાત્ર એ જન્મ્યું.
કામસ્તદગ્રે સમવર્તતાધિ મનસો રેતઃ પ્રથમં યદાસીત્। સતો બન્ધુમસતિ નિરવિન્દન્ હૃદિ પ્રતીષ્યા કવયો મનીષા
પ્રારંભે ઇચ્છા ઉદ્ભવી, જે મનનું પ્રથમ બીજ હતું. જ્ઞાની ઋષિઓએ પોતાના હૃદયમાં વિચારીને, અસ્તિત્વ અને અનસ્તિત્વ વચ્ચેનું બંધન શોધ્યું.
તિરશ્ચીનો વિતતો રશ્મિરેષામધઃ સ્વિદાસી૩દુપરિ સ્વિદાસી૩ત્। રેતોધા આસન્મહિમાન આસન્ત્સ્વધા અવસ્તાત્પ્રયતિઃ પરસ્તાત્
એ રેખા આડેથી ખેંચાઈ હતી—નીચે હતું કે ઉપર હતું? બીજધારી હતા, શક્તિઓ હતી; નીચે સ્વયં આધાર, ઉપર પ્રેરણા હતી.
કો અદ્ધા વેદ ક ઇહ પ્ર વોચત્કુત આજાતા કુત ઇયં વિસૃષ્ટિઃ। અર્વાગ્દેવા અસ્ય વિસર્જનેનાથા કો વેદ યત આબભૂવ
કોણ સાચે જાણે છે, અહીં કોણ કહી શકે છે કે આ સર્જન ક્યાંથી જન્મ્યું, ક્યાંથી આવ્યું? દેવતાઓ તો સર્જન પછી આવ્યા—તો પછી કોણ જાણે છે કે એ ક્યાંથી ઊભું થયું?
ઇયં વિસૃષ્ટિર્યત આબભૂવ યદિ વા દધે યદિ વા ન। યો અસ્યાધ્યક્ષઃ પરમે વ્યોમન્ત્સો અઙ્ગ વેદ યદિ વા ન વેદ
આ સર્જન ક્યાંથી ઊભું થયું—એ બનાવાયું કે નહોતું? જે સર્વોચ્ચ આકાશમાં તેનું નિરીક્ષણ કરે છે, એ જાણે છે—કે કદાચ એ પણ જાણતો નથી.
યો યજ્ઞો વિશ્વતસ્તન્તુભિસ્તત એકશતં દેવકર્મેભિરાયતઃ । ઇમે વયન્તિ પિતરો ય આયયુઃ પ્ર વયાપ વયેત્યાસતે તતે
જે યજ્ઞ ચારેય બાજુથી તાંતણાંથી વણાયો છે, અને સો દેવકર્મોથી વિસ્તર્યો છે—આ પૂર્વજોએ, જે આવ્યા, એને વણ્યો છે; એ યજ્ઞ પાસે બેઠા છે અને કહે છે: 'ચાલો, આગળ વધીએ.'
પુમાઁ એનં તનુત ઉત્કૃણત્તિ પુમાન્વિ તત્ને અધિ નાકે અસ્મિન્ । ઇમે મયૂખા ઉપ સેદુરૂ સદઃ સામાનિ ચક્રુસ્તસરાણ્યોતવે
એક પુરુષ એને ખેંચે છે, એક કાપે છે, એક આ આકાશમાં એને વણે છે. આ કિરણો એ બેઠક પાસે આવ્યા છે; એમણે ગીતો રચ્યા, બધી યજ્ઞમાર્ગો તૈયાર કરી.
કાસીત્પ્રમા પ્રતિમા કિં નિદાનમાજ્યં કિમાસીત્પરિધિઃ ક આસીત્ । છન્દઃ કિમાસીત્પ્રઉગં કિમુક્થં યદ્દેવા દેવમયજન્ત વિશ્વે
માપ શું હતું? આકાર કયો હતો? આધાર શું હતું? ઘી શું હતું? ઘેરાવ કયો હતો? છંદ કયું હતું? પાઠ કયું હતું? સ્તુતિ કયું હતું, જ્યારે બધા દેવોએ દેવને યજ્ઞ અર્પણ કર્યો?
અગ્નેર્ગાયત્ર્યભવત્સયુગ્વોષ્ણિહયા સવિતા સં બભૂવ । અનુષ્ટુભા સોમ ઉક્થૈર્મહસ્વાન્બૃહસ્પતેર્બૃહતી વાચમાવત્
અગ્નિમાંથી ગાયત્રી યોક તરીકે જન્મી; સવિતાથી ઉષ્ણિક ઉત્પન્ન થઈ. સોમમાંથી અનુષ્ટુપ્ અને મહાન સ્તુતિઓ, બૃહસ્પતિથી બૃહતી વાણી પ્રગટ થઈ.
વિરાણ્મિત્રાવરુણયોરભિશ્રીરિન્દ્રસ્ય ત્રિષ્ટુબિહ ભાગો અહ્નઃ । વિશ્વાન્દેવાઞ્જગત્યા વિવેશ તેન ચાકૢપ્ર ઋષયો મનુષ્યાઃ
મિત્ર અને વરુણની તેજસ્વિતા વિરાટે બની; દિવસનો ભાગ ઇન્દ્રને તૃષ્ટુપ્ છંદથી મળ્યો. જગતી બધા દેવોમાં પ્રવેશી; એથી ઋષિઓ અને મનુષ્યો સમર્થ બન્યા.
ચાકૢપ્રે તેન ઋષયો મનુષ્યા યજ્ઞે જાતે પિતરો નઃ પુરાણે । પશ્યન્મન્યે મનસા ચક્ષસા તાન્ય ઇમં યજ્ઞમયજન્ત પૂર્વે
એથી ઋષિઓ અને મનુષ્યો સમર્થ બન્યા, જ્યારે યજ્ઞ જન્મ્યો, આપણા પ્રાચીન પિતૃઓ. કેટલાકે એ બધું મનથી અને આંખે જોયું; એ પૂર્વજોએ આ યજ્ઞ કર્યો.
સહસ્તોમાઃ સહછન્દસ આવૃતઃ સહપ્રમા ઋષયઃ સપ્ત દૈવ્યાઃ । પૂર્વેષાં પન્થામનુદૃશ્ય ધીરા અન્વાલેભિરે રથ્યો ન રશ્મીન્
સ્તુતિ અને છંદથી ઋષિઓ આવૃત થયા; માપથી સાત દૈવી ઋષિઓ. પૂર્વજોના માર્ગને અનુસરી, વિદ્વાનો એને રથના દોરડા પકડી લે એ રીતે પકડી લીધું.
અપ પ્રાચ ઇન્દ્ર વિશ્વાઁ અમિત્રાનપાપાચો અભિભૂતે નુદસ્વ । અપોદીચો અપ શૂરાધરાચ ઉરૌ યથા તવ શર્મન્મદેમ
ઇન્દ્ર, પૂર્વથી, પશ્ચિમથી, નીચે અને ઉપરથી બધા શત્રુઓને દૂર હાંકો. એમને દૂર હાંકો, જેથી તારી વિશાળ રક્ષામાં અમે આનંદથી રહી શકીએ.
કુવિદઙ્ગ યવમન્તો યવં ચિદ્યથા દાન્ત્યનુપૂર્વં વિયૂય । ઇહેહૈષાં કૃણુહિ ભોજનાનિ યે બર્હિષો નમોવૃક્તિં ન જગ્મુઃ
શક્ય છે, ઇન્દ્ર, જેઓ જવાર ધરાવે છે, અથવા જવાર પોતે પણ, જેમ તેઓ ચાવે છે તેમ, ક્રમશઃ અલગ થઈ જાય. અહીં, જેઓ યજ્ઞમાં આવ્યા નથી, જેઓ સ્તુતિ બોલ્યા નથી, એમને માટે તું ભોજન તૈયાર કર.
નહિ સ્થૂર્યૃતુથા યાતમસ્તિ નોત શ્રવો વિવિદે સંગમેષુ । ગવ્યન્ત ઇન્દ્રં સખ્યાય વિપ્રા અશ્વાયન્તો વૃષણં વાજયન્તઃ
કોઈ ઋતુ પ્રમાણે ચાલતું નથી, કે સભાઓમાં યશ મળે છે એવું નથી. જ્ઞાની લોકો ગાયો માટે ઇન્દ્રને મિત્રતા માટે શોધે છે; ઘોડા માટે, શક્તિશાળી ઇન્દ્રને પ્રેરણા આપે છે.
યુવં સુરામમશ્વિના નમુચાવાસુરે સચા । વિપિપાના શુભસ્પતી ઇન્દ્રં કર્મસ્વાવતમ્
તમે બંને, અશ્વિનીકુમારો, નમુચિ અસુર સાથે સોમપાન કર્યું. સુંદરતાના સ્વામી, તમે ઇન્દ્રને કર્મોમાં શક્તિશાળી બનાવ્યો.
પુત્રમિવ પિતરાવશ્વિનોભેન્દ્રાવથુઃ કાવ્યૈર્દંસનાભિઃ । યત્સુરામં વ્યપિબઃ શચીભિઃ સરસ્વતી ત્વા મઘવન્નભિષ્ણક્
જેમ પિતા-માતા પુત્રની રક્ષા કરે, તેમ અશ્વિનીકુમારો, તમે કાવ્ય અને દાંતથી ઇન્દ્રની રક્ષા કરી, જ્યારે તમે શક્તિથી સોમપાન કર્યું. સરસ્વતી, દયાળુ, તું હંમેશા નજીક છે.
ઇન્દ્રઃ સુત્રામા સ્વવાઁ અવોભિઃ સુમૃળીકો ભવતુ વિશ્વવેદાઃ । બાધતાં દ્વેષો અભયં કૃણોતુ સુવીર્યસ્ય પતયઃ સ્યામ
ઇન્દ્ર, સુત્રામા, સ્વશક્તિમાન, તારી સહાયથી સૌમ્ય અને સર્વજ્ઞ બની રહે. એ દ્વેષ દૂર કરે, અમને નિર્ભય બનાવે; અમે પરાક્રમના સ્વામી બનીએ.
તસ્ય વયં સુમતૌ યજ્ઞિયસ્યાપિ ભદ્રે સૌમનસે સ્યામ । સ સુત્રામા સ્વવાઁ ઇન્દ્રો અસ્મે આરાચ્ચિદ્દ્વેષઃ સનુતર્યુયોતુ
અમે યજ્ઞયોગ્ય ભગવાનની કૃપાથી સુખી અને પ્રસન્નચિત્ત રહીએ. સ્વયંશક્તિશાળી ઇન્દ્ર, તું અમારાથી—even દૂરથી—દ્વેષને દૂર કરી દે.
ઈજાનમિદ્દ્યૌર્ગૂર્તાવસુરીજાનં ભૂમિરભિ પ્રભૂષણિ । ઈજાનં દેવાવશ્વિનાવભિ સુમ્નૈરવર્ધતામ્
જે પૂજનીય છે, તે મહાન છે અને તેની પૂજા કરવામાં આવે છે; ધરતી સૌભાગ્યથી શોભાયમાન છે. દેવ અશ્વિનીકુમાર, તમારું આશીર્વાદ આપો અને પૂજનીયને વધે એવી કૃપા કરો.
તા વાં મિત્રાવરુણા ધારયત્ક્ષિતી સુષુમ્નેષિતત્વતા યજામસિ । યુવોઃ ક્રાણાય સખ્યૈરભિ ષ્યામ રક્ષસઃ
મિત્ર અને વરુણ, તમારું રાજ્ય સારા માર્ગદર્શનથી સ્થિર રાખો; અમે તમારે યજ્ઞ અર્પણ કરીએ છીએ. તમારું સ્નેહ મેળવવા, અમારી મિત્રતાથી અમને દુઃખથી બચાવો.
અધા ચિન્નુ યદ્દિધિષામહે વામભિ પ્રિયં રેક્ણઃ પત્યમાનાઃ । દદ્વાઁ વા યત્પુષ્યતિ રેક્ણઃ સમ્વારન્નકિરસ્ય મઘાનિ
જ્યારે અમે તમારો આશીર્વાદ ઇચ્છીએ, અને જે પ્રિય છે તે મેળવવા પ્રયત્ન કરીએ, ત્યારે જે સ્તુતિપાત્ર છે તે અમને પોષણ આપે અને તેની દયાને કોઈ રોકી ન શકે.
અસાવન્યો અસુર સૂયત દ્યૌસ્ત્વં વિશ્વેષાં વરુણાસિ રાજા । મૂર્ધા રથસ્ય ચાકન્નૈતાવતૈનસાન્તકધ્રુક્
બીજો મહાન દેવ જન્મે છે; વરુણ, તું બધાનો રાજા છે. રથનું મસ્તક સ્થિર છે, તું પાપને દૂર કરનાર છે.
અસ્મિન્સ્વેતચ્છકપૂત એનો હિતે મિત્રે નિગતાન્હન્તિ વીરાન્ । અવોર્વા યદ્ધાત્તનૂષ્વવઃ પ્રિયાસુ યજ્ઞિયાસ્વર્વા
આ શુદ્ધ અને પ્રકાશમય સ્થાને પાપ નાશ પામે છે; સારા મિત્રમાં પતિતોનો નાશ થાય છે. જ્યારે તું શરીરો પર, પ્રિયજન પર અને યજ્ઞયોગ્ય પર કૃપા કરે છે, ત્યારે તું અતિશય દયાળુ છે.
યુવોર્હિ માતાદિતિર્વિચેતસા દ્યૌર્ન ભૂમિઃ પયસા પુપૂતનિ । અવ પ્રિયા દિદિષ્ટન સૂરો નિનિક્ત રશ્મિભિઃ
તમારી માતા અદિતિ જ્ઞાની છે; આકાશ અને ધરતી તેના પોષણથી શુદ્ધ થાય છે. પ્રિયજન પર કૃપા કરો, અને સૂર્ય પોતાની કિરણોથી પ્રકાશ ફેલાવે છે.
યુવં હ્યપ્નરાજાવસીદતં તિષ્ઠદ્રથં ન ધૂર્ષદં વનર્ષદમ્ । તા નઃ કણૂકયન્તીર્નૃમેધસ્તત્રે અંહસઃ સુમેધસ્તત્રે અંહસઃ
તમે જન્મથી જ રાજા છો; અડગ અને અજેય રથ પર બેસો છો. હે વિદ્વાનો, જે અમને પ્રશંસા કરે છે, તેઓ અમને દુઃખથી બચાવે.
પ્રો ષ્વસ્મૈ પુરોરથમિન્દ્રાય શૂષમર્ચત । અભીકે ચિદુ લોકકૃત્સંગે સમત્સુ વૃત્રહાસ્માકં બોધિ ચોદિતા નભન્તામન્યકેષાં જ્યાકા અધિ ધન્વસુ
ઇન્દ્ર માટે વિજયનો જયઘોષ કરો. હે વિત્રહણ, તું અમારો માર્ગદર્શક બન, લડાઈના મેદાનમાં બીજા લોકોના ધનુષ્ય તૂટી જાય.
ત્વં સિન્ધૂઁરવાસૃજોઽધરાચો અહન્નહિમ્ । અશત્રુરિન્દ્ર જજ્ઞિષે વિશ્વં પુષ્યસિ વાર્યં તં ત્વા પરિ ષ્વજામહે નભન્તામન્યકેષાં જ્યાકા અધિ ધન્વસુ
ઇન્દ્ર, તું નદીઓને વહાવી, નીચાને હરાવી અને હિમને નાશ કર્યો. તું શત્રુવિહિન જન્મ્યો છે અને સર્વ સંપત્તિ આપે છે. અમે તને હૃદયપૂર્વક સ્વીકારીએ છીએ; લડાઈમાં બીજા લોકોના ધનુષ્ય તૂટી જાય.
વિ ષુ વિશ્વા અરાતયોઽર્યો નશન્ત નો ધિયઃ । અસ્તાસિ શત્રવે વધં યો ન ઇન્દ્ર જિઘાંસતિ યા તે રાતિર્દદિર્વસુ નભન્તામન્યકેષાં જ્યાકા અધિ ધન્વસુ
બધી દુશ્મનાવટો નાશ પામે, અમારા વિચારો સુરક્ષિત રહે. જે અમને નુકસાન પહોંચાડવા ઈચ્છે છે, ઇન્દ્ર, તેના માટે તું વિનાશ સ્થાપિત કર. તારી દયાથી, લડાઈમાં બીજા લોકોના ધનુષ્ય તૂટી જાય.