મમાગ્ને વર્ચો વિહવેષ્વસ્તુ વયં ત્વેન્ધાનાસ્તન્વં પુષેમ । મહ્યં નમન્તાં પ્રદિશશ્ચતસ્રસ્ત્વયાધ્યક્ષેણ પૃતના જયેમ
હે અગ્નિ, મારી તેજસ્વિતા સભામાં રહે; અમે તારા ઉપાસકો શરીરે સુખી રહીએ. ચારેય દિશાઓ મને વંદન કરે; તારી દેખરેખમાં અમે વિજય મેળવીએ.
મમ દેવા વિહવે સન્તુ સર્વ ઇન્દ્રવન્તો મરુતો વિષ્ણુરગ્નિઃ । મમાન્તરિક્ષમુરુલોકમસ્તુ મહ્યં વાતઃ પવતાં કામે અસ્મિન્
મારા સાથે સભામાં બધા દેવતાઓ રહે—ઇન્દ્ર, મરુત, વિષ્ણુ, અગ્નિ; મારા માટે આકાશ વિશાળ અને ખુલ્લું રહે; પવન મારી ઇચ્છા પ્રમાણે ફૂંકાય.
મયિ દેવા દ્રવિણમા યજન્તાં મય્યાશીરસ્તુ મયિ દેવહૂતિઃ । દૈવ્યા હોતારો વનુષન્ત પૂર્વેઽરિષ્ટાઃ સ્યામ તન્વા સુવીરાઃ
દેવતાઓ યજ્ઞમાં મને ધન આપે; આશીર્વાદ અને દેવપુજન મારી સાથે રહે; પ્રાચીન દેવયજ્ઞકર્તાઓ મને અનુગ્રહ આપે; અમે નિરોગી અને બળવાન રહીએ.
મહ્યં યજન્તુ મમ યાનિ હવ્યાકૂતિઃ સત્યા મનસો મે અસ્તુ । એનો મા નિ ગાં કતમચ્ચનાહં વિશ્વે દેવાસો અધિ વોચતા નઃ
મારા માટે જે હવન છે, તે તેઓ કરે; મારી મનની ઇચ્છા સાચી રહે; કોઈપણ પ્રકારનું પાપ મારી પાસે ન આવે; બધા દેવતાઓ, આ અમારે માટે નક્કી કરો.
દેવીઃ ષળુર્વીરુરુ નઃ કૃણોત વિશ્વે દેવાસ ઇહ વીરયધ્વમ્ । મા હાસ્મહિ પ્રજયા મા તનૂભિર્મા રધામ દ્વિષતે સોમ રાજન્
દેવીઓ અમને બળવાન બનાવે; બધા દેવતાઓ અહીં અમને શક્તિ આપે. અમે સંતાનથી કે શરીરથી ન નાશ પામીએ; હે સોમરાજા, દુશ્મનથી અમને નુકસાન ન થાય.
અગ્ને મન્યું પ્રતિનુદન્પરેષામદબ્ધો ગોપાઃ પરિ પાહિ નસ્ત્વમ્ । પ્રત્યઞ્ચો યન્તુ નિગુતઃ પુનસ્તેઽમૈષાં ચિત્તં પ્રબુધાં વિ નેશત્
હે અગ્નિ, નિર્ભ્રમ રક્ષક, બીજાના ક્રોધને દૂર કરી, અમને ચારે બાજુથી બચાવ. જે અમારે વિરુદ્ધ છે, તેઓ પાછા વળી જાય, તેમનું જાગૃત મન અમને હરાવું નહીં.
ધાતા ધાતૄણાં ભુવનસ્ય યસ્પતિર્દેવં ત્રાતારમભિમાતિષાહમ્ । ઇમં યજ્ઞમશ્વિનોભા બૃહસ્પતિર્દેવાઃ પાન્તુ યજમાનં ન્યર્થાત્
ધાતા, સર્જનહાર, જગતના સ્વામી, દુશ્મનથી બચાવનાર દેવતા—અશ્વિનીકુમાર, બૃહસ્પતિ અને બધા દેવતાઓ આ યજ્ઞ અને યજમાનને દુઃખથી બચાવે.
ઉરુવ્યચા નો મહિષઃ શર્મ યંસદસ્મિન્હવે પુરુહૂતઃ પુરુક્ષુઃ । સ નઃ પ્રજાયૈ હર્યશ્વ મૃળયેન્દ્ર મા નો રીરિષો મા પરા દાઃ
વિશાળ પ્રસિદ્ધ મહાન દેવ અમને આ સભામાં વિશાળ આશરો આપે, હે ઇન્દ્ર, ઘોડા પ્રેમી, અમારા સંતાન માટે કૃપાળુ રહેજે—અમને દુઃખ ન આપ અને દૂર ન કર.
યે નઃ સપત્ના અપ તે ભવન્ત્વિન્દ્રાગ્નિભ્યામવ બાધામહે તાન્ । વસવો રુદ્રા આદિત્યા ઉપરિસ્પૃશં મોગ્રં ચેત્તારમધિરાજમક્રન્
અમારા જે શત્રુઓ છે, તેઓ દૂર થઈ જાય; ઇન્દ્ર અને અગ્નિ સાથે અમે તેમને હાંકી કાઢીએ. વસુ, રુદ્ર, આદિત્ય, ઉપરથી તેમને સ્પર્શો; ભયાનક, દુશ્મન ચિંતકને નિષ્ફળ બનાવો.
નાસદાસીન્નો સદાસીત્તદાનીં નાસીદ્રજો નો વ્યોમા પરો યત્। કિમાવરીવઃ કુહ કસ્ય શર્મન્નમ્ભઃ કિમાસીદ્ગહનં ગભીરમ્
તે સમયે ન અસ્તિત્વ હતું, ન અનસ્તિત્વ; ન આકાશ હતું, ન તેના ઉપરનું ગગન. શું ઢાંકેલું હતું? ક્યાં? કોણે રક્ષા કરી? શું ઊંડું અને અપરમિત પાણી હતું?
ન મૃત્યુરાસીદમૃતં ન તર્હિ ન રાત્ર્યા અહ્ન આસીત્પ્રકેતઃ। આનીદવાતં સ્વધયા તદેકં તસ્માદ્ધાન્યન્ન પરઃ કિં ચનાસ
ત્યારે મૃત્યુ નહોતું, અમરતા પણ નહોતી; રાત કે દિવસનું કોઈ ચિહ્ન નહોતું. એ એકમાત્ર પોતે જ પોતાની શક્તિથી શ્વાસ લેતું હતું; એ સિવાય બીજું કંઈ નહોતું.
તમ આસીત્તમસા ગૂળ્હમગ્રેઽપ્રકેતં સલિલં સર્વમા ઇદમ્। તુચ્છ્યેનાભ્વપિહિતં યદાસીત્તપસસ્તન્મહિનાજાયતૈકમ્
પ્રારંભે અંધકારમાં અંધકાર છુપાયેલો હતો, બધું જ પાણીથી ભરેલું, કશું અલગ ઓળખાતું નહોતું. ખાલીપા અને શૂન્યથી ઢંકાયેલું જે હતું, તાપના બળથી એકમાત્ર એ જન્મ્યું.
કામસ્તદગ્રે સમવર્તતાધિ મનસો રેતઃ પ્રથમં યદાસીત્। સતો બન્ધુમસતિ નિરવિન્દન્ હૃદિ પ્રતીષ્યા કવયો મનીષા
પ્રારંભે ઇચ્છા ઉદ્ભવી, જે મનનું પ્રથમ બીજ હતું. જ્ઞાની ઋષિઓએ પોતાના હૃદયમાં વિચારીને, અસ્તિત્વ અને અનસ્તિત્વ વચ્ચેનું બંધન શોધ્યું.
તિરશ્ચીનો વિતતો રશ્મિરેષામધઃ સ્વિદાસી૩દુપરિ સ્વિદાસી૩ત્। રેતોધા આસન્મહિમાન આસન્ત્સ્વધા અવસ્તાત્પ્રયતિઃ પરસ્તાત્
એ રેખા આડેથી ખેંચાઈ હતી—નીચે હતું કે ઉપર હતું? બીજધારી હતા, શક્તિઓ હતી; નીચે સ્વયં આધાર, ઉપર પ્રેરણા હતી.
કો અદ્ધા વેદ ક ઇહ પ્ર વોચત્કુત આજાતા કુત ઇયં વિસૃષ્ટિઃ। અર્વાગ્દેવા અસ્ય વિસર્જનેનાથા કો વેદ યત આબભૂવ
કોણ સાચે જાણે છે, અહીં કોણ કહી શકે છે કે આ સર્જન ક્યાંથી જન્મ્યું, ક્યાંથી આવ્યું? દેવતાઓ તો સર્જન પછી આવ્યા—તો પછી કોણ જાણે છે કે એ ક્યાંથી ઊભું થયું?
ઇયં વિસૃષ્ટિર્યત આબભૂવ યદિ વા દધે યદિ વા ન। યો અસ્યાધ્યક્ષઃ પરમે વ્યોમન્ત્સો અઙ્ગ વેદ યદિ વા ન વેદ
આ સર્જન ક્યાંથી ઊભું થયું—એ બનાવાયું કે નહોતું? જે સર્વોચ્ચ આકાશમાં તેનું નિરીક્ષણ કરે છે, એ જાણે છે—કે કદાચ એ પણ જાણતો નથી.
યો યજ્ઞો વિશ્વતસ્તન્તુભિસ્તત એકશતં દેવકર્મેભિરાયતઃ । ઇમે વયન્તિ પિતરો ય આયયુઃ પ્ર વયાપ વયેત્યાસતે તતે
જે યજ્ઞ ચારેય બાજુથી તાંતણાંથી વણાયો છે, અને સો દેવકર્મોથી વિસ્તર્યો છે—આ પૂર્વજોએ, જે આવ્યા, એને વણ્યો છે; એ યજ્ઞ પાસે બેઠા છે અને કહે છે: 'ચાલો, આગળ વધીએ.'
પુમાઁ એનં તનુત ઉત્કૃણત્તિ પુમાન્વિ તત્ને અધિ નાકે અસ્મિન્ । ઇમે મયૂખા ઉપ સેદુરૂ સદઃ સામાનિ ચક્રુસ્તસરાણ્યોતવે
એક પુરુષ એને ખેંચે છે, એક કાપે છે, એક આ આકાશમાં એને વણે છે. આ કિરણો એ બેઠક પાસે આવ્યા છે; એમણે ગીતો રચ્યા, બધી યજ્ઞમાર્ગો તૈયાર કરી.
કાસીત્પ્રમા પ્રતિમા કિં નિદાનમાજ્યં કિમાસીત્પરિધિઃ ક આસીત્ । છન્દઃ કિમાસીત્પ્રઉગં કિમુક્થં યદ્દેવા દેવમયજન્ત વિશ્વે
માપ શું હતું? આકાર કયો હતો? આધાર શું હતું? ઘી શું હતું? ઘેરાવ કયો હતો? છંદ કયું હતું? પાઠ કયું હતું? સ્તુતિ કયું હતું, જ્યારે બધા દેવોએ દેવને યજ્ઞ અર્પણ કર્યો?
અગ્નેર્ગાયત્ર્યભવત્સયુગ્વોષ્ણિહયા સવિતા સં બભૂવ । અનુષ્ટુભા સોમ ઉક્થૈર્મહસ્વાન્બૃહસ્પતેર્બૃહતી વાચમાવત્
અગ્નિમાંથી ગાયત્રી યોક તરીકે જન્મી; સવિતાથી ઉષ્ણિક ઉત્પન્ન થઈ. સોમમાંથી અનુષ્ટુપ્ અને મહાન સ્તુતિઓ, બૃહસ્પતિથી બૃહતી વાણી પ્રગટ થઈ.
વિરાણ્મિત્રાવરુણયોરભિશ્રીરિન્દ્રસ્ય ત્રિષ્ટુબિહ ભાગો અહ્નઃ । વિશ્વાન્દેવાઞ્જગત્યા વિવેશ તેન ચાકૢપ્ર ઋષયો મનુષ્યાઃ
મિત્ર અને વરુણની તેજસ્વિતા વિરાટે બની; દિવસનો ભાગ ઇન્દ્રને તૃષ્ટુપ્ છંદથી મળ્યો. જગતી બધા દેવોમાં પ્રવેશી; એથી ઋષિઓ અને મનુષ્યો સમર્થ બન્યા.
ચાકૢપ્રે તેન ઋષયો મનુષ્યા યજ્ઞે જાતે પિતરો નઃ પુરાણે । પશ્યન્મન્યે મનસા ચક્ષસા તાન્ય ઇમં યજ્ઞમયજન્ત પૂર્વે
એથી ઋષિઓ અને મનુષ્યો સમર્થ બન્યા, જ્યારે યજ્ઞ જન્મ્યો, આપણા પ્રાચીન પિતૃઓ. કેટલાકે એ બધું મનથી અને આંખે જોયું; એ પૂર્વજોએ આ યજ્ઞ કર્યો.
સહસ્તોમાઃ સહછન્દસ આવૃતઃ સહપ્રમા ઋષયઃ સપ્ત દૈવ્યાઃ । પૂર્વેષાં પન્થામનુદૃશ્ય ધીરા અન્વાલેભિરે રથ્યો ન રશ્મીન્
સ્તુતિ અને છંદથી ઋષિઓ આવૃત થયા; માપથી સાત દૈવી ઋષિઓ. પૂર્વજોના માર્ગને અનુસરી, વિદ્વાનો એને રથના દોરડા પકડી લે એ રીતે પકડી લીધું.
અપ પ્રાચ ઇન્દ્ર વિશ્વાઁ અમિત્રાનપાપાચો અભિભૂતે નુદસ્વ । અપોદીચો અપ શૂરાધરાચ ઉરૌ યથા તવ શર્મન્મદેમ
ઇન્દ્ર, પૂર્વથી, પશ્ચિમથી, નીચે અને ઉપરથી બધા શત્રુઓને દૂર હાંકો. એમને દૂર હાંકો, જેથી તારી વિશાળ રક્ષામાં અમે આનંદથી રહી શકીએ.
કુવિદઙ્ગ યવમન્તો યવં ચિદ્યથા દાન્ત્યનુપૂર્વં વિયૂય । ઇહેહૈષાં કૃણુહિ ભોજનાનિ યે બર્હિષો નમોવૃક્તિં ન જગ્મુઃ
શક્ય છે, ઇન્દ્ર, જેઓ જવાર ધરાવે છે, અથવા જવાર પોતે પણ, જેમ તેઓ ચાવે છે તેમ, ક્રમશઃ અલગ થઈ જાય. અહીં, જેઓ યજ્ઞમાં આવ્યા નથી, જેઓ સ્તુતિ બોલ્યા નથી, એમને માટે તું ભોજન તૈયાર કર.
નહિ સ્થૂર્યૃતુથા યાતમસ્તિ નોત શ્રવો વિવિદે સંગમેષુ । ગવ્યન્ત ઇન્દ્રં સખ્યાય વિપ્રા અશ્વાયન્તો વૃષણં વાજયન્તઃ
કોઈ ઋતુ પ્રમાણે ચાલતું નથી, કે સભાઓમાં યશ મળે છે એવું નથી. જ્ઞાની લોકો ગાયો માટે ઇન્દ્રને મિત્રતા માટે શોધે છે; ઘોડા માટે, શક્તિશાળી ઇન્દ્રને પ્રેરણા આપે છે.
યુવં સુરામમશ્વિના નમુચાવાસુરે સચા । વિપિપાના શુભસ્પતી ઇન્દ્રં કર્મસ્વાવતમ્
તમે બંને, અશ્વિનીકુમારો, નમુચિ અસુર સાથે સોમપાન કર્યું. સુંદરતાના સ્વામી, તમે ઇન્દ્રને કર્મોમાં શક્તિશાળી બનાવ્યો.
પુત્રમિવ પિતરાવશ્વિનોભેન્દ્રાવથુઃ કાવ્યૈર્દંસનાભિઃ । યત્સુરામં વ્યપિબઃ શચીભિઃ સરસ્વતી ત્વા મઘવન્નભિષ્ણક્
જેમ પિતા-માતા પુત્રની રક્ષા કરે, તેમ અશ્વિનીકુમારો, તમે કાવ્ય અને દાંતથી ઇન્દ્રની રક્ષા કરી, જ્યારે તમે શક્તિથી સોમપાન કર્યું. સરસ્વતી, દયાળુ, તું હંમેશા નજીક છે.
ઇન્દ્રઃ સુત્રામા સ્વવાઁ અવોભિઃ સુમૃળીકો ભવતુ વિશ્વવેદાઃ । બાધતાં દ્વેષો અભયં કૃણોતુ સુવીર્યસ્ય પતયઃ સ્યામ
ઇન્દ્ર, સુત્રામા, સ્વશક્તિમાન, તારી સહાયથી સૌમ્ય અને સર્વજ્ઞ બની રહે. એ દ્વેષ દૂર કરે, અમને નિર્ભય બનાવે; અમે પરાક્રમના સ્વામી બનીએ.
તસ્ય વયં સુમતૌ યજ્ઞિયસ્યાપિ ભદ્રે સૌમનસે સ્યામ । સ સુત્રામા સ્વવાઁ ઇન્દ્રો અસ્મે આરાચ્ચિદ્દ્વેષઃ સનુતર્યુયોતુ
અમે યજ્ઞયોગ્ય ભગવાનની કૃપાથી સુખી અને પ્રસન્નચિત્ત રહીએ. સ્વયંશક્તિશાળી ઇન્દ્ર, તું અમારાથી—even દૂરથી—દ્વેષને દૂર કરી દે.