ઊર્જો નપાત્સહસાવન્નિતિ ત્વોપસ્તુતસ્ય વન્દતે વૃષા વાક્ । ત્વાં સ્તોષામ ત્વયા સુવીરા દ્રાઘીય આયુઃ પ્રતરં દધાનાઃ
હે બલવાન, શક્તિશાળી, ઊર્જાના પુત્ર, વાછરડાની જેમ તારી સ્તુતિ થાય છે; અમે તારી સ્તુતિ કરીએ છીએ, અને તું અમારો રક્ષક બની, અમને લાંબું અને સુખી જીવન મળે એવી આશા રાખીએ છીએ.
ઇતિ ત્વાગ્ને વૃષ્ટિહવ્યસ્ય પુત્રા ઉપસ્તુતાસ ઋષયોઽવોચન્ । તાઁશ્ચ પાહિ ગૃણતશ્ચ સૂરીન્વષડ્વષળિત્યૂર્ધ્વાસો અનક્ષન્નમો નમ ઇત્યૂર્ધ્વાસો અનક્ષન્
હે અગ્નિ, વૃષ્ટિહવ્યના પુત્રોએ તારી સ્તુતિ કરી છે, હે ઋષિ; તું તેમને અને તેમના નેતાઓને રક્ષા કરજે, જે તારી સ્તુતિ કરે છે; 'વષટ્, વષટ્' કહીને તેમણે અવાજ ઉઠાવ્યો છે, 'નમો, નમ:' કહીને પણ અવાજ ઉઠાવ્યો છે.
પિબા સોમં મહત ઇન્દ્રિયાય પિબા વૃત્રાય હન્તવે શવિષ્ઠ । પિબ રાયે શવસે હૂયમાનઃ પિબ મધ્વસ્તૃપદિન્દ્રા વૃષસ્વ
હે ઇન્દ્ર, મહાન બલ માટે સોમ પાન કર, દુશ્મનને મારવા માટે પાન કર, ધન અને બલ માટે, જ્યારે તને બોલાવાય ત્યારે પાન કર; મધુર પિછડાયેલો સોમ પી અને વધુ બલવાન બન.
અસ્ય પિબ ક્ષુમતઃ પ્રસ્થિતસ્યેન્દ્ર સોમસ્ય વરમા સુતસ્ય । સ્વસ્તિદા મનસા માદયસ્વાર્વાચીનો રેવતે સૌભગાય
આ સમૃદ્ધ, વહેતો સોમ પી, હે ઇન્દ્ર, શ્રેષ્ઠ રીતે પિછડાયેલો; અમને કલ્યાણ આપ, મનથી આનંદ પામ, નજીક આવ અને અમને તેજસ્વી સુખ આપ.
મમત્તુ ત્વા દિવ્યઃ સોમ ઇન્દ્ર મમત્તુ યઃ સૂયતે પાર્થિવેષુ । મમત્તુ યેન વરિવશ્ચકર્થ મમત્તુ યેન નિરિણાસિ શત્રૂન્
હે ઇન્દ્ર, દૈવી સોમ તને મસ્ત કરે, જે પૃથ્વી પર પિછડાય છે તે પણ તને મસ્ત કરે; જેનાથી તું વિશાળ જગ્યા બનાવી, તે પણ તને મસ્ત કરે, અને જેનાથી તું શત્રુઓને નાશ કરે, તે પણ તને મસ્ત કરે.
આ દ્વિબર્હા અમિનો યાત્વિન્દ્રો વૃષા હરિભ્યાં પરિષિક્તમન્ધઃ । ગવ્યા સુતસ્ય પ્રભૃતસ્ય મધ્વઃ સત્રા ખેદામરુશહા વૃષસ્વ
હે ઇન્દ્ર, તું બલવાન, તારા બે પીળા ઘોડાઓ સાથે, બે દરવાજાવાળું, સારી રીતે પિછડાયેલું પાન પીવા આવ; ગાય માટે, પિછડાયેલા મધ માટે, દુશ્મનને હરાવનાર તું, બલથી તાજો થા.
નિ તિગ્માનિ ભ્રાશયન્ભ્રાશ્યાન્યવ સ્થિરા તનુહિ યાતુજૂનામ્ । ઉગ્રાય તે સહો બલં દદામિ પ્રતીત્યા શત્રૂન્વિગદેષુ વૃશ્ચ
યાતુધાનોના તીક્ષ્ણ, દહનારા શસ્ત્રોને તું ભસ્મ કરી દે, તેમના મજબૂત કિલ્લાઓને તું તોડી નાખ; હે ઉગ્ર, તને હું બલ અને શક્તિ અર્પણ કરું છું—યુદ્ધમાં તું આગળ વધ અને શત્રુઓને હરાવ.
વ્યર્ય ઇન્દ્ર તનુહિ શ્રવાંસ્યોજ સ્થિરેવ ધન્વનોઽભિમાતીઃ । અસ્મદ્ર્યગ્વાવૃધાનઃ સહોભિરનિભૃષ્ટસ્તન્વં વાવૃધસ્વ
હે ઇન્દ્ર, તું તારી કીર્તિ અને બલને, મજબૂત ધનુષ્યની જેમ, દુશ્મનો સામે વિસ્તારે; તું અમારાં સાથે, તારી શક્તિથી, અપરાજિત બની, તારી શક્તિ વધાર.
ઇદં હવિર્મઘવન્તુભ્યં રાતં પ્રતિ સમ્રાળહૃણાનો ગૃભાય । તુભ્યં સુતો મઘવન્તુભ્યં પક્વોઽદ્ધીન્દ્ર પિબ ચ પ્રસ્થિતસ્ય
આ હવન, હે દાતાર, તારા માટે તૈયાર કર્યું છે; હે રાજા, આનંદથી સ્વીકાર; તારા માટે સોમ પિછડાયો છે, તારા માટે પકાવાયું છે—તુ ખા અને વહેતા સોમ પી.
અદ્ધીદિન્દ્ર પ્રસ્થિતેમા હવીંષિ ચનો દધિષ્વ પચતોત સોમમ્ । પ્રયસ્વન્તઃ પ્રતિ હર્યામસિ ત્વા સત્યાઃ સન્તુ યજમાનસ્ય કામાઃ
હે ઇન્દ્ર, તૈયાર કરેલા હવનમાંથી ખા; અમારે માટે પકાવેલું અને પિછડાયેલું સોમ સ્વીકાર; અમે ઉત્સાહથી તારી પૂજા કરીએ છીએ—યજમાનની ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય એવી આશા.
પ્રેન્દ્રાગ્નિભ્યાં સુવચસ્યામિયર્મિ સિન્ધાવિવ પ્રેરયં નાવમર્કૈઃ । અયા ઇવ પરિ ચરન્તિ દેવા યે અસ્મભ્યં ધનદા ઉદ્ભિદશ્ચ
હું ઇન્દ્ર અને અગ્નિને મીઠા શબ્દોથી બોલાવું છું, જેમ નદીમાં હથિયાર વડે નાવ ચલાવાય છે; જેમ દેવતાઓ આ રીતે ફરતા રહે છે, જે અમને ધન આપે છે અને ખજાના આપે છે.
ન વા ઉ દેવાઃ ક્ષુધમિદ્વધં દદુરુતાશિતમુપ ગચ્છન્તિ મૃત્યવઃ । ઉતો રયિઃ પૃણતો નોપ દસ્યત્યુતાપૃણન્મર્ડિતારં ન વિન્દતે
દેવતાઓ ભૂખ કે મૃત્યુ લાવતાં નથી, અને જે ખાય છે, તેની પાસે મૃત્યુ પણ આવતું નથી; પણ જે આપતો નથી, તેની પાસે ધન ટકતું નથી, અને જે વહેંચતો નથી, તેને સહારો મળતો નથી.
ય આધ્રાય ચકમાનાય પિત્વોઽન્નવાન્સન્રફિતાયોપજગ્મુષે । સ્થિરં મનઃ કૃણુતે સેવતે પુરોતો ચિત્સ મર્ડિતારં ન વિન્દતે
જે ભૂખ્યા, તરસ્યા અને જરૂરિયાતમંદને ખોરાક આપે છે, તે પોતાનું મન મજબૂત બનાવે છે, સૌની સેવા કરે છે, અને મુશ્કેલીમાં પણ તેને સહારો મળતો રહે છે.
સ ઇદ્ભોજો યો ગૃહવે દદાત્યન્નકામાય ચરતે કૃશાય । અરમસ્મૈ ભવતિ યામહૂતા ઉતાપરીષુ કૃણુતે સખાયમ્
સાચો દાતા એ છે, જે પોતાના ઘરમાં ભૂખ્યા માણસને રોટલો આપે છે, જે દુર્બળ અને ભૂખ્યાં વચ્ચે ફરે છે; જે બોલાવે તેને મિત્ર બને છે અને અજાણ્યા માણસ સાથે પણ મિત્રતા કરે છે.
ન સ સખા યો ન દદાતિ સખ્યે સચાભુવે સચમાનાય પિત્વઃ । અપાસ્માત્પ્રેયાન્ન તદોકો અસ્તિ પૃણન્તમન્યમરણં ચિદિચ્છેત્
જે મિત્રને મદદ ન આપે, જે વફાદાર મિત્રની સાથે ન રહે, એ સાચો મિત્ર નથી; એવા માણસથી દૂર જ રહેવું જોઈએ, એના ઘરે કોઈને આશરો નથી; મૃત્યુ સમયે પણ દાતા માણસ જ યાદ આવે છે.
પૃણીયાદિન્નાધમાનાય તવ્યાન્દ્રાઘીયાંસમનુ પશ્યેત પન્થામ્ । ઓ હિ વર્તન્તે રથ્યેવ ચક્રાન્યમન્યમુપ તિષ્ઠન્ત રાયઃ
જેનાથી નીચા, ભૂખ્યા માણસને રોટલો આપવો જોઈએ; મોટા માણસની રીત જોવી જોઈએ; કેમ કે રથના ચકરા જેમ ફરી વળે છે, તેમ ધન પણ એકના પછી બીજા પાસે જાય છે.
મોઘમન્નં વિન્દતે અપ્રચેતાઃ સત્યં બ્રવીમિ વધ ઇત્સ તસ્ય । નાર્યમણં પુષ્યતિ નો સખાયં કેવલાઘો ભવતિ કેવલાદી
જેનામાં સમજ નથી, એ ખોરાક વ્યર્થ મેળવે છે—હું સાચું કહું છું, એનો અંત આવી જાય છે; એ મિત્રતા વધારતો નથી, મિત્રને સહારો આપતો નથી; જે એકલો જ ખાય છે, એ પાપ જ ખાય છે.
કૃષન્નિત્ફાલ આશિતં કૃણોતિ યન્નધ્વાનમપ વૃઙ્ક્તે ચરિત્રૈઃ । વદન્બ્રહ્માવદતો વનીયાન્પૃણન્નાપિરપૃણન્તમભિ ષ્યાત્
હલવાળો હલ તૈયાર કરે છે, ખેતર તૈયાર કરે છે; પોતાના કામથી રસ્તો સાફ કરે છે; બોલનાર બોલે, પણ આપનાર વધારે મોટો છે; આપનાર, ન આપનારા કરતાં શ્રેષ્ઠ છે.
એકપાદ્ભૂયો દ્વિપદો વિ ચક્રમે દ્વિપાત્ત્રિપાદમભ્યેતિ પશ્ચાત્ । ચતુષ્પાદેતિ દ્વિપદામભિસ્વરે સમ્પશ્યન્પઙ્ક્તીરુપતિષ્ઠમાનઃ
એક પગવાળો બે પગવાળાને વટાવે છે, બે પગવાળો ત્રણ પગવાળાને પાછળથી પકડી લે છે; ચાર પગવાળો બે પગવાળાને મેળામાં મળે છે, પંક્તિઓ જોઈને પોતાનું સ્થાન લે છે.
સમૌ ચિદ્ધસ્તૌ ન સમં વિવિષ્ટઃ સમ્માતરા ચિન્ન સમં દુહાતે । યમયોશ્ચિન્ન સમા વીર્યાણિ જ્ઞાતી ચિત્સન્તૌ ન સમં પૃણીતઃ
બન્ને હાથ પણ સરખાં નથી, બે માતાઓ પણ સરખું દૂધ આપતી નથી; જમણા ભાઈઓની તાકાત પણ એક જેવી નથી, અને સંબંધીઓ હોવા છતાં બધાએ સરખું આપતું નથી.
અગ્ને હંસિ ન્યત્રિણં દીદ્યન્મર્ત્યેષ્વા । સ્વે ક્ષયે શુચિવ્રત
અગ્નિ, તું મનુષ્યોમાં પ્રકાશી રહ્યો છે, દુષ્ટને નાશ કરે છે, પોતાના ઘરમાં શુદ્ધ વ્રત ધરાવ છે.
ઉત્તિષ્ઠસિ સ્વાહુતો ઘૃતાનિ પ્રતિ મોદસે । યત્ત્વા સ્રુચઃ સમસ્થિરન્
તને શ્રદ્ધાથી બોલાવવામાં આવે છે, તું ઘીના ભોગમાં આનંદ પામે છે, જે માટે તારી માટે ચમચીઓ તૈયાર કરવામાં આવી છે.
સ આહુતો વિ રોચતેઽગ્નિરીળેન્યો ગિરા । સ્રુચા પ્રતીકમજ્યતે
જ્યારે તને આવાહન કરવામાં આવે છે, ત્યારે અગ્નિ, તું વખાણવા યોગ્ય છે, તું તેજથી ઝળહળે છે; તને ચમચીથી ઘી ચડાવવામાં આવે છે.
ઘૃતેનાગ્નિઃ સમજ્યતે મધુપ્રતીક આહુતઃ । રોચમાનો વિભાવસુઃ
અગ્નિને ઘીથી અભિષેક કરવામાં આવે છે, આવાહન કરતાં તેનું મુખ મધ જેવું મીઠું થાય છે; તેજસ્વી અગ્નિ પ્રકાશે છે.
જરમાણઃ સમિધ્યસે દેવેભ્યો હવ્યવાહન । તં ત્વા હવન્ત મર્ત્યાઃ
વયમાં વધીને તું વધુ તેજથી પ્રગટે છે, દેવતાઓ સુધી હવન પહોંચાડે છે; મનુષ્યો તને બોલાવે છે.
તં મર્તા અમર્ત્યં ઘૃતેનાગ્નિં સપર્યત । અદાભ્યં ગૃહપતિમ્
મનુષ્યો અમર અગ્નિને ઘીથી પૂજે છે, જે અડગ છે અને ઘરનો સ્વામી છે.
અદાભ્યેન શોચિષાગ્ને રક્ષસ્ત્વં દહ । ગોપા ઋતસ્ય દીદિહિ
અગ્નિ, તું અડગ જ્યોતિથી દુષ્ટને ભસ્મ કરી નાખ, સત્યના રક્ષક બનીને પ્રકાશિત થા.
સ ત્વમગ્ને પ્રતીકેન પ્રત્યોષ યાતુધાન્યઃ । ઉરુક્ષયેષુ દીદ્યત્
અગ્નિ, તું પોતાના મુખથી દોષીઓને દૂર હટાવ, વિશાળ ઘરમાં તેજથી ઝળહળતો રહે.
તં ત્વા ગીર્ભિરુરુક્ષયા હવ્યવાહં સમીધિરે । યજિષ્ઠં માનુષે જને
મોટા ઘરમાં સ્તુતિથી તને, હવન પહોંચાડનારને, પ્રગટાવવામાં આવ્યો છે; તું મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ યજ્ઞપાત્ર છે.
ઇતિ વા ઇતિ મે મનો ગામશ્વં સનુયામિતિ । કુવિત્સોમસ્યાપામિતિ
મારું મન વારંવાર વિચારે છે: 'મને ગાય મળે, ઘોડો મળે'; કદાચ હું સોમરસ પી શકું.