ય ઇમે દ્યાવાપૃથિવી જનિત્રી રૂપૈરપિંશદ્ભુવનાનિ વિશ્વા । તમદ્ય હોતરિષિતો યજીયાન્દેવં ત્વષ્ટારમિહ યક્ષિ વિદ્વાન્
જેણે આ આખા જગતને સ્વરૂપોથી શોભાવ્યો—દ્યા અને પૃથ્વી, બે માતાઓ—આજે, હોતારના માર્ગદર્શનથી, એ દેવ ત્વષ્ટારને જાણીને યજ્ઞ અર્પણ કરો.
ઉપાવસૃજ ત્મન્યા સમઞ્જન્દેવાનાં પાથ ઋતુથા હવીંષિ । વનસ્પતિઃ શમિતા દેવો અગ્નિઃ સ્વદન્તુ હવ્યં મધુના ઘૃતેન
યોગ્ય રીતે વ્યવસ્થિત કરીને દેવતાઓ માટે હવનો મોકલો; વનસ્પતિ, શમકર્તા અને દેવ અગ્નિ મધ અને ઘી સાથે હવનનો સ્વાદ માણે.
સદ્યો જાતો વ્યમિમીત યજ્ઞમગ્નિર્દેવાનામભવત્પુરોગાઃ । અસ્ય હોતુઃ પ્રદિશ્યૃતસ્ય વાચિ સ્વાહાકૃતં હવિરદન્તુ દેવાઃ
તુરંત જન્મેલા અગ્નિએ યજ્ઞને માપી અને દેવતાઓનો નેતા બન્યો; હોતારના આદેશે, સત્ય વાણીમાં, દેવતાઓ 'સ્વાહા' સાથે અર્પિત હવનનો સ્વાદ માણે.
મનીષિણઃ પ્ર ભરધ્વં મનીષાં યથાયથા મતયઃ સન્તિ નૃણામ્ । ઇન્દ્રં સત્યૈરેરયામા કૃતેભિઃ સ હિ વીરો ગિર્વણસ્યુર્વિદાનઃ
વિચારશીલ લોકો, તમારી બુદ્ધિને પ્રગટાવો જેમ દરેકના વિચારો ઉદ્ભવે છે; સાચા કર્મોથી આપણે ઇન્દ્રને પ્રસન્ન કરીએ, કારણ કે એ વીર, ગાયક અને જ્ઞાનનો જાણકાર છે.
ઋતસ્ય હિ સદસો ધીતિરદ્યૌત્સં ગાર્ષ્ટેયો વૃષભો ગોભિરાનટ્ । ઉદતિષ્ઠત્તવિષેણા રવેણ મહાન્તિ ચિત્સં વિવ્યાચા રજાંસિ
સત્યના સ્થાનથી આજે પ્રેરણા પ્રકાશિત થઈ છે; ઘરનો પુત્ર, વાછરડાવાળો વાછરડો, ગાયો સાથે આવ્યો છે; તે શક્તિ અને ગર્જનાથી ઊભો થયો અને મહાન અવકાશોને પણ અલગ કર્યા.
ઇન્દ્રઃ કિલ શ્રુત્યા અસ્ય વેદ સ હિ જિષ્ણુઃ પથિકૃત્સૂર્યાય । આન્મેનાં કૃણ્વન્નચ્યુતો ભુવદ્ગોઃ પતિર્દિવઃ સનજા અપ્રતીતઃ
ઇન્દ્ર ખરેખર પોતાની કીર્તિથી આ બધું જાણે છે; એ વિજયી છે, સૂર્ય માટે માર્ગ બનાવે છે; આને અડગ રાખીને, એ અચલ, ગૌનો સ્વામી, સ્વર્ગનો પ્રાચીન અને અજેય બન્યો.
ઇન્દ્રો મહ્ના મહતો અર્ણવસ્ય વ્રતામિનાદઙ્ગિરોભિર્ગૃણાનઃ । પુરૂણિ ચિન્નિ તતાના રજાંસિ દાધાર યો ધરુણં સત્યતાતા
ઇન્દ્રે પોતાની મહાનતાથી, અંગિરસો દ્વારા સ્તુતિ પામી, મહાસાગરની નિયમો સ્થાપ્યા; તેણે અનેક પ્રદેશો વિસ્તરાવ્યા અને સત્યના આધારને ધારી રાખ્યો.
ઇન્દ્રો દિવઃ પ્રતિમાનં પૃથિવ્યા વિશ્વા વેદ સવના હન્તિ શુષ્ણમ્ । મહીં ચિદ્દ્યામાતનોત્સૂર્યેણ ચાસ્કમ્ભ ચિત્કમ્ભનેન સ્કભીયાન્
ઇન્દ્રે આકાશ અને પૃથ્વીનું માપ જાણ્યું છે; એ બધા સ્થાન જાણે છે અને શુષ્ણને નાશ કરે છે; એણે સૂર્યથી વિશાળ આકાશને વિસ્તૃત કર્યું અને પોતાના થાંભલા વડે આધારને પણ ટેકો આપ્યો.
વજ્રેણ હિ વૃત્રહા વૃત્રમસ્તરદેવસ્ય શૂશુવાનસ્ય માયાઃ । વિ ધૃષ્ણો અત્ર ધૃષતા જઘન્થાથાભવો મઘવન્બાહ્વોજાઃ
વજ્રથી વૃત્રહરે વૃત્ર અને અધર્મીના માયાને નાશ કરી; હે પરાક્રમી, તું પોતાની શક્તિથી તેમને તોડી નાખ્યા—આ રીતે, હે દાતાર, તું પોતાના બળથી વધુ શક્તિશાળી થયો.
સચન્ત યદુષસઃ સૂર્યેણ ચિત્રામસ્ય કેતવો રામવિન્દન્ । આ યન્નક્ષત્રં દદૃશે દિવો ન પુનર્યતો નકિરદ્ધા નુ વેદ
યદુઓના ધ્વજ સવારના પ્રકાશ અને સૂર્યની સાથે ઝગમગતા હતા અને તેજમાં આનંદ પામતા હતા. જ્યારે આ તારલુ દેખાયું, ત્યારે આકાશ જેવું લાગ્યું, પણ એ ક્યાંથી આવ્યું અને પછી ક્યાં ગયું, એ કોઈને ખબર નથી.
દૂરં કિલ પ્રથમા જગ્મુરાસામિન્દ્રસ્ય યાઃ પ્રસવે સસ્રુરાપઃ । ક્વ સ્વિદગ્રં ક્વ બુધ્ન આસામાપો મધ્યં ક્વ વો નૂનમન્તઃ
આ પાણીની પહેલી લહેરો તો બહુ દૂર સુધી ગઈ, જે ઇન્દ્રના પ્રેરણે વહેતી થઈ. તેમનો મૂળ ક્યાં છે, તેમનો આધાર ક્યાં છે, તેમનું મધ્ય ક્યાં છે અને હવે તેમનો અંત ક્યાં છે – એ કોણ જાણે?
સૃજઃ સિન્ધૂઁરહિના જગ્રસાનાઁ આદિદેતાઃ પ્ર વિવિજ્રે જવેન । મુમુક્ષમાણા ઉત યા મુમુચ્રેઽધેદેતા ન રમન્તે નિતિક્તાઃ
નદીઓ, જે સાપના વશમાં હતી, મુક્ત થઈ ગઈ; પછી તો એ ઝડપથી વહેવા લાગી. જે મુક્ત થવા ઈચ્છતી હતી, એ છૂટીને વહેવા લાગી, પણ જે અટકાવી રાખવામાં આવી, એ આનંદ પામી નહીં.
સધ્રીચીઃ સિન્ધુમુશતીરિવાયન્સનાજ્જાર આરિતઃ પૂર્ભિદાસામ્ । અસ્તમા તે પાર્થિવા વસૂન્યસ્મે જગ્મુઃ સૂનૃતા ઇન્દ્ર પૂર્વીઃ
બધી નદીઓ એકસાથે ગર્જના કરતી સિંધુ તરફ દોડી ગઈ; જૂનો અવરોધ માર્ગ ખોલનાર દ્વારા તૂટી ગયો. એ જૂના ધરતીના ધન-સંપત્તિ હવે શાંત થઈ ગઈ, હે ઇન્દ્ર, અનેક શુભ વસ્તુઓ અમને પ્રાપ્ત થઈ છે.
ઇન્દ્ર પિબ પ્રતિકામં સુતસ્ય પ્રાતઃસાવસ્તવ હિ પૂર્વપીતિઃ । હર્ષસ્વ હન્તવે શૂર શત્રૂનુક્થેભિષ્ટે વીર્યા પ્ર બ્રવામ
હે ઇન્દ્ર, તું તારી ઈચ્છા પ્રમાણે સવારના હવનમાં સોમરસ પી, કેમ કે તારો પહેલો પ્યાલો તો સવારમાં જ છે. હે વીર, દુશ્મનોને હરાવવા આનંદ મનાવ; અમે સ્તુતિઓથી તારા શૌર્યના કાર્યો ગાઈએ છીએ.
યસ્તે રથો મનસો જવીયાનેન્દ્ર તેન સોમપેયાય યાહિ । તૂયમા તે હરયઃ પ્ર દ્રવન્તુ યેભિર્યાસિ વૃષભિર્મન્દમાનઃ
હે ઇન્દ્ર, તારો રથ તો વિચાર કરતાં પણ ઝડપી છે, એ રથ પર ચડીને અહીં સોમરસ પીવા આવો. તારા ઘોડાઓ ઉત્સાહથી દોડી આવે, જેમા તું આનંદથી સવારી કરે છે.
હરિત્વતા વર્ચસા સૂર્યસ્ય શ્રેષ્ઠૈ રૂપૈસ્તન્વં સ્પર્શયસ્વ । અસ્માભિરિન્દ્ર સખિભિર્હુવાનઃ સધ્રીચીનો માદયસ્વા નિષદ્ય
સૂર્યના તેજ અને કાંતિથી તું તારી કાયાને શ્રેષ્ઠ રૂપોથી સ્પર્શ કર. હે ઇન્દ્ર, અમે તારા મિત્રોને બોલાવીને, તું અમારાં સાથે બેઠા બેઠા આનંદ માણ.
યસ્ય ત્યત્તે મહિમાનં મદેષ્વિમે મહી રોદસી નાવિવિક્તામ્ । તદોક આ હરિભિરિન્દ્ર યુક્તૈઃ પ્રિયેભિર્યાહિ પ્રિયમન્નમચ્છ
હે ઇન્દ્ર, તારી મહાનતા એવી છે કે, આ આકાશ અને ધરતી પણ તેને પાર કરી શક્યા નથી. એ ઘર તરફ, તારા પ્રિય ઘોડાઓ સાથે, તારા પ્રિયજન સાથે આવો અને પ્રિય ભોજન ગ્રહણ કરો.
યસ્ય શશ્વત્પપિવાઁ ઇન્દ્ર શત્રૂનનાનુકૃત્યા રણ્યા ચકર્થ । સ તે પુરંધિં તવિષીમિયર્તિ સ તે મદાય સુત ઇન્દ્ર સોમઃ
હે ઇન્દ્ર, તું હંમેશાં પીધું છે અને દુશ્મનોને વિનાશ કર્યા છે, અનન્ય પરાક્રમ દર્શાવ્યો છે. તારા માટે દાતાની શક્તિ જાગે છે, અને તારા આનંદ માટે સોમરસ પિછાય છે.
ઇદં તે પાત્રં સનવિત્તમિન્દ્ર પિબા સોમમેના શતક્રતો । પૂર્ણ આહાવો મદિરસ્ય મધ્વો યં વિશ્વ ઇદભિહર્યન્તિ દેવાઃ
હે ઇન્દ્ર, આ તારી માટે ભરેલું પાત્ર છે, સોમરસ પી, હે શતશક્તિમાન. આ પ્યાલો મદમય મધુરતા થી ભરેલો છે, જેને બધા દેવતાઓ માણવા ઈચ્છે છે.
વિ હિ ત્વામિન્દ્ર પુરુધા જનાસો હિતપ્રયસો વૃષભ હ્વયન્તે । અસ્માકં તે મધુમત્તમાનીમા ભુવન્સવના તેષુ હર્ય
હે ઇન્દ્ર, અનેક જાતિના લોકો તને ભેટો આપી બોલાવે છે, હે વૃષભ. આ અમારા સૌથી મધુર સોમરસ તારા માટે છે – તું આ હવનમાં આનંદ માણ.
પ્ર ત ઇન્દ્ર પૂર્વ્યાણિ પ્ર નૂનં વીર્યા વોચં પ્રથમા કૃતાનિ । સતીનમન્યુરશ્રથાયો અદ્રિં સુવેદનામકૃણોર્બ્રહ્મણે ગામ્
હવે હું તારા પૂર્વ શૌર્યકર્મોનું વર્ણન કરીશ, હે ઇન્દ્ર, તારા પ્રથમ કાર્યોનું સ્મરણ કરીશ. તારો અખૂટ ક્રોધે પર્વતને ફાડી નાખ્યો અને તું બ્રાહ્મણને ગાય આપીને પ્રસિદ્ધ થયો.
નિ ષુ સીદ ગણપતે ગણેષુ ત્વામાહુર્વિપ્રતમં કવીનામ્ । ન ઋતે ત્વત્ક્રિયતે કિં ચનારે મહામર્કં મઘવઞ્ચિત્રમર્ચ
હે ગણપતિ, તું ગણોમાં બેઠા જા; કવિઓમાં તને સૌથી વિદ્વાન કહે છે. તારા વિના કંઈક પણ થતું નથી, હે મહાન, હે મેઘાવાન, સુંદર સ્તુતિ ગા.
અભિખ્યા નો મઘવન્નાધમાનાન્સખે બોધિ વસુપતે સખીનામ્ । રણં કૃધિ રણકૃત્સત્યશુષ્માભક્તે ચિદા ભજા રાયે અસ્માન્
હે મેઘાવાન, અમને અને નીચા લોકો પર દયાળુ નજર રાખ. મિત્ર તરીકે તારા મિત્રોનું ધ્યાન રાખ, હે ધનની માલિક. અમારી માટે યુદ્ધમાં વિજયી બન, સાચી શક્તિ ધરાવ; જે ભેટ ન આપે, તેમને પણ અમને ધન આપ.
તમસ્ય દ્યાવાપૃથિવી સચેતસા વિશ્વેભિર્દેવૈરનુ શુષ્મમાવતામ્ । યદૈત્કૃણ્વાનો મહિમાનમિન્દ્રિયં પીત્વી સોમસ્ય ક્રતુમાઁ અવર્ધત
આંધકારમાં, આકાશ અને ધરતી, બધા દેવતાઓ સાથે, તેની શક્તિ વધારવા માટે એકઠા થયા. જ્યારે એ મહાન કાર્ય કરતો હતો અને સોમરસ પીધા પછી તેની મહિમા અને બળ વધ્યું.
તમસ્ય વિષ્ણુર્મહિમાનમોજસાંશું દધન્વાન્મધુનો વિ રપ્શતે । દેવેભિરિન્દ્રો મઘવા સયાવભિર્વૃત્રં જઘન્વાઁ અભવદ્વરેણ્યઃ
વિષ્ણુએ પોતાની શક્તિથી એ મહિમાને અંધકારમાં ધારણ કરી, મધુર સોમનો કણ ધારણ કર્યો. દેવતાઓ સાથે મેઘાવાન ઇન્દ્રે વૃત્રને હરાવ્યો અને શ્રેષ્ઠ બન્યો.
વૃત્રેણ યદહિના બિભ્રદાયુધા સમસ્થિથા યુધયે શંસમાવિદે । વિશ્વે તે અત્ર મરુતઃ સહ ત્મનાવર્ધન્નુગ્ર મહિમાનમિન્દ્રિયમ્
જ્યારે તું શસ્ત્ર ધારણ કરીને વૃત્ર સાપ સામે યુદ્ધ માટે ઊભો રહ્યો, ત્યારે તું યશ મેળવવા ઈચ્છતો હતો. બધા મારુતો તારી સાથે જોડાઈને તારી ભયાનક શક્તિ વધારી.
જજ્ઞાન એવ વ્યબાધત સ્પૃધઃ પ્રાપશ્યદ્વીરો અભિ પૌંસ્યં રણમ્ । અવૃશ્ચદદ્રિમવ સસ્યદઃ સૃજદસ્તભ્નાન્નાકં સ્વપસ્યયા પૃથુમ્
જન્મતાજ એણે પોતાના દુશ્મનોને દૂર કરી દીધા; એ વીરે પુરુષાર્થ માટેનું યુદ્ધ જોયું. એણે પર્વત ફાડી પાણી છોડાવ્યા અને પોતાની શક્તિથી વિશાળ આકાશને સ્થિર કર્યું.
આદિન્દ્રઃ સત્રા તવિષીરપત્યત વરીયો દ્યાવાપૃથિવી અબાધત । અવાભરદ્ધૃષિતો વજ્રમાયસં શેવં મિત્રાય વરુણાય દાશુષે
પછી ઇન્દ્રે પોતાની શક્તિથી યજ્ઞમાં આગેવાની લીધી; એણે આકાશ અને ધરતીને પણ શક્તિમાં પછાડ્યા. આનંદથી એણે લોખંડ જેવી વજ્ર ધારણ કરી, જે મિત્ર, વરુણ અને ભક્ત માટે કલ્યાણરૂપ છે.
ઇન્દ્રસ્યાત્ર તવિષીભ્યો વિરપ્શિન ઋઘાયતો અરંહયન્ત મન્યવે । વૃત્રં યદુગ્રો વ્યવૃશ્ચદોજસાપો બિભ્રતં તમસા પરીવૃતમ્
અહીં ઇન્દ્રના દુરદ્રષ્ટિ અને શક્તિશાળી કાર્યોનું ગાન થયું; એથી એના મનને આનંદ મળ્યો. જ્યારે ભયાનક ઇન્દ્રે પોતાની શક્તિથી અંધકારમાં રહેલા, પાણી રોકનાર વૃત્રને વિધ્વંસ કર્યો.
યા વીર્યાણિ પ્રથમાનિ કર્ત્વા મહિત્વેભિર્યતમાનૌ સમીયતુઃ । ધ્વાન્તં તમોઽવ દધ્વસે હત ઇન્દ્રો મહ્ના પૂર્વહૂતાવપત્યત
પ્રથમ જે વિરતા ભરેલા કાર્યો થયા, જ્યારે બંને મહાનતામાં સ્પર્ધા કરતા હતા—એ સમયે પ્રાચીનથી પૂજાતા ઇન્દ્રે પોતાની મહિમાથી ઘન અંધકારનો નાશ કર્યો અને દુશ્મનને નીચે ફેંકી દીધો.