અયં નિધિઃ સરમે અદ્રિબુધ્નો ગોભિરશ્વેભિર્વસુભિર્ન્યૃષ્ટઃ । રક્ષન્તિ તં પણયો યે સુગોપા રેકુ પદમલકમા જગન્થ
શરમા, આ ખજાનો પથ્થર નીચે છુપાયેલો છે, જેમાં ગાયો, ઘોડા અને ધન ભરેલું છે. પાણિઓ તેને ચુસ્ત રીતે રક્ષે છે; તું તેમના પગલાંઓના નિશાન સુધી પહોંચી ગઈ છે.
એહ ગમન્નૃષયઃ સોમશિતા અયાસ્યો અઙ્ગિરસો નવગ્વાઃ । ત એતમૂર્વં વિ ભજન્ત ગોનામથૈતદ્વચઃ પણયો વમન્નિત્
અહીં સોમપાનથી પોષાયેલા ઋષિઓ—આયાસ્ય, અંગિરસ, નવગ્વા—આવ્યા હતા. તેમણે આ વિશાળ ગાયોનું ધન વહેંચ્યું; અને પાણિઓ, એ જ વચન તેમણે કહ્યું હતું.
એવા ચ ત્વં સરમ આજગન્થ પ્રબાધિતા સહસા દૈવ્યેન । સ્વસારં ત્વા કૃણવૈ મા પુનર્ગા અપ તે ગવાં સુભગે ભજામ
એ રીતે, શરમા, તું દૈવી શક્તિથી દબાઈને અહીં આવી છે. હું તને બહેન બનાવી લઉં એમ હતો; પાછી ન જા. સુભાગ્યવતી, ચાલ, આપણે ગાયો વહેંચી ન લઈએ.
નાહં વેદ ભ્રાતૃત્વં નો સ્વસૃત્વમિન્દ્રો વિદુરઙ્ગિરસશ્ચ ઘોરાઃ । ગોકામા મે અચ્છદયન્યદાયમપાત ઇત પણયો વરીયઃ
હું ભાઈપણ કે બહેનપણ ઓળખતો નથી; ઇન્દ્ર અને ભયંકર અંગિરસો જાણે છે. જ્યારે પાણિઓએ ગાયો છુપાવી, ત્યારે તેઓ પોતે છુપાઈ ગયા, પણ ઇન્દ્રે સાચો માર્ગ શોધી કાઢ્યો.
દૂરમિત પણયો વરીય ઉદ્ગાવો યન્તુ મિનતીરૃતેન । બૃહસ્પતિર્યા અવિન્દન્નિગૂળ્હાઃ સોમો ગ્રાવાણ ઋષયશ્ચ વિપ્રાઃ
પાણિઓ દૂર દૂર છુપાઈ ગયા, પોતાને શ્રેષ્ઠ માનીને; હવે ગાયો સત્યના માર્ગે આગળ વધે. બૃહસ્પતિ, સોમ, પથ્થર અને વિદ્વાન ઋષિઓએ એ છુપાયેલા લોકોને શોધી કાઢ્યા.
તેઽવદન્પ્રથમા બ્રહ્મકિલ્બિષેઽકૂપારઃ સલિલો માતરિશ્વા । વીળુહરાસ્તપ ઉગ્રો મયોભૂરાપો દેવીઃ પ્રથમજા ઋતેન
જેઓએ પહેલું પાપ કર્યું હતું—સલિલ, માતરિશ્વાન અને કૂવો ખોદનાર—એ સૌ પ્રથમ બોલ્યા. પાણી લાવનારા, તેજસ્વી, શક્તિશાળી અને આનંદ આપનારા—દૈવી જળો, સત્યથી જન્મેલા, પ્રાચીન છે.
સોમો રાજા પ્રથમો બ્રહ્મજાયાં પુનઃ પ્રાયચ્છદહૃણીયમાનઃ । અન્વર્તિતા વરુણો મિત્ર આસીદગ્નિર્હોતા હસ્તગૃહ્યા નિનાય
સોમ રાજાએ સૌપ્રથમ બ્રાહ્મણની પત્નીને પાછી આપી, ભલે તે અપહરાઈ ગઈ હતી. પછી વરુણ અને મિત્રા આવ્યા; અગ્નિ, યજ્ઞકર્તા, તેને હાથ પકડીને લઈ ગયો.
હસ્તેનૈવ ગ્રાહ્ય આધિરસ્યા બ્રહ્મજાયેયમિતિ ચેદવોચન્ । ન દૂતાય પ્રહ્યે તસ્થ એષા તથા રાષ્ટ્રં ગુપિતં ક્ષત્રિયસ્ય
બ્રાહ્મણની પત્ની માટે માત્ર હાથથી જ વચન લેવાય, એમ તેમણે કહ્યું. તેને દૂતને આપવી નહીં; એ રીતે ક્ષત્રિયનું રાજ્ય સુરક્ષિત રહે છે.
દેવા એતસ્યામવદન્ત પૂર્વે સપ્તઋષયસ્તપસે યે નિષેદુઃ । ભીમા જાયા બ્રાહ્મણસ્યોપનીતા દુર્ધાં દધાતિ પરમે વ્યોમન્
પૂર્વજ દેવતાઓ અને તપમાં બેસેલા સાત ઋષિઓએ તેના વિષે વાત કરી હતી. બ્રાહ્મણની પત્ની, નજીક લાવવામાં આવે ત્યારે ભયજનક છે; તે પરમ આકાશમાં દુર્લભ સ્થાન ધરાવે છે.
બ્રહ્મચારી ચરતિ વેવિષદ્વિષઃ સ દેવાનાં ભવત્યેકમઙ્ગમ્ । તેન જાયામન્વવિન્દદ્બૃહસ્પતિઃ સોમેન નીતાં જુહ્વં ન દેવાઃ
બ્રહ્મચારી વિમુખ રહીને ચાલે છે; એ દેવતાઓનો એક અંગ બને છે. એના દ્વારા બૃહસ્પતિએ બ્રાહ્મણની પત્નીને શોધી, જેને સોમ લઈ ગયો હતો, જેમ દેવતાઓ યજ્ઞકુંડી લે છે.
પુનર્વૈ દેવા અદદુઃ પુનર્મનુષ્યા ઉત । રાજાનઃ સત્યં કૃણ્વાના બ્રહ્મજાયાં પુનર્દદુઃ
દેવતાઓએ પણ તેને પાછી આપી, અને મનુષ્યોએ પણ. રાજાઓએ સત્ય પાળીને બ્રાહ્મણની પત્નીને પાછી આપી.
પુનર્દાય બ્રહ્મજાયાં કૃત્વી દેવૈર્નિકિલ્બિષમ્ । ઊર્જં પૃથિવ્યા ભક્ત્વાયોરુગાયમુપાસતે
પંડિતની પત્નીને ફરીથી નિર્દોષ બનાવી દેવીઓ સાથે પાછી આપી, તેઓ પૃથ્વીનો આહાર ગ્રહણ કરે છે અને વિશાળ સ્તુતિ ગાઈને આનંદ માણે છે.
સમિદ્ધો અદ્ય મનુષો દુરોણે દેવો દેવાન્યજસિ જાતવેદઃ । આ ચ વહ મિત્રમહશ્ચિકિત્વાન્ત્વં દૂતઃ કવિરસિ પ્રચેતાઃ
આજે મનુષ્યના ઘરમા પ્રજ્વલિત થયેલા દેવતા જાતવેદા, તું દેવતાઓને યજ્ઞ અર્પણ કરે છે; તું દૂત, કવિ અને બુદ્ધિશાળી છે, મૈત્ર અને વરુણને અહીં લાવ.
તનૂનપાત્પથ ઋતસ્ય યાનાન્મધ્વા સમઞ્જન્સ્વદયા સુજિહ્વ । મન્માનિ ધીભિરુત યજ્ઞમૃન્ધન્દેવત્રા ચ કૃણુહ્યધ્વરં નઃ
તનૂનપાત, તું સત્યના માર્ગે મધથી અભિષેકિત અને મીઠી વાણી ધરાવનારો છે; અમારી ભાવનાઓને સમજપૂર્વક સ્વીકાર અને અમારો યજ્ઞ દેવતાઓમાં સફળ કર.
આજુહ્વાન ઈડ્યો વન્દ્યશ્ચા યાહ્યગ્ને વસુભિઃ સજોષાઃ । ત્વં દેવાનામસિ યહ્વ હોતા સ એનાન્યક્ષીષિતો યજીયાન્
સ્તુતિ અને વંદના લાયક અગ્નિ, તું વસુઓ સાથે અહીં આવ; તું દેવતાઓનો મહાન હોતાર છે, આ રીતે બોલાવવાથી તું સર્વોત્તમ યજ્ઞપાત્ર બને છે.
પ્રાચીનં બર્હિઃ પ્રદિશા પૃથિવ્યા વસ્તોરસ્યા વૃજ્યતે અગ્રે અહ્નામ્ । વ્યુ પ્રથતે વિતરં વરીયો દેવેભ્યો અદિતયે સ્યોનમ્
પૃથ્વી પર પૂર્વ દિશામાં યજ્ઞકુશ વિછાવો, ઘરનાં મુખ્ય સ્થાને, દિવસના આરંભે; દેવતાઓ અને અદિતિ માટે વિશાળ અને સુખદાસન વિસ્તારો.
વ્યચસ્વતીરુર્વિયા વિ શ્રયન્તાં પતિભ્યો ન જનયઃ શુમ્ભમાનાઃ । દેવીર્દ્વારો બૃહતીર્વિશ્વમિન્વા દેવેભ્યો ભવત સુપ્રાયણાઃ
પ્રભાસ્વરૂપ અને વિશાળ આસનો વિછાવો, જેમ પતિઓ માટે શોભાયમાન સ્ત્રીઓ સજાય છે; દિવ્ય અને વિશાળ દ્વારો સર્વને આવરી લેતા અને દેવતાઓ માટે સરળ પ્રવેશવાળા થાઓ.
આ સુષ્વયન્તી યજતે ઉપાકે ઉષાસાનક્તા સદતાં નિ યોનૌ । દિવ્યે યોષણે બૃહતી સુરુક્મે અધિ શ્રિયં શુક્રપિશં દધાને
યજ્ઞને જાગૃત કરનાર નજીક આવો; ઉષા અને રાત્રિ પોતાના સ્થાન પર બેસે; દિવ્ય અને મહાન કન્યાઓ તેજસ્વી આભૂષણ ધારણ કરીને પોતાની કાંતિ ધરાવે છે.
દૈવ્યા હોતારા પ્રથમા સુવાચા મિમાના યજ્ઞં મનુષો યજધ્યૈ । પ્રચોદયન્તા વિદથેષુ કારૂ પ્રાચીનં જ્યોતિઃ પ્રદિશા દિશન્તા
દૈવી હોતારો, પ્રથમ અને મીઠા વક્તા, મનુષ્યો માટે યજ્ઞનું માપ લેશે; સભાઓમાં કવિઓને પ્રેરણા આપે છે અને પૂર્વ દિશામાં પ્રાચીન પ્રકાશ બતાવે છે.
આ નો યજ્ઞં ભારતી તૂયમેત્વિળા મનુષ્વદિહ ચેતયન્તી । તિસ્રો દેવીર્બર્હિરેદં સ્યોનં સરસ્વતી સ્વપસઃ સદન્તુ
ભારતી, ઇળા અને સરસ્વતી—આ ત્રણ દેવીઓ—મારા યજ્ઞમાં આવે, મનુષ્યોમાં ચેતન રહે; તેઓ આ યજ્ઞકુશ પર સુખ આપતી અને સાચી બુદ્ધિ ધરાવતી બેસે.
ય ઇમે દ્યાવાપૃથિવી જનિત્રી રૂપૈરપિંશદ્ભુવનાનિ વિશ્વા । તમદ્ય હોતરિષિતો યજીયાન્દેવં ત્વષ્ટારમિહ યક્ષિ વિદ્વાન્
જેણે આ આખા જગતને સ્વરૂપોથી શોભાવ્યો—દ્યા અને પૃથ્વી, બે માતાઓ—આજે, હોતારના માર્ગદર્શનથી, એ દેવ ત્વષ્ટારને જાણીને યજ્ઞ અર્પણ કરો.
ઉપાવસૃજ ત્મન્યા સમઞ્જન્દેવાનાં પાથ ઋતુથા હવીંષિ । વનસ્પતિઃ શમિતા દેવો અગ્નિઃ સ્વદન્તુ હવ્યં મધુના ઘૃતેન
યોગ્ય રીતે વ્યવસ્થિત કરીને દેવતાઓ માટે હવનો મોકલો; વનસ્પતિ, શમકર્તા અને દેવ અગ્નિ મધ અને ઘી સાથે હવનનો સ્વાદ માણે.
સદ્યો જાતો વ્યમિમીત યજ્ઞમગ્નિર્દેવાનામભવત્પુરોગાઃ । અસ્ય હોતુઃ પ્રદિશ્યૃતસ્ય વાચિ સ્વાહાકૃતં હવિરદન્તુ દેવાઃ
તુરંત જન્મેલા અગ્નિએ યજ્ઞને માપી અને દેવતાઓનો નેતા બન્યો; હોતારના આદેશે, સત્ય વાણીમાં, દેવતાઓ 'સ્વાહા' સાથે અર્પિત હવનનો સ્વાદ માણે.
મનીષિણઃ પ્ર ભરધ્વં મનીષાં યથાયથા મતયઃ સન્તિ નૃણામ્ । ઇન્દ્રં સત્યૈરેરયામા કૃતેભિઃ સ હિ વીરો ગિર્વણસ્યુર્વિદાનઃ
વિચારશીલ લોકો, તમારી બુદ્ધિને પ્રગટાવો જેમ દરેકના વિચારો ઉદ્ભવે છે; સાચા કર્મોથી આપણે ઇન્દ્રને પ્રસન્ન કરીએ, કારણ કે એ વીર, ગાયક અને જ્ઞાનનો જાણકાર છે.
ઋતસ્ય હિ સદસો ધીતિરદ્યૌત્સં ગાર્ષ્ટેયો વૃષભો ગોભિરાનટ્ । ઉદતિષ્ઠત્તવિષેણા રવેણ મહાન્તિ ચિત્સં વિવ્યાચા રજાંસિ
સત્યના સ્થાનથી આજે પ્રેરણા પ્રકાશિત થઈ છે; ઘરનો પુત્ર, વાછરડાવાળો વાછરડો, ગાયો સાથે આવ્યો છે; તે શક્તિ અને ગર્જનાથી ઊભો થયો અને મહાન અવકાશોને પણ અલગ કર્યા.
ઇન્દ્રઃ કિલ શ્રુત્યા અસ્ય વેદ સ હિ જિષ્ણુઃ પથિકૃત્સૂર્યાય । આન્મેનાં કૃણ્વન્નચ્યુતો ભુવદ્ગોઃ પતિર્દિવઃ સનજા અપ્રતીતઃ
ઇન્દ્ર ખરેખર પોતાની કીર્તિથી આ બધું જાણે છે; એ વિજયી છે, સૂર્ય માટે માર્ગ બનાવે છે; આને અડગ રાખીને, એ અચલ, ગૌનો સ્વામી, સ્વર્ગનો પ્રાચીન અને અજેય બન્યો.
ઇન્દ્રો મહ્ના મહતો અર્ણવસ્ય વ્રતામિનાદઙ્ગિરોભિર્ગૃણાનઃ । પુરૂણિ ચિન્નિ તતાના રજાંસિ દાધાર યો ધરુણં સત્યતાતા
ઇન્દ્રે પોતાની મહાનતાથી, અંગિરસો દ્વારા સ્તુતિ પામી, મહાસાગરની નિયમો સ્થાપ્યા; તેણે અનેક પ્રદેશો વિસ્તરાવ્યા અને સત્યના આધારને ધારી રાખ્યો.
ઇન્દ્રો દિવઃ પ્રતિમાનં પૃથિવ્યા વિશ્વા વેદ સવના હન્તિ શુષ્ણમ્ । મહીં ચિદ્દ્યામાતનોત્સૂર્યેણ ચાસ્કમ્ભ ચિત્કમ્ભનેન સ્કભીયાન્
ઇન્દ્રે આકાશ અને પૃથ્વીનું માપ જાણ્યું છે; એ બધા સ્થાન જાણે છે અને શુષ્ણને નાશ કરે છે; એણે સૂર્યથી વિશાળ આકાશને વિસ્તૃત કર્યું અને પોતાના થાંભલા વડે આધારને પણ ટેકો આપ્યો.
વજ્રેણ હિ વૃત્રહા વૃત્રમસ્તરદેવસ્ય શૂશુવાનસ્ય માયાઃ । વિ ધૃષ્ણો અત્ર ધૃષતા જઘન્થાથાભવો મઘવન્બાહ્વોજાઃ
વજ્રથી વૃત્રહરે વૃત્ર અને અધર્મીના માયાને નાશ કરી; હે પરાક્રમી, તું પોતાની શક્તિથી તેમને તોડી નાખ્યા—આ રીતે, હે દાતાર, તું પોતાના બળથી વધુ શક્તિશાળી થયો.
સચન્ત યદુષસઃ સૂર્યેણ ચિત્રામસ્ય કેતવો રામવિન્દન્ । આ યન્નક્ષત્રં દદૃશે દિવો ન પુનર્યતો નકિરદ્ધા નુ વેદ
યદુઓના ધ્વજ સવારના પ્રકાશ અને સૂર્યની સાથે ઝગમગતા હતા અને તેજમાં આનંદ પામતા હતા. જ્યારે આ તારલુ દેખાયું, ત્યારે આકાશ જેવું લાગ્યું, પણ એ ક્યાંથી આવ્યું અને પછી ક્યાં ગયું, એ કોઈને ખબર નથી.