પૂર્વ દિશાથી, શક્તિશાળી દેવતાઓથી, દિવસોથી, આકાશના મધ્યમાંથી, સમુદ્રની ઊંડાઈઓથી, ફેલાતા પવન અને સ્વર્ગના સીમા, નદીઓ અને ભૂમિમાંથી ઈન્દ્રની તેજસ્વી કિરણો પ્રસરી છે. ઈન્દ્રનું શસ્ત્ર, ભોરના પ્રકાશમય દૂતની જેમ, દગાબાજ શત્રુઓને પથ્થર ફાટે તે રીતે વિભાજિત કરે છે; તે આકાશમાંથી જ્વલંત મિસાઈલ ફેંકે છે અને હંમેશા વિજયી બને છે. મહિના એક પછી એક ક્રમવાર ચાલે છે, વનસ્પતિ અને પર્વતો પણ તેમ જ અનુસરે છે. ધરતી અને આકાશ – બંને ઈન્દ્રની શક્તિમાં હાજરી આપે છે, અને જળો નવજાતને આધાર આપે છે. ઈન્દ્ર, ક્યારે તે ક્ષણ આવશે જ્યારે દુષ્ટ સંહારકનો નાશ થશે? ક્યારે ખોટા મિત્ર જેવા શત્રુઓ ગાયોની જેમ પથરાયેલા જમીન પર પડી રહેશે? જે લોકો અમને શત્રુતા કરે છે, જે બહુ મોટી સંખ્યામાં એકત્રિત થાય છે, ઈન્દ્ર, તેઓ સંપૂર્ણપણે પરાજિત થાય. અવિશ્વાસુ, અંધકાર અને અંધતામાં જોડાયેલા, તેજ ધરાવતા લોકો દ્વારા ઘેરાયેલા રહે. લોકોના અનેક અર્પણ અને ઋષિઓના સ્તુતિગીતો ઈન્દ્રને આનંદ આપે છે; તેઓ ઉત્સુકતા સાથે ઈન્દ્રને બોલાવે છે – એ સર્વેમાં ઈન્દ્ર, તું નજીક આવો. ઈન્દ્ર, તારી કૃપા પ્રાપ્ત કરનારા લોકોમાં અમને તારી નવી આશીર્વાદો જાણવા મળે. તારી સ્તુતિ કરતા અમને તારી સહાયથી સંપત્તિ મળે; બધા મિત્રો, ઈન્દ્ર, હવે તને જાણે. દયાળુ ઈન્દ્રને બોલાવો, એ સર્વોત્તમ વીર, એ સ્પર્ધામાં બળ અને પુરસ્કાર માટે. એ યુદ્ધમાં ઉગ્ર અને ચેતન, અમને સાંભળે, શત્રુઓને હરાવે, અને સંપત્તિ જીતે. પુરુષસૂક્તમાં વર્ણવાયેલી કૉસ્મિક પર્સન – એ પુરુષ – તેની હજાર માથા, આંખો અને પગ છે; એ પૃથ્વીને ચારે બાજુથી આવરી લે છે અને દસ અંગુઠા જેટલી દૂર વિસ્તરે છે. આ સમગ્ર બ્રહ્માંડ એ પુરુષ છે – જે હતું અને જે થશે. એ અમરતાનો સ્વામી છે, અને ભોજનથી એ વધુ વિકસે છે. એની મહાનતા એવી છે, છતાં એ પુરુષ આથી પણ વધુ મહાન છે. બધા જીવ એના એક ચોથા ભાગ છે; ત્રણ ચોથા ભાગ સ્વર્ગમાં, અમર છે. એના ત્રણ ભાગ ઉપર ઉપાડાયા; એક ભાગ અહીં ફરી જન્મે છે. એમાંથી એ દરેક દિશામાં પ્રસરે છે – ખાવા અને ના ખાવા વસ્તુંઓમાં. એમાંથી વિરાજ જન્મે છે, અને વિરાજમાંથી પુરુષ. એ જન્મે ત્યારે પૃથ્વીથી આગળ અને પાછળ, બધે ફેલાય છે. દેવોએ પુરુષને અર્પણ કરીને યજ્ઞ કર્યો, વસંત ઘી, ઉનાળું ઇંધણ, અને શરદ અર્પણ બની. એ યજ્ઞ, એ જન્મેલા પુરુષને પવિત્ર ઘાસ પર સ્થાપિત કર્યો; એ યજ્ઞથી દેવો, સાધ્ય અને પ્રાચીન ઋષિઓએ યજ્ઞ કર્યો. એ યજ્ઞમાંથી, સંપૂર્ણ અર્પણ પછી, ઘી અને દહીં એકત્રિત થયું. એમાંથી હવામાન, જંગલ અને ગામના પશુઓ સર્જાયા. એ યજ્ઞમાંથી ઋગ્વેદ, સામવેદ, છંદો અને યજુર્વેદ જન્મ્યા. એમાંથી ઘોડા, બે પંક્તિ દાંતવાળા તમામ પશુઓ, ગાય, બકરાં અને ધોળા ઉત્પન્ન થયા. જ્યારે દેવોએ પુરુષને વિભાજિત કર્યો, તેઓએ કેટલાં ભાગ કર્યા? એનું મોઢું કોણ હતું, હાથ કોણ, જાંઘ કોણ, પગ કોણ? બ્રાહ્મણ એનું મોઢું, ક્ષત્રિય એના હાથમાંથી, વૈશ્ય જાંઘમાંથી, અને શૂદ્ર પગમાંથી જન્મ્યા. ચંદ્ર એના મનમાંથી, سورج એના આંખમાંથી, ઈન્દ્ર અને અગ્નિ મોઢામાંથી, વાયુ શ્વાસમાંથી જન્મ્યા. એના નાભિમાંથી આકાશ, માથામાંથી સ્વર્ગ, પગમાંથી પૃથ્વી, કાનમાંથી દિશાઓ – એમ વિશ્વ રચાયું. એના સાત ઘાસના લોગ, ત્રણ વાર સાત kindling sticks, દેવોએ યજ્ઞમાં પુરુષને યજ્ઞપશુ તરીકે બાંધ્યા. યજ્ઞથી દેવોએ યજ્ઞ કર્યો; એ પ્રથમ પવિત્ર વિધિઓ હતા. તેઓ સ્વર્ગની ઊંચાઈઓ પર પહોંચ્યા, જ્યાં સાધ્ય અને દેવો વસે છે. અગ્નિ, જાગૃત લોકો દ્વારા જલાવવામાં આવે છે, ઘરમાં, ઘરનાં સભ્યોને પ્રેરણા આપે છે; એ સર્વત્ર વ્યાપક, તેજસ્વી, સારા મિત્ર છે, અને સૌને મિત્ર બને છે. એ દૃશ્ય તેજથી સજ્જ, દરેક ઘરમાં મહેમાન, દરેક જંગલમાં કુશળ કારગરની જેમ, કોઈને અવગણતો નથી, દરેક જાતિમાં વસે છે. અગ્નિ, તું જ્ઞાનથી જ્ઞાની, કુશળતાથી કુશળ, તું જ ઋષિ, તું સર્વે જાણે છે; તું જ સંપત્તિનો સ્વામી, તું સ્વર્ગ અને પૃથ્વીને ફૂલાવે છે. અગ્નિ, તારા ઉત્પત્તિનું જાણવું, યજ્ઞનું સ્થાન, ઘીથી ભરેલું, ત્યાં તેજસ્વી દેવતાઓ તને ભોરની કિરણોની જેમ આવે છે. તારા તેજ, અગ્નિ, વરસાદની જેમ, તારી જ્વલંત જ્વાલાઓ ભોરના સંકેત જેવી; તું છોડ અને જંગલ સુધી પહોંચે છે, અને તું જ ભોજન એકત્ર કરે છે. છોડોએ યજ્ઞનું બીજ ધર્યું, જળોએ તને, અગ્નિ, જન્માવ્યો; એ જ એક, વૃક્ષો અને છોડ, ગર્ભવતી અને જન્મ આપતી, સર્વત્ર ઉત્પન્ન કરે છે. પવનથી ચલિત, ઇચ્છાથી પ્રેરિત, તું ત્રણ ભોજનમાં ચાલે છે, અગ્નિ, ચેતન રહે છે; રથચાલકો તને પુરસ્કારની જેમ મેળવવા પ્રયત્ન કરે છે, તારી અનાદિ જ્વાલાઓ અલગ-અલગ જલે છે. અગ્નિ, જ્ઞાનનો સર્જક, સભાનું શોભા, યજ્ઞકર્તા, વિચાર પ્રેરક, પૂજનીય છે; એ જ, તેઓ અર્પણથી પસંદ કરે છે, મહાનતા માટે, અને તારી સિવાય બીજું કોઈ નથી. તું, અગ્નિ, અહીં, સભામાં, વિદ્વानों દ્વારા યજ્ઞકર્તા તરીકે પસંદ થાય છે; ભક્તો, ભગવાન માટે, પવિત્ર ઘાસ પર અર્પણ કરે છે. તારી યજ્ઞકર્તા પદ, તારી સહાયક પદ, તારી વિધિ, તું આમંત્રક, તું જ અગ્નિ પ્રગટાવનાર; તું યજ્ઞનું દેખરેખ, તું યજ્ઞનો સ્વામી, તું બ્રાહ્મણ, અને ઘરમાં ગૃહસ્થ છે. જે કોઈ, અગ્નિ, તને, અમર, ઇંધણ કે અર્પણ આપે છે, તું એનો યજ્ઞકર્તા બને છે, દૂત તરીકે જાય છે, યજ્ઞમાં ભક્ત માટે બોલે છે. આ વિચારો, આ શબ્દો, આ સ્તુતિઓ, તને માટે, સંપત્તિ મેળવવા, સર્વજ્ઞ અગ્નિ માટે, જે વધે છે, અને તેમને આનંદ આપે છે. આ પ્રાચીન, ઉત્તમ સ્તુતિ, હંમેશા નવી, અમે એ માટે બોલીએ, દયાળુ અગ્નિ માટે; એ અમને સાંભળે, હંમેશા હૃદયમાં રહે, પતિના ઘરમાં શણગારેલી, ભક્ત પત્ની જેવી. જેમાં ઘોડા, વળ, બળદ, ગાય અને ધોળા, મુક્ત અને અર્પણ, યજ્ઞમાં મૂકાશે – જ્ઞાનવાન, સોમમાં આનંદ પામનાર માટે, હું હૃદયથી સુંદર વિચાર જનમાવું છું, અગ્નિ માટે. અગ્નિ, અર્પણ તારા માટે છે; ઘી ચમચા તરીકે, સોમ પાત્ર તરીકે. અમને બળથી ભરપૂર, વીરોથી સમૃદ્ધ, પ્રસિદ્ધ અને મહાન સંપત્તિ આપ. અને હવે, તને, યજ્ઞના સ્વામી, રથચાલક, લોકોના મુખ્ય, હોતા, ભક્તના મહેમાન, તેજસ્વી, સુકા લાકડામાં જલતા, શક્તિશાળી, ભક્તના સંકેત, જે આકાશને ખેંચે છે – એ અગ્નિને અમે પૂજીએ છીએ.