એક વખતની વાત છે—યજ્ઞમાં સ્તુતિ પામેલો રાજા, જ્ઞાની અને ગાયક, પોતાનું જ સીમાનાં જળો પાર કરે છે. તે ઝાડની ડાળીઓથી અગ્નિને હલાવે છે, જેમ ચક્રની ધાર ગતિ પામે છે, તેમ તે ઝડપી અને ચંચળ તત્વને ઉશ્કેરે છે. એ રાજા, જે દ્વિસીમાવાળી વૈતરણા છે, ઉપાસક છે, સદા દૂધ આપતી ગાય અને ઘોડાની દૂધદોહી કરે છે. જ્યારે મિત્ર અને વરુણ સ્તુતિ સાથે જોડાય છે, ત્યારે આર્યમાન અને પ્રાચીન રક્ષકો સાથે જોડાય છે. એ સગા ઋષિએ તમારો વિચાર સ્વર્ગમાં, નજીકના નાભિમાં સ્થાપ્યો છે—ગાયક તેની પ્રસિદ્ધિ કરે છે. એ નાભિ અમારું બને, દૂર હોય કે નજીક—હું પણ પછી ક્યારેક તે સુધી પહોંચી શકું. આ છે મારું નાભિ, અહીં છે મારું આસન; આ છે મારા દેવતાઓ, હું આ બધું છું; દ્વિજ, સત્યનો પ્રથમ જન્મેલો, આ નવી પાળેલી ગાયે દૂધ આપ્યું છે. પછી એ સૌમ્ય, ચંચળ અને તેજસ્વી તત્વ પ્રગટે છે, બે વાર વળે છે, સ્તુતિ માટે આતુર છે; જ્યારે સીધી રેખા, બાળક જેવી, જન્મે છે, ત્યારે માતા એ મજબૂત અને સતત વધતી સંતાનને આગળ મૂકે છે. પછી ગાયો કનાયા માર્ગદર્શન પામીને ચાલે છે, જેમ કોઈ કૂતરાની ભુંકથી પ્રેરિત થાય છે; હે દાનશીલ દેવો, અમને સાંભળો—તમે ઘોડાવધકના સ્તુતિથી સમૃદ્ધ થાઓ છો, સત્યવાણીથી વિજય મેળવો છો. હે ઇન્દ્ર, અમારાં માટે પ્રહાર કરો—મહાન રાજા, બળવાન ભુજાવાળા, અમને મહાસંપત્તિ આપો; અમારાં વીરોને રક્ષાવો, હે દયાળુ, હે હરિવ, નિશ્ચિતપણે અમારાં તરફથી રક્ષા કરો. જ્યારે રાજાઓ ગાય માટે સ્પર્ધા કરે છે, ત્યારે સરણ્યુ કવિ જરણ્યુ માટે દોડે છે; પ્રેરિત અને અત્યંત પ્રિય એ તેમનો બને છે—એ આગળ વધે છે, અથવા તેમ સાથે પાર જાય છે. પછી, આ મહાનતામાં, અમે ઊંચા અવાજે બોલીએ છીએ, ભલે વ્યર્થ હોય; સરણ્યુ એનો પુત્ર છે—ઘોડો, અને તમે ઋષિ છો, અને તમે કીર્તિવાન છો. જો અમે તમારી મિત્રતા માટે, તમારી મંડળી માટે, શ્રદ્ધાથી સ્તુતિ કરી હોય, જેમાં સર્વ અવાજો, સુમેળથી, ભેગા થાય છે—ભૂતકાળની જેમ, દાતા માટે, સાચી વાણી મેળવવા માટે. એ ગાયક, દેવોથી, જળથી, સારા સગા, ભક્તિ અને સ્તુતિથી યુક્ત છે; સ્તુતિ અને વાણીઓથી વધે—હમણાં જ એ તેજસ્વી ગાયનું દૂધ મેળવે છે. હે પૂજનીય દેવો, તમે એક મનથી અમારાં માટે મહાન બળવાન બનો; તમે જે પુરસ્કાર લાવો છો, સ્વતંત્રપણે ચાલો છો, દૃઢ ઊભા રહો છો, જ્ઞાની અને અવિનાશી છો. જે લોકોએ યજ્ઞ અને હવન સાથે ઇન્દ્રની મિત્રતા અને અમરત્વની શોધ કરી છે—તેમને અંગિરસ આશિર્વાદ આપે; હે જ્ઞાની, માનવતા દાન સ્વીકારો. તે પિતૃઓ, જેમણે સત્યથી ગાયો માટે બંધને તોડી, વર્ષના ફેરવાતા સમયમાં—તેમને અંગિરસ દીર્ઘ આયુષ્ય આપે; હે જ્ઞાની, માનવતા દાન સ્વીકારો. જેમણે સત્યથી સૂર્યને ઉગાડ્યો અને માતા ધરતી તથા આકાશને વિસ્તૃત કર્યા—તેમને અંગિરસ ઉત્તમ સંતાન આપે; હે જ્ઞાની, માનવતા દાન સ્વીકારો. આ વ્યક્તિ તમારા ઘરમાં મીઠું બોલે છે, હે દેવપુત્રો, હે ઋષિઓ, એ સાંભળો; અંગિરસ ઉત્તમ પ્રાર્થના આપે; હે જ્ઞાની, માનવતા દાન સ્વીકારો. વેવિધ સ્વરૂપ ધરાવતાં, ઊંડાણમાં કંપતાં એ ઋષિઓ, અંગિરસપુત્રો, અગ્નિ આસપાસ જન્મ્યા હતા. જે વૈવિધ્યસભર સ્વરૂપ ધરાવનારા અગ્નિ અને આકાશ આસપાસ જન્મ્યા, નવ-ગાયવાળા, દસ-ગાયવાળા અંગિરસ, દેવોમાં સર્વોત્તમ છે અને માન પામ્યા છે. ઇન્દ્રને સાથી બનાવી, એ લોકો પુરસ્કારથી ભરપૂર ઢોર અને અશ્વિનોને મોકલે છે; આઠ કાનવાળા, હજારો આપનારા, દેવોમાં કીર્તિ પામે છે. હમણાં આ મનુ જન્મે, બાળક તરીકે ઊભો રહે; જે એકસાથે હજારો અને સો ઘોડા આપવા ઇચ્છે છે. કોઈ પણ તેને પામી શકતો નથી, જેમ આકાશ તેની તેજસ્વી રોશનીથી; સાવર્ણ્યનું અર્પણ નદીની જેમ વહે છે. સેવકો પણ, નિયુક્ત કાર્ય અને ગાયોની રક્ષા સાથે, અમને સન્માન આપે છે; તુર્વશ અને યદુએ મને સ્તુતિ કરી છે. હજારો આપનારો નેતા નુકસાન ન પામે; મનુનું અર્પણ સૂર્ય સાથે સ્પર્ધા કરે; સાવર્ણ્યના દેવો દીર્ઘ આયુષ્ય આપે, જેમા અમે અવિરત પુરસ્કાર મેળવ્યો છે. જેઓ દૂરથી પ્રાચીન, મનુપ્રિય, વિવસ્વતના જન્મને શોધે છે; જેઓ યયાતિ અને નહુષના યજ્ઞાસન પર બેસે છે—હે દેવો, તેઓ અમારો ઉદ્ધાર કરે. તમારા તમામ નામો પૂજનીય અને સ્તુતિયોગ્ય છે, હે દેવો, અને તમારા યજ્ઞકર્મો પણ; તમે અદિતિથી, જળથી, ધરતીથી જન્મ્યા છો—મારી પ્રાર્થના સાંભળો. જેનાથી માતા મીઠું દૂધ આપે છે, પોષક અમૃત, આકાશ, અદિતિ અને યજ્ઞાસન; એ આદિત્ય દેવો, સ્તુતિમાં શક્તિશાળી અને મહાન, અમારું કલ્યાણ કરે છે. માનવીય દૃષ્ટિથી, અડગ અને પૂજનીય, મહાન દેવોએ અમરત્વની શોધ કરી છે; પ્રકાશમાં સવાર, કપટરહિત, પાપરહિત, તેઓ સ્વર્ગના ઊંચા સ્થાને અમારું કલ્યાણ કરે છે. સુપોષિત, અપ્રતિરોધ્ય રાજાઓ યજ્ઞમાં આવ્યા છે, સ્વર્ગમાં નિવાસ સ્થાપ્યો છે; તેમને હું શ્રદ્ધા અને સ્તુતિથી બોલાવું છું—મહાન આદિત્ય, અદિતિ, અમારું કલ્યાણ કરો. કોણ એ સ્તુતિ કરશે જેને તમે, હે દેવો, આનંદથી સાંભળો છો, જે મનુષ્યો અર્પણ કરે છે? કોણ તમારો યજ્ઞ પ્રિય બનાવશે, હે મહાન જન્મેલા? અમને દુઃખમાંથી પાર પાડો, કલ્યાણ માટે. મનુએ, પ્રજ્વલિત અગ્નિ અને મનથી, પ્રથમ વખત સાત પુરૂહિતો સાથે યજ્ઞ કર્યો—હે આદિત્યો, અમને નિર્ભય શરણ આપો, અમારો માર્ગ સરળ કરો, કલ્યાણ તરફ દોરી જાવ. હે જગતના જ્ઞાની શાસકો, જે સ્થાવર અને જંગમ બધામાં ધ્યાનપાત્ર છો—તમે અમને કરેલા અને અકરેલા પાપોથી બચાવો, અમારું કલ્યાણ કરો. યુદ્ધમાં અમે ઇન્દ્રને બોલાવીએ છીએ—સહજપ્રાપ્ય, દુઃખ દૂર કરનાર, દૈવી અને ધર્મી; અગ્નિ, મિત્ર, વરુણને સહાય માટે; ભગ, ધરતી-આકાશ અને મારુતોને કલ્યાણ માટે. અમે ધરતી અને આકાશ પર નિર્ભયતાથી, વિશાળ આશ્રય સાથે, અદિતિના સારા માર્ગદર્શન સાથે ચઢીએ; દૈવી, તેજસ્વી, પાપરહિત, સતત વહેતી નૌકામાં ચઢીએ, કલ્યાણ માટે. તમામ પૂજનીય દેવો, અમારું ભલું બોલો; દુષ્ટો અને દુઃખથી અમને બચાવો. સાચી પ્રાર્થનાથી અમે તમને બોલાવીએ છીએ—અમે સાંભળો, સહાય કરો, કલ્યાણ કરો. તમામ રોગ, દુર્ભાગ્ય, યજ્ઞે અર્પણ ન થયેલું, ગરીબી અને હાનિકારક વસ્તુઓ દૂર કરો. હે દેવો, દ્વેષ દૂર કરો; વિશાળ આશ્રય આપો, કલ્યાણ માટે. જે મનુષ્યને તમે, આદિત્યો, સારા માર્ગે દોરી, બધાં દુઃખો પાર કરાવી, સંતાન સાથે સુખી કરો, તે અક્ષત રહે છે, સર્વ રીતે સમૃદ્ધ થાય છે. જેને તમે દેવો બળ માટેની સ્પર્ધામાં, મારુતો સંપત્તિ માટે, ઇન્દ્ર વિજયી રથમાં સવારે લાવે છે—અમે નિર્ભયતાથી ચડીએ, કલ્યાણ માટે. માર્ગમાં અને જંગલમાં અમને કલ્યાણ મળે, જળમાં, પ્રકાશસભર સભામાં; સંતાનપ્રાપ્તિ અને ગર્ભમાં કલ્યાણ મળે; હે મારુતો, સંપત્તિમાં કલ્યાણ આપો. જે શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ વિશાળ માર્ગ પર મળે છે, જે તમારી કૃપાથી આવે છે—તે અમને ઘર અને ખેતર બંનેમાં રક્ષે; તે શક્તિથી ભરપૂર અને દેવોથી રક્ષિત હોય. પ્લતિપુત્રે તમને, સર્વ આદિત્યો અને અદિતિ, પોતાના વિચારથી મહિમા આપી છે; હે દેવો, અમર પુરુષો સાથે, એ પ્રજાએ દૈવી આયુષ્ય સાથે ટકી રહે—એવી આશા છે. આ રીતે, ઋષિઓ, દેવો અને યજ્ઞકર્તાઓની મહાન પરંપરા, તેમના યજ્ઞ, સ્તુતિ અને આશીર્વાદોથી, જગતને કલ્યાણ, સમૃદ્ધિ અને અમરત્વ તરફ દોરી જાય છે.