પવિત્ર અને આશ્ચર્યજનક ક્ષણ એ છે, જ્યારે પુત્ર પોતાના માતાપિતાની વિદ્યા શીખે છે. પત્ની ઉત્સાહપૂર્વક પતિનું ભાર વહન કરે છે અને સુશોભિત, મહાન દંપતી સુખ અને શુભતાને આગળ વધારતા રહે છે. એ સ્થાન ચારે બાજુથી પ્રકાશિત છે, જ્યાં ગાયો, દૂધ આપનારી માફક, તૈયાર ઊભી છે. જ્યારે એ જૂની, ગોખરડાની માતા, સાત રૂપ ધારણ કરનાર વાણી જન્મ આપે છે. મેં દેવતાઓને યોગ્ય એવા નિવાસનું વર્ણન કર્યું છે; તુર્વણી એકલી રુદ્રો સાથે જાય છે. એમાં વૃદ્ધાવસ્થા કે મૃત્યુ હોય, તો પણ એ અગ્નિશીખાઓ માટે અમૃતમય મધ વહાવો. દેવોની ઋતના રક્ષક, જળમાં રહેલા, મને ઉપદેશ આપે છે. ઇન્દ્રે એ જ્ઞાન જાણીને મને સમજાવ્યું છે; એ જ માર્ગદર્શનથી, હે અગ્નિ, હું તારી પાસે આવ્યો છું. જે ખેતરની ખબર નથી તેને જાણનારના માર્ગદર્શનથી આગળ વધે છે. એ જ્ઞાનની સાચી શુભતા છે—જાણનારના ઉપદેશથી સીધો માર્ગ મળે છે. આજના દિવસે, જીવંત પ્રાણી એ આહાર ગ્રહણ કરે છે; માતાના પોષણથી તે સમૃદ્ધ થાય છે. યુવાન હોવા છતાં વૃદ્ધાવસ્થા આવેછે; દયાળુ અને સારા મનવાળા generous વ્યક્તિ થાકી જાય છે. ચાલો, હે કુરૂશ્રવણ, શુભ યજ્ઞો કરીએ, અને પ્રચુર દાન આપીએ. દાનવીરો સદા દાન આપતા રહે—મારા હૃદયમાં જે સોમ છે, તે પણ આવું જ હોય. કોઈએ મને બંધન આપ્યું નથી; હું પુષણ વિના આગળ વધ્યો છું. બધા દેવો મને રક્ષા કરે—અન્યાયીનો રડકો ઉઠ્યો છે. ચારેય બાજુથી દુઃખ અને પીડા, સ્પર્ધાકારિ સ્ત્રીઓની જેમ, મને ઘેરી લે છે. બેધારી, લાજ અને શરમથી મન કંપે છે. ઉંદર જેમ અંગને કોતરે છે, એમ દુઃખો મને ઘેરી લે છે. હે ઇન્દ્ર, એક વાર તો દયા કર; પિતાજી સમાન સહારો આપ. હું કુરૂશ્રવણ રાજા, દયાળુ અને શક્તિશાળી ત્રાસદસ્યુને મારો ગુરુ પસંદ કરું છું. ત્રણે કાંસ્યા ઘોડા જોડાયેલું, યોગ્ય રીતે ચલાવાતું રથ, અને હજારો દાનવાળા યજ્ઞે જેના માટે સ્તુતિ ગવાય છે. તેના મીઠા ગીતો, ઉપમાશ્રવસના પિતા જેવા, ખેતરને સમૃદ્ધિથી ઘોષિત કરે છે. મિત્રાતિથીના વંશજ, પુત્ર ઉપમાશ્રવસને હું બોલાવું છું; હું એના પિતાનું સન્માન કરું છું. જો અમર કે મરણીય પર શાસન મળે, તો પણ દયાળુ જીવ મારા માટે જીવે. કોઈ—even સો આત્મા ધરાવતો—દેવોની ઋતથી ઉપર જીવી શકતો નથી; એ યોકથી દરેક અલગ પડે છે. મજબૂત વિભીદકના પાંદડાંથી બનેલા પાશાં મને ઉલ્લાસ આપે છે; સુકા જમીન પર ફેંકાય ત્યારે મારા મનમાં આનંદ થાય છે. મુજવતના સોમના સ્વાદ જેવો, એ જીવંત પાશાં મને જાગૃત કરે છે. પત્નીએ ક્યારેય મને ધિક્કાર્યું નથી; એ મારા મિત્રો અને મને હંમેશા દયાળુ રહી. પણ એક પાશાં માટે મેં મારી પ્રિય પત્નીને છોડીને એને રડાવી. સાસુ પત્નીને દુઃખ આપે છે, ગરીબને કોઈ આશ્રય આપતું નથી. જૂના ઘોડા જેવો થાકી ગયેલો હું, જુગારની જીતમાં આનંદ નથી પામતો. અન્ય લોકો જુગારિયાની પત્નીને સ્પર્શે છે; જુગારિયો જીતની આશમાં તલપાપડ થાય છે. પિતા, માતા અને ભાઈઓ કહે છે: ‘અમે એને ઓળખતા નથી; એને દૂર લઇ જાઓ, એ બંધાયેલો છે.’ જ્યારે મેં નિશ્ચય કર્યો, ત્યારે હું બીજા સાથે સ્પર્ધા કરતો નહોતો; મારા મિત્રો દૂર ગયા, અને હું પાછળ રહી ગયો. કાંસ્યા રંગના પાશાં બોલે છે; હું એમના મેળામાં જઈને, પત્ની પ્રેમી પાસે જાય એમ, પહોંચી જઉં છું. જુગારિયો સભામાં જાય છે, ‘હું જીતિશ?’ એમ પૂછે છે; પણ પાશાં વિપરીત ચાલે છે અને જીત બીજાને મળે છે. પાશાં પોતાના હૂક અને ચાબુકથી દુઃખ આપે છે; છેતરપિંડીથી ભરેલા, એ હસે છે. પરાજિત જુગારિયાને, મધથી ઢંકાયેલા, એ રમતાં છોકરાંઓ જેવી મજાક કરે છે. ત્રેપન પાશાંઓનું ટોળું નિયમથી રમે છે, સવિતૃ દેવ જેવી નિયમિતતા ધરાવે છે; ભયાનક પણ જુગારિયાને નથી માને, પણ રાજા પણ એમને માન આપે છે. એ પાશાં નીચે દોડે છે, ઉપર ઉછળે છે; હાથ વગર પણ, એ હાથવાળાને હરાવે છે. દેવતાપણાં ધરાવતાં એ પાશાં, ઠંડા હોવા છતાં, હૃદયને દાઝે છે. જુગારિયાની પત્ની દુઃખી છે, છોડી દેવામાં આવી છે; ભટકતા પુત્રની માતા પૂછે છે, ‘મારો પુત્ર ક્યાં છે?’ દેવામાં, ભયમાં, સંપત્તિની શોધમાં, જુગારિયો રાતે બીજાના ઘરે જાય છે. સ્ત્રીને જોઈને જુગારિયો લલચાય છે; બીજાની પત્ની અને સુખની ઈચ્છા કરે છે. સવારે ઘોડા જોડે છે, પણ રમતના અંતે, પરાજિત અગ્નિ સામે પડી જાય છે. તમારા પૈકી જે ટોળામાં અગ્રણી હતો, પહેલો હતો, એને હું કહું છું: હું તમારું ધન માગતો નથી; દસ દિવસ સુધી પૂર્વ દિશા તરફ જોઈને સત્ય બોલું છું. જુગાર સાથે રમશો નહીં; ખેતર વાવો, સંપત્તિમાં આનંદ મેળવો, પોતાને ધન્ય માનો. ત્યાં ગાય છે, ત્યાં પત્ની છે; એ રીતે સવિતૃ દેવે મને બતાવ્યું છે. મિત્રતા સ્થાપો, દયાળુ બનો; ક્રોધ કે દુશ્મનાવટ હૃદયમાં ન લાવશો. જુગાર પ્રત્યેનો લલચાવ બીજામાં જ રહે—અમારામાં નહીં. અગ્નિ, ઈન્દ્રની શક્તિથી સશક્ત, ઉષા સમયે પ્રકાશ ફેલાવે છે. મહાન દ્યાવા-પૃથિવી, જાણો—આજે અમે દેવોની કૃપા માંગીએ છીએ. દ્યાવા-પૃથિવી, માતૃરૂપિ નદીઓ, પર્વતો અને આશ્રયસ્થાનો પાસેથી કૃપા માગીએ છીએ. સૂર્ય અને ઉષા પાસેથી નિર્દોષતા માંગીએ; આજે દબાયેલો સોમ અમને કલ્યાણ આપે. દ્યાવા-પૃથિવી, અમારાં મહાન માતા, આજે અમને અશુભથી બચાવો, સમૃદ્ધિ માટે. ઉષા ઉગે અને દુઃખ દૂર કરે; કલ્યાણ માટે અમે અગ્નિને પ્રગટાવીએ છીએ. આ પ્રથમ, તેજસ્વી, શુભ ઉષા અમારે માટે પ્રકાશિત થાય, દયાળુઓ માટે દાનથી ભરપૂર. દુષ્ટોની ક્રોધતા દૂર રાખીએ; કલ્યાણ માટે અગ્નિને પ્રગટાવીએ. જે સૂર્યની કિરણો સાથે વહે છે, ઉષા સમયે પ્રકાશ લાવે છે—એ આજે અમારે માટે તેજ આપે; કલ્યાણ માટે અગ્નિને પ્રગટાવીએ. ઉષાઓ અમારે માટે રોગમુક્ત ચાલે; અગ્નિ મહાપ્રકાશથી જલશે. અશ્વિનીકુમારો દીર્ઘાયુ માટે પોતાનું રથ જોડે; કલ્યાણ માટે અગ્નિને પ્રગટાવીએ. હે સવિતૃ, આજે અમને શ્રેષ્ઠ અને ઉત્તમ ભાગ આપો, કેમ કે તમે ધનના દાતા છો. ધિષણા, ધનની માતાને બોલાવું છું; કલ્યાણ માટે અગ્નિને પ્રગટાવીએ. દેવોનું સાચું વચન, જે આપણે ભૂલ્યા હોઈએ, એ અમને નુકસાન ન પહોંચાડે. બધી ઉષાઓ પ્રકાશિત થાય, સૂર્ય ઉગે; કલ્યાણ માટે અગ્નિને પ્રગટાવીએ. આજે અમે દુશ્મનાવટ વિના કુશ વિછાવીએ; પથ્થરોની સભામાં મનથી યત્ન કરીએ. આદિત્યોના રક્ષણમાં સ્થિર રહીએ; કલ્યાણ માટે અગ્નિને પ્રગટાવીએ. હે દેવો, અમારી સભામાં પાવન કુશ પર આવો અને સાત ઋત્વિજોને બેસાડો. ઈન્દ્ર, મિત્ર, વરુણ, ભાગને બોલાવીએ; કલ્યાણ માટે અગ્નિને પ્રગટાવીએ. આ રીતે, ઋષિ, દેવો, મનુષ્યો, કુટુંબ અને જીવનના વિવિધ પાસાંઓની વાતો, દુઃખ અને આનંદ, ઉપદેશ અને પ્રાર્થના—all એક પવિત્ર વાર્તા બની, જીવનને પ્રકાશ અને કલ્યાણ તરફ દોરી જાય છે.