જ્ઞાનવાને, જે દેખાવાની ઇચ્છા રાખે છે, તેણે સાત બહેનોને—મધથી વહેતી નદીઓને—મુક્ત કરી છે. તે શોધતો શોધતો, અંતરિક્ષના મધ્યમાં આવેલા પ્રાચીન આવરણને શોધી કાઢે છે, જ્યાં પૂષણનું ગુપ્ત સ્થાન છે. કવિઓએ સાત સીમાઓ રચી છે, જેમાંથી એક અલગ પાડવામાં આવી છે, જે પાર કરવી અઘરી છે. લોખંડનો થંભો ઊંડા આધાર પર, માર્ગોના વિસ્તારે, આધારસ્થાનોમાં ઊભો છે. અસ્તિત્વ અને અનસ્તિત્વ બંને સર્વોચ્ચ સ્વર્ગમાં, અધિતિના ગર્ભમાં, દક્ષના જન્મ સમયે હતા. અગ્નિ આપણા માટે ઋતનું પ્રથમજ છે—પ્રાચીન વૃષભ અને ગાય. એ જ અગ્નિ છે, જેના આશ્રયમાં ગાયક નવા સ્તુતિઓ સાથે બળવાન બને છે; જે ઋષિઓના મહાન પ્રકાશથી ઘેરાયેલો છે અને તેજથી ઝગમગતો ફરતો રહે છે. અગ્નિ પોતાના કિરણોથી પ્રકાશિત થાય છે, દેવતાઓ સાથે સદા સત્ય છે, અને થાક્યા વિના મિત્રો વચ્ચે મિત્રતા ફેલાવે છે—જેમ ઘોડાઓ વચ્ચે દોડનાર. તે સર્વ દૈવી સહાય પર શાસન કરે છે, પ્રભાતે સર્વ જીવન પર રાજ કરે છે; અગ્નિ, જેમાં મનથી હવન અર્પણ થાય છે—શ્રેષ્ઠ રથચાલક, પોતાની શક્તિથી સર્વને ધારણ કરે છે. પોતાની શક્તિથી મજબૂત બનેલો, સ્તુતિમાં આનંદિત, તે દેવતાઓ તરફ ઝડપથી ધસી જાય છે, હવન માટે આતુર. સૌમ્ય હોતા, શ્રેષ્ઠ યજ્ઞપાત્ર અગ્નિ, દેવતાઓમાં મિશ્રિત થઈને હવન સ્વીકાર કરે છે. એ અગ્નિને વાણી અને શ્રદ્ધાથી સન્માન આપો, જેમ ઈન્દ્રને આપો છો—સદા વિજયી. જેને જ્ઞાની પોતાના વિચારો વડે સ્તુતિ કરે છે, સર્વ જન્મોનો જ્ઞાતા, બળવાન, હવન સાથે. જેમાં સર્વ ખજાના એકઠા થયા છે, જેમ સાત લગામવાળા ઘોડા સ્પર્ધામાં જોડાય છે; એ અગ્નિ, અમને ઈન્દ્ર અને વાતા જેવા શ્રેષ્ઠ સહાય આપો, અમારું કલ્યાણ લાવો. એ પછી, અગ્નિ, તારી મહાનતાથી, બેસીને, તું જન્મતાંજ હવન બની ગયો. દેવતાઓએ તારા ચિહ્નનું અનુસરણ કર્યું અને પ્રથમ માતાઓએ તને વધાર્યો. અગ્નિ, અમને આકાશ અને પૃથ્વીથી કલ્યાણ આપો; સર્વ જીવન યજ્ઞ માટે દાન કરો. તમારી અજોડ દૃષ્ટિ સાથે અમને જોડો; તમારા વિશાળ આશીર્વાદથી અમને વિશાળતા આપો. આ વિચારો, અગ્નિ, તારા માટે જન્મેલા, તારી સ્તુતિ કરે છે, ગાય અને ઘોડા પુરસ્કારરૂપે આપે છે. જ્યારે કોઈ મરત્યુમાન તારા આનંદમાં ભાગ લે છે, વિચારથી સહારો આપે છે, હે સુજાત! હું અગ્નિને પિતા, માતા, ભાઈ, સતત મિત્ર માનું છું. હું અગ્નિના મુખને—મહાન, તેજસ્વી, આરાધ્ય—જેમ આકાશમાં સૂર્ય, પૂજું છું. અમારાં વિચારો સફળ થાય, હે અગ્નિ! તું રક્ષક છે, ઘરનો સંરક્ષક, શાશ્વત હોતા. ઋતને અનુરૂપ, લાલ ઘોડા ધરાવતો, બહુપ્રશંસિત, તેજસ્વી દિવસો સાથે અમને શુભતા લાવ. મિત્ર જેવો, તેજસ્વી દિવસોમાં સ્થિર, પ્રાચીન હોતા, યજ્ઞનો પતિ. પુરોહિતોએ પોતાની બાહુથી અગ્નિને ઉત્પન્ન કર્યો અને કુળોમાં હોતા તરીકે બેસાડ્યો. દેવોમાં દેવ, સ્વર્ગમાં તું પોતે યજ્ઞ કર, હે અગ્નિ! અજ્ઞાની રસોઈ તારા માટે શું કરી શકે? યોગ્ય ઋતુઓમાં દેવોને યજ્ઞ કરો, હે સુજાત, પોતે અર્પણ આપો. અગ્નિ, તું અમારો રક્ષક અને સંરક્ષક બની રહે; અમને યુવાન રાખ અને દીર્ઘાયુ આપ. હે દયાળુ, અમને દાન આપ, અમારું રક્ષણ કર, અને અમારું શરીર કદી ન બગડે. મહાન તેજથી અગ્નિ આગળ વધે છે, વૃષભ સ્વર્ગ અને પૃથ્વી વચ્ચે ગર્જે છે. સ્વર્ગના અંતે પણ મહાન, મહાબલવાન, જળના કોળમાં વિકસ્યો છે. ગર્ભસ્થ વૃષભ આનંદમાં છે, કૂંપળ ધરાવે છે; તેજસ્વી વાછરડો, શક્તિથી ભરપૂર, ધ્વનિ કરે છે. તે દેવ શક્તિઓને જગાડે છે અને પોતાના નિવાસસ્થાને પ્રથમ વિજયી થાય છે. જેણે પોતાના માતાપિતાના શિર્ષને પકડ્યું, એ મહાન એક યજ્ઞમાં સ્થાપિત થયો. લાલ ઘોડાવાળી રથવાળી કન્યાઓ તેની અવતરણમાં આનંદિત થઈ, સત્યના ગર્ભમાં, પોતાના શરીરમાં. હે વસુઓ, તમે પ્રભાતે પહેલાં આવ્યા; તમે જોડીમાં પ્રકાશ બન્યા. સત્ય માટે સાત પગલાં મૂક્યા, પોતાના માટે મિત્ર સર્જ્યો. તમે અસ્તિત્વના નેત્ર, સત્યના રક્ષક છો; તમે સત્ય માટે ચાલો ત્યારે વરુણ છો. તમે જળના સંતાન, જાતવેદા છો; તમે હવનમાં આનંદ મેળવનારો દૂત છો. તમે યજ્ઞ અને રાજ્યના નેતા છો, જ્યાં શુભ સહાયકો સાથે જોડાઓ છો. આકાશમાં તમારું શિર્ષ સ્થાપિત કર્યું છે, તેજસ્વી; અગ્નિ, તમારી જીભ હવનવાહી બની છે. ત્રિતાએ પોતાની ઇચ્છાથી મધ્યસ્થ સ્થાન પસંદ કર્યું, પિતા અને દૂરના આશ્રયની શોધમાં. માતાપિતાની કોળમાં સહયોગ શોધે છે, સંબંધીએ, બોલીને, શસ્ત્રો ધારણ કર્યા. પૂર્વજોના શસ્ત્રો જાણીને, ઇન્દ્ર દ્વારા પ્રેરિત, આપ્તિનો વંશજ લડ્યો. તેણે ત્રણ મથાળા, સાત કિરણવાળાને હરાવ્યો; ત્રિતાએ ત્વષ્ટ્રની ગાયોને મુક્ત કરી. ઇન્દ્રે વિશાળ બળથી તેને હરાવ્યો, જે પોતાને સૌથી શક્તિશાળી માનતો હતો; શુભ સ્વામી એને પરાજિત કર્યો. ત્વષ્ટ્ર, સર્વરૂપ, તેની ગાયોને પકડીને, ત્રણ મથાળા કાપી નાખ્યા. હે જળો, અહીં આવો, આનંદ આપનારી, અમને પોષણ આપો. અમને મહાન સ્પર્ધા માટે દૃષ્ટિ આપો. તમારું શ્રેષ્ઠ રસ અમારે સાથે વહેંચો, જેમ પ્રેમાળ માતાઓ કરે છે. તેથી, અમે તમારે નજીક આવીએ છીએ, જેના નિવાસસ્થાને તમે પ્રેરણા આપો છો; હે જળો, અમને પણ ઉત્પન્ન કરો. દૈવી જળો, આશીર્વાદથી સંપન્ન, અમારે પીવા માટે હો, અમારે માટે કલ્યાણથી વહેતી રહો. ખજાનાની માલિકો, જનતાને પોષો છો, હે જળો, હું તમારી આરોગ્યદાયી દવા માગું છું. જળોમાં, સોમએ મને કહ્યું: તેમાં સર્વ દવાઓ છે, અને અગ્નિ, સર્વ કલ્યાણ લાવનાર છે. હે જળો, મને આરોગ્યથી, શરીરની રક્ષા સાથે, ભરો અને મને લાંબા સમય સુધી સૂર્ય જોવા દો. હે જળો, મારામાં જે પણ દુઃખ, પાપ, અસત્ય કે શાપ છે—તે દૂર કરો. હે જળો, આજે હું તમારી વચ્ચે આવ્યો છું; અમે તમારા રસ સાથે મિશ્રિત થયા છીએ. દૂધથી ભરેલા અગ્નિ, તું આવો; મને તેજ આપી, પાછું ન ખેંચ. મારે મિત્રતા પસંદ કરવી છે, સાથી સાથે—even વિશાળ સમુદ્ર પાર કરી. જ્ઞાની અહીં પિતાના પૌત્રને તેજસ્વી પુલ તરીકે ધરતી પર સ્થપાવે. કોઈ મિત્ર એવી મિત્રતા ઈચ્છતો નથી, જયારે સ્વરૂપ બદલાય છે. મહાનના પુત્રો, અસુરના વીર, વિશાળ વિસ્તારના પોષક, જગતભરમાં પ્રસિદ્ધ છે. અમરોએ પણ એક જ પૃથ્વી પર જન્મેલા મરત્યુમાન માટે તારી આ બાબતની પ્રશંસા કરી છે. તમારું મન અમારે પર ન રહે; તમે ઇચ્છા કરીને અમારાં શરીરમાં પ્રવેશો નહીં. જે આપણે પહેલાં કર્યું, હવે ન કરીએ; અસત્ય બોલીને પાપ ન કરીએ, હે અમરઓ. ગંધર્વ જળમાં છે, કન્યા પણ છે; એ અમારા નાભિ, સર્વોચ્ચ સગપણ છે. ગર્ભમાં, અમારા સર્જકએ અમને દંપતી બનાવ્યા—કર્દમ, ત્વષ્ટ્ર, બહુરૂપ સવિતૃ. તેની today આજ્ઞા કોઈ ઉલ્લંઘે નહીં; પૃથ્વી અને આકાશ બંને તેના જ્ઞાનપાત્રને જાણે છે. આ રીતે, ઋગ્વેદના પાવન મંત્રોમાં વર્ણવાયેલો અગ્નિ, જળ, દેવતાઓ, અને સર્જનનો મહિમા, સંસારના રહસ્યો અને આધ્યાત્મિક એકતાનો પ્રકાશ પ્રગટ કરે છે.