વિષ્ણુ, સર્વોચ્ચને જાણનારા, મહાન શક્તિ ધરાવતા જન્મ્યા અને તૃતીય લોકનું રક્ષણ કરતા. જ્યારે વિદ્વાનો અહીં દૂધ તૈયાર કરે છે, ત્યારે તેઓ પોતાના જ દ્વારા વિષ્ણુની આરાધના કરે છે. એ માટે, જેને પોષક માતાઓ ભોજન સાથે નજીક આવે છે, એ અગ્નિ પોષણથી વધે છે અને ગતિ કરે છે; પછી એ બીજા રૂપે પાછા આવે છે અને માનવ જાતિમાં એ પુરૂહિત બને છે. અગ્નિ, તેજસ્વી રથ ધરાવતા, યજ્ઞનું ચિહ્ન બની, દેવતાની મહિમાથી વિપક્ષીઓને પરાજય આપે છે અને લોકોએ તેને મહેમાન તરીકે સન્માન આપ્યો છે. એ અગ્નિ, ભૂમિનું નાભિ બની, વિભૂષણ ધારણ કરે છે; ઇલા દેવીના ચરણે જન્મેલો, એ મુખ્ય યજમાન, રાજા અને અહીં દેવતાઓ પર શાસન કરે છે. આગ અને પૃથ્વી, હંમેશા અગ્નિને પુત્ર સમાન પોષે છે; ઓ સૌથી યુવાન અને તેજસ્વી, પ્રગટ થા અને તારી શક્તિથી અહીં દેવતાઓને લાવ. ઓ તેજસ્વી, યુવાન, ઋતુઓને જાણનારા, દેવતાઓને તૃપ્ત કર; તું દેવપુરૂહિતોમાં સૌથી વધુ પૂજનીય છે. તું લોકપુરૂહિત અને પાવક, ધન આપનાર અને ધર્મમય છે; સ્વાહા સાથે આપણે હોદાન કરીએ, દેવ અગ્નિ દેવતાઓની આરાધના કરે, તે સન્માનપાત્ર છે. આપણે દેવમાર્ગ પર આવ્યા છીએ; જેટલું શક્ય હોય, એ પ્રમાણે આગળ વધીએ; અગ્નિ, જાણનારો, પુરૂહિત બની યજ્ઞ અને ઋતુઓનું આયોજન કરે છે. જ્યારે આપણે તમારો નિયમ તોડી નાખીએ, ઓ દેવતાઓ, અને વિદ્વાનો કરતાં ઓછું જાણીએ, ત્યારે અગ્નિ બધું જાણે છે અને એ ઋતુઓથી દેવતાઓને ગોઠવે છે. જ્યારે માનવો, અશક્ત અને અપ્રવિણ્ય, યજ્ઞ તરફ ધ્યાન નથી આપતા, ત્યારે અગ્નિ, શક્તિ જાણનારો પુરૂહિત, ઋતુ અનુસાર દેવતાઓની આરાધના કરે છે. બધા યજ્ઞોમાં, તું દ્રશ્ય ચિહ્ન અને તેજસ્વી ધ્વજ છે; સર્જનહારે તને ઉત્પન્ન કર્યો છે; મહાન લોકોના માર્ગે ચાલીને તું ઇચ્છિત, પુરુષ્કારરૂપ, સર્વત્ર વિતરણ થતી સંપત્તિને આરાધ. તને દ્યાવા-પૃથ્વી, જળ, ત્વષ્ટા અને સુજાતોએ ઉત્પન્ન કર્યો છે; પૂર્વજોના માર્ગે ચાલ, ઓ તેજસ્વી અગ્નિ, પ્રભા સાથે પ્રગટ થા. રાજા, આનંદ પ્રજ્વલિત થયો છે, કુશળતામાં તીવ્ર, તેજસ્વી અને દૃશ્યમાન; વિદ્વાન, એ મહાન તેજથી ઝળકે છે, સફેદ અગ્નિનું સ્તુતિ થાય છે. જ્યારે અંધકારમય રૂપવાળી સ્ત્રી, મહાપિતાની પુત્રીને જન્મ આપે છે, ત્યારે એ સૂર્યપ્રભાને ઊંચે ઉઠાવે છે, આનંદ સ્વર્ગના ખજાનાઓ સાથે ઝળકે છે. સૌભાગ્યશાળી, સૌભાગ્ય સાથે જોડાય છે; પ્રેમી, પાછળથી બહેન પાસે આવે છે; અગ્નિ, સ્પષ્ટ લક્ષણો અને દૈવી રંગો સાથે, સુંદરતાથી સ્થાન ગ્રહણ કરે છે. એના ગતિ, મહાન લોકો જેવી, છુપાયેલી નથી; અગ્નિના શુભ સાથીઓ પ્રગટ થાય છે; મહાન, શક્તિશાળી, પ્રશંસિત, એના શ્વાસ રાત્રિના અંધકારમાં વિવિધ પ્રકાશથી ચમકે છે. એના શ્વાસ, ધ્વનિ કરતા જેવા, તેજસ્વી, મહાન અને ઝળહળતા છે; વડીલ, શક્તિશાળી, રમૂજી, પુષ્કળ કિરણો ધરાવતા, એ આકાશને નુકસાન પહોંચાડતો નથી. એના શક્તિઓ, છુપાયેલી નથી, સહાયકો સાથે પ્રયત્નશીલ છે; પ્રાચીન તેજસ્વીઓ સાથે, આનંદ વ્યાપક રીતે ફેલાય છે. એ આપણને લઈ જશે અને આપણા સાથે બેઠો રહેશે, દ્યાવા-પૃથ્વીનો આનંદ, યુવાન; સુજાત અગ્નિ, સુજાત ઘોડાઓ સાથે, ઝડપી, અહીં આવો. હું તને અર્પણ કરું છું, મારી ચિંતન તને મોકલું છું, જેથી તું અમારા સ્તુતિ માટે યોગ્ય બને; રણમાં પાણી જેવું, તું ઉપાસક માટે સ્ત્રોત છે, પ્રાચીન રાજા. જેમ પ્રજાઓ, ગાયોની જેમ, તાપમાં તારી પાસે આવે છે, ઓ યુવાન; તું દેવ અને માનવોનો દૂત છે, મહાન પ્રકાશોમાં ગતિ કરે છે. બાળક જેવો, તું પોષાય છે, માતા તને ઉછેરે છે, સંગાથની શોધમાં; તું નદીના પ્રવાહ સાથે, ઉત્સુક અને પ્રયત્નશીલ, મુક્ત પશુ જેવો આગળ વધે છે. અમે મૂર્ખ નથી, વિદ્વાન છીએ; તારી મહિમાને જાણીએ છીએ, ઓ અગ્નિ; તું ઘેરમાં સૂતો છે, જીભથી ગતિ કરે છે, ગૃહપતિ યુવાન સ્ત્રી પાસે આવે છે. એ વસતિઓમાં જન્મે છે, નવા રૂપે, જંગલમાં ઊભો રહે છે, ધૂમ્ર ધ્વજધારી; તૃપ્તિ ન થતો, વાછરડાની જેમ, આગળ વધે છે, વિદ્વાનો અને માનવો તેને દોરી જાય છે. શરીરચોર જેવો, જંગલમાં છુપાયેલો, દસ બંધનો સાથે બંધાયેલો; ઓ અગ્નિ, તારો આ તાજો વિચાર છે, તેજસ્વી ભાગોવાળી રથને જોડ. તને પ્રણામ અને વંદના, જન્મોને જાણનારા, અને આ સ્તુતિ હંમેશા પોષક બની રહે; અમારા સંતાનો અને વંશને રક્ષા કરી, અગ્નિ, અમને અને આપણા શરીરને સતત સુરક્ષિત રાખ. એકમાત્ર મહાસાગર, ધનની આધારશિલા, આપણા હૃદયથી, અનેક જન્મોથી, એ નિહાળે છે; એ દ્વિ-માતાની દુધીને ઉમે છે, સ્ત્રોતની ગોદમાં, પક્ષીના માર્ગ નિર્ધારિત છે. બળદો, સમાન વસ્ત્ર ધારણ કરેલા, માદાઓ સાથે જોડાય છે; કવિઓ સત્યના માર્ગનું રક્ષણ કરે છે, ગુપ્ત રીતે નામો રાખે છે. સત્ય અને માયા એક થાય છે, તેમણે બાળકને જન્મ આપ્યો, ઉછેરે છે; સર્વના નાભિમાં ગતિશીલ, સ્થિર, કવિઓ મનથી સૂત્ર ગૂંથે છે. સત્યના માર્ગ માટે, સુજાત, અર્પણો સ્વર્ગથી શક્તિ માટે એક થાય છે; બે જગત, શોભાયમાન, ઘૃત અને મધુર ભોજનથી પોષાય છે. વિદ્વાન, દર્શાવા ઇચ્છે છે, સાત બહેનો, મધપ્રવાહિ નદીઓ મુક્ત કરે છે; એ શોધે છે અને અવકાશના મધ્યમાં પ્રાચીન ઘેર શોધે છે, પૂષણનું ગુપ્ત સ્થાન. કવિઓએ સાત સીમાઓ બનાવેલી છે; એમાંથી એક અલગ, પાર કરવી મુશ્કેલ છે. લોહની કાંધ ઊંડા પાયા પર, માર્ગ અને આધારના વિશાળ વિસ્તારમાં ઊભી છે. સત અને અસત, સર્વોચ્ચ સ્વર્ગમાં હતા, અદિતીના ગર્ભમાં, દક્ષ જન્મે ત્યારે; અગ્નિ આપણાં માટે ઋતનો પ્રથમ જન્મેલો, પ્રાચીન બળદ અને ગાય છે. આ એ છે, જેના આશ્રયે, નવી સ્તુતિઓ સાથે, ગાયક અગ્નિની કૃપાથી શક્તિશાળી બને છે; જે ઋષિગણના મહાન પ્રકાશથી ઘેરાયેલી, તેજસ્વી રીતે ગતિ કરે છે. જે પોતાની કિરણોથી ઝળકે છે, દેવો સાથે સદા સત્ય છે, અશ્રમિત, મિત્રતા ફેલાવે છે, ઘોડાઓમાં દોડનાર જેવો. જે સર્વ દૈવી સહાય પર શાસન કરે છે, પ્રભાતે સર્વ જીવન પર શાસન કરે છે, જેમાં, ઓ અગ્નિ, મનથી અર્પણો મૂકાય છે, શ્રેષ્ઠ રથચાલક, પોતાની શક્તિથી આધાર આપે છે. પોતાની શક્તિથી મજબૂત, સ્તુતિમાં આનંદિત, એ દેવતાઓને ઝડપથી નજીક લાવે છે, અર્પણ માટે ઉત્સુક; સૌમ્ય હોતૃ, યજ્ઞ માટે યોગ્ય, દેવો સાથે મિશ્રિત, અગ્નિ અર્પણનો સ્વાદ લે છે. તે અગ્નિને શબ્દ અને વંદનાથી સન્માન આપો, ઈન્દ્ર જેવો સદા વિજયી; જેને વિદ્વાન મનથી સ્તુતિ કરે છે, જન્મોને જાણનારો, અર્પણ સાથે શક્તિશાળી. જેમાં સર્વ ખજાનો ભેગા થયા છે, સાત વાળાવાળા ઘોડાઓ જેવી સ્પર્ધામાં; ઓ અગ્નિ, અમને ઇન્દ્ર અને વાતા જેવી સહાય આપ, તેને અમારા નજીક લાવ. પછી, ઓ અગ્નિ, તારી મહિમાથી, બેઠા બેઠા, તું જન્મતાની સાથે જ અર્પણ બની ગયો; દેવોએ તારા ચિહ્નને અનુસર્યું અને પ્રથમ માતાઓએ તને વધાર્યો. આ રીતે ઋગ્વેદના આ મહાન સૂક્તોમાં અગ્નિ, વિષ્ણુ અને દેવતાઓની મહિમા, યજ્ઞની પવિત્રતા અને ઋતુઓના ચક્ર સાથે સંકળાયેલ શ્રેષ્ઠતા, સૌમ્યતા અને સર્વજ્ઞતા વર્ણવાઈ છે.