પ્રાચીન સમયની વાત છે, જ્યારે ઋષિઓ અને યજમાનોએ ઇન્દ્ર માટે સોમરસ નિમિત્તે વિશિષ્ટ વિધિઓ સાથે યજ્ઞ આરંભ કર્યો. વૃદ્ધ ઔષધીઓ અને પક્ષીઓની પાંદડીઓથી, લોહાર પથ્થરો વડે, અને દૈવી, સોનાની જેમ તેજસ્વી વસ્તુઓ વડે, સૌએ ઇન્દ્રને પ્રસન્ન કરવા સોમરસ પિડી વાળ્યો. "હે સોમ, ઇન્દ્ર માટે વહે," એમ તેઓએ ભાવપૂર્વક પ્રાર્થના કરી. આ યજ્ઞમાં, કોઈ કવિ હતો, તો કોઈ રોગનાશક, કોઈ એકત્ર કરનાર, કોઈ વિભાજક, અને કોઈ ઘોષણા કરનાર. દરેકની મનોભાવનાઓ ભિન્ન હતી, પણ સૌ ધન અને સમૃદ્ધિની શોધમાં, ગાયોની જેમ સમૂહમાં ઉભા હતા—એમ પણ સૌએ સોમને ઇન્દ્ર માટે વહેવા કહ્યું. આ પ્રસંગે, ઘોડો આનંદદાયક રથ ખેંચતો હતો, હસતો અને મિત્રરૂપ. તેની પૂંછડી લંબાયેલી, બે તોડનારાઓ, પાણીમાં બેસેલો દેડકો—આ બધાં પણ ઇન્દ્ર માટે સોમ પિડીને વહેવા ઈચ્છતા. "હે સોમ, ઇન્દ્ર માટે વહે," એમ સૌએ પુનઃ પુનઃ ઉલ્લેખ કર્યો. પછી, ઇન્દ્ર, જે વિત્રાને સંહારનાર છે, શર્યાનવતી નદીના કિનારે સોમ પાન કરે, પોતાની અંદર શક્તિ ધારણ કરે અને મહાન વીર્યના ઇરાદા સાથે. "હે સોમ, ઇન્દ્ર માટે વહે," એમ પવિત્ર અભિપ્રાય સાથે યજ્ઞ ચાલ્યો. પૂર્વ દિશાથી સોમ વહેતો, સત્યના શબ્દ, શ્રદ્ધા અને તપસ્યા સાથે પિડીને ઇન્દ્ર માટે વહેતો રહ્યો. સૂર્યની પુત્રી, પરજ્યન્યથી વૃદ્ધ થયેલા મહાન સોમને લાવે છે. ગંધર્વોએ તેને ગ્રહણ કર્યો, અને તેનો રસ સોમમાં સ્થાપિત કર્યો. "હે સોમ, ઇન્દ્ર માટે વહે," એમ સર્વે પ્રાર્થના કરે. સોમ રાજા, સત્યવાણી, સત્યની કીર્તિવાળા, સત્યકર્મ, શ્રદ્ધાવાન, સર્જનહાર દ્વારા રચાયેલ, ઇન્દ્ર માટે વહે છે. મહાન અને ભયાનક સોમમાંથી સત્ય વહે છે, રસો એકસાથે મળે છે, હવનથી શુદ્ધ થયેલા તત્વો એકત્ર થાય છે—"હે શ્યામવર્ણ સોમ, ઇન્દ્ર માટે વહે." જ્યાં ઋત્વિજ પવિત્ર સોમના સ્તોત્રો ગાય છે, પથ્થર વડે સોમને મહાન બનાવે છે, અને સોમથી આનંદ ઉત્પન્ન થાય છે—"હે સોમ, ઇન્દ્ર માટે વહે." "હે પવિત્ર સોમ, મને એ જગતમાં સ્થિર કર, જ્યાં પ્રકાશ શાશ્વત છે, જ્યાં સ્વર્ગ સ્થાપિત છે—અમરત્વના લોકમાં મને સ્થાન આપ." જ્યાં યમ રાજા છે, સ્વર્ગના પ્રાંગણ છે, નદીઓ વહે છે—"હે સોમ, ત્યાં મને અમર બનાવ." ત્રિ-આકાશમાં, જ્યાં સંપૂર્ણ પ્રકાશ છે, જ્યાં ઇચ્છાઓ અને પૂર્ણ ઇચ્છાઓ છે, જ્યાં ભોજન અને તૃપ્તિ છે, જ્યાં આનંદ અને સુખ છે—"હે સોમ, ત્યાં મને અમર બનાવ." જે વ્યક્તિ સોમના પવિત્ર માર્ગે ચાલે છે, તેને સૌ સુ-જન કહે છે. "હે સોમ, તારી બુદ્ધિથી ઇન્દ્રની પરિક્રમા કર." કશ્યપ ઋષિ, ઋષિઓના સ્તોત્રોથી અંગિરસને મહિમા આપે છે; "ચાલો, અમે સોમ રાજાને વંદન કરીએ, જે વનસ્પતિઓના સ્વામી રૂપે જન્મ્યો; ઇન્દ્રની પરિક્રમા કર." સાત દિશાઓ અને સાત સૂર્ય, સાત ઋત્વિજ, સોમ, અમને આ સાત આદિત્યો દેવતાથી રક્ષા કર; "ઇન્દ્રની પરિક્રમા કર." રાજસ્વરૂપે, પવિત્ર હવન સાથે, અમને રક્ષા કર; કોઈ શત્રુ અમને પાર ન કરી શકે, અમને કોઈ નુકસાન ન થાય; "ઇન્દ્રની પરિક્રમા કર." આ યજ્ઞના આરંભે, અગ્નિ દેવ ઊગતા ઉષા વચ્ચે ઊભા રહ્યા, અંધકારને દૂર કરી, પ્રકાશ સાથે પ્રગટ થયા. તેજસ્વી રૂપે, અગ્નિ દરેક ગૃહમાં પ્રવેશ્યા. તેઓ પૃથ્વી અને આકાશના બીજરૂપે જન્મ્યા, વનસ્પતિઓમાં વસે છે, માતાઓની ઉપરથી પ્રગટ થઈ, અંધકારને દૂર કરે છે. વિષ્ણુ પણ, સર્વોચ્ચને જાણનારા, ત્રીજા લોકના રક્ષક રૂપે જન્મ્યા; જ્ઞાની લોકો તેમના દૂધથી પૂજન કરે છે. પોષક માતાઓ જેમ ખોરાક આપે છે, તેમ અગ્નિ પણ પોષણ પામે છે, અને વિવિધ રૂપ ધારણ કરી, માનવ જાતિમાં પુરોહિત બને છે. અગ્નિ, તેજસ્વી, યજ્ઞના ચિહ્નરૂપ, મહાન દેવત્વથી વિપક્ષી, મહિમાવાન, લોકોના અતિથિ છે. તેઓ સુંદર વસ્ત્રો અને આભૂષણ ધારણ કરે છે, પૃથ્વીના નાભિરૂપે, ઇલા દેવીના પદે પ્રકાશરૂપે જન્મે છે, અને દેવતાઓના રાજા અને પુરૂહિત બને છે. આગ અને પૃથ્વી હંમેશા અગ્નિને પુત્રરૂપે પોષે છે; "હે કનિષ્ઠ, તેજસ્વી, અહીં આવો અને તમારી શક્તિથી દેવતાઓને લાવો." "હે કનિષ્ઠ, તેજસ્વી, ઋતુઓને જાણનારા, દેવતાઓને તૃપ્ત કરો; તમે સર્વોત્તમ પુરોહિત છો." "તમે લોકોના પુરોહિત અને શુદ્ધિકર્તા, ધનદાતા, ધર્મનિષ્ઠ છો; 'સ્વાહા' સાથે અમે હવન કરીએ, અગ્નિ દેવ, તમે દેવતાઓનું પૂજન કરો." અમે દેવમાર્ગે આવ્યા છીએ; જેટલું શક્ય છે, અમે એ પ્રમાણે આગળ વધીએ; અગ્નિ, જ્ઞાની, પુરોહિત રૂપે યજ્ઞ અને ઋતુઓ ગોઠવે છે. "જ્યારે અમે તમારો નિયમ ભંગ કરીએ છીએ, હે દેવો, જ્ઞાની કરતાં ઓછા જ્ઞાની છીએ; તોય અગ્નિ, સર્વજ્ઞ, સર્વને પૂરે છે અને ઋતુઓથી દેવતાઓને ગોઠવે છે." "જ્યારે મનુષ્યો અશક્ત અને અશક્તિથી યજ્ઞમાં ધ્યાન નથી આપતા, ત્યારે અગ્નિ, પુરોહિત રૂપે, શક્તિથી, શ્રેષ્ઠ પૂજ્ય બની, ઋતુ પ્રમાણે દેવતાઓનું પૂજન કરે છે." "બધા યજ્ઞોમાં, દેખાતા ચિહ્ન, તેજસ્વી ધ્વજરૂપે, સર્જનહારે તમને ઉત્પન્ન કર્યા; તેથી શ્રેષ્ઠોને અનુસરી, ઇચ્છિત ધન અને સર્વત્ર વિતરણ પામો." "જેઓને સ્વર્ગ, પૃથ્વી, જળ, ત્વષ્ટા અને સુ-જનોએ ઉત્પન્ન કર્યા, પૂર્વજોના માર્ગે, તેજસ્વી અગ્નિ, તમે પ્રગટ થાઓ." "હે રાજા, આનંદ પ્રગટ થાય છે, કુશળતામાં તીવ્ર, તેજસ્વી અને દેખાતા; જ્ઞાની, મહાન તેજથી ઝળકે છે, સફેદ અગ્નિ પ્રશંસા પામે છે." જ્યારે કાળી રાત્રિ, પોતાની રૂપથી, મહાન પિતાની પુત્રી, યુવાન સ્ત્રીને જન્મ આપે છે; તે સૂર્યપ્રભાને ઉપર ઉઠાવે છે, આનંદ સ્વર્ગના ખજાનાથી ઝળકે છે. "સૌભાગ્યશાળી આવે છે, સૌભાગ્ય સાથે જોડાય છે; પ્રેમી, બહેનની પાછળથી આવે છે; અગ્નિ, સ્પષ્ટ ચિહ્નો સાથે, સ્વર્ગીય રંગોથી, સૌંદર્યથી સ્થાન લે છે." તેના ગતિઓ છુપાયેલી નથી; અગ્નિના શુભ સાથીઓ પ્રગટ થાય છે; મહાન, પ્રખ્યાત, પ્રસંશિત, તેની શ્વાસો રાત્રિમાં વિવિધ તેજથી ઝળકે છે. તેની શ્વાસો, મહાન અને તેજસ્વી, પ્રવાહિત થાય છે; સૌથી વૃદ્ધ, શક્તિશાળી, રમણીય, વિશાળ કિરણો સાથે, તે આકાશને નુકસાન પહોંચાડતો નથી. તેની શક્તિઓ સ્પષ્ટ છે, છુપાયેલી નથી; પ્રાચીન તેજસ્વી, દૈવી, આનંદદાયિ સાથે, આનંદ વ્યાપક રીતે ઝળકે છે. "તે અમને વહન કરશે, અમારે સાથે બેઠો રહેશે, સ્વર્ગ અને પૃથ્વીનો આનંદ, યુવાન; સુ-જન અગ્નિ, સુ-યુક્ત ઘોડાઓ સાથે, ઝડપથી અહીં આવો." "હું તને અર્પણ કરું છું, મારી વિચારધારા મોકલું છું, જેથી તું અમારા હવનમાં પ્રશંસનીય બનશો; રણમાં પાણી જેવું, તું પૂજક માટે સ્ત્રોત છે, હે પ્રાચીન રાજા અગ્નિ." આ રીતે, સોમ અને અગ્નિ—બંને દેવતાઓની પ્રસન્નતા માટે, યજમાનો અને ઋષિઓએ શ્રદ્ધા, સત્ય અને તપસ્યા સાથે યજ્ઞ કર્યા, અમરત્વ, આનંદ અને સમૃદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરી.