કદાચ પ્રાચીન કાળમાં, દેવતાઓ અને ઋષિઓએ એકત્ર થઈને, પોતાની પત્નીઓ સાથે, પૂજનીય દેવતાની આરાધના કરી. તેઓએ વધારાની ઈચ્છા રાખી, પોતાની સ્વરૂપે પોતાને સ્થાપિત કર્યા. મિત્રો તરીકે, પોતાના મિત્રની રક્ષામાં, તેઓ જાગૃત રહી, એક પળ પણ આંખ ન મીંચી. જ્યારે આ પૂજનીય દેવોએ તારા અંદર છુપાયેલા ત્રણ વખત સાત એવા પગલાં શોધ્યા, ત્યારે એ બધાં એક થઈને અમરતાની રક્ષા કરવા લાગ્યા; ગૌઓ, ચાલતી અને ઊભી રહેનારી પ્રજાઓ અને રથની પણ તેઓએ સુરક્ષા કરી. હે અગ્નિ, તું માનવોના માર્ગોને જાણે છે, જીવન માટેના ભાગ તું વહેંચે છે; તું થાક્યા વિના, યજ્ઞનો દૂત બની, હવન પહોંચાડે છે. સ્વયંભૂ સાત શક્તિશાળી નદીઓ, સ્વર્ગમાંથી, ધનની માર્ગોને જાણીને, વહેતી આવી; સારમા એ કડકપણે રક્ષિત ગૌઓ શોધી લાવી, જેના કારણે હવે માનવ વસાહતકર્તા પોતાનો ભાગ આનંદથી મેળવે છે. જેમણે સર્વ સત્તાઓ સ્થાપી, અમરતાના માર્ગ બનાવ્યા, તેઓ અડગ ઊભા રહ્યા; મહાનતાથી પૃથ્વીનું વિસ્તરણ થયું; માતા અદિતિ અને તેના પુત્રોએ પોષણ માટે પોતાનું સ્થાન પામ્યું. અમરોએ જ્યારે સ્વર્ગમાં દિવસો બનાવ્યા, ત્યારે તેમણે અમારે પર સુંદર તેજ સ્થાપ્યું; પછી નદીઓ મુક્ત થઈને વહેવા લાગી અને લાલ રંગવાળી અગ્નિ, હે અગ્નિ, નીચે જન્મી. જે ધનવાન વારસાની જેમ સંપત્તિ ધરાવે છે, જે શક્તિ આપે છે, જે બુદ્ધિશાળી માર્ગદર્શક છે, અને મિત્રની જેમ દયાળુ છે, એવો અગ્નિ ઘરની સુરક્ષિત રીતે આગેવાની કરે છે. સવિતૃ દેવની જેમ, સત્ય વિચારથી, પોતાની ઇચ્છાથી સર્વ પ્રજાઓનું સર્જન કરે છે; અનેક લોકો દ્વારા પ્રશંસિત, જ્ઞાનમાં સત્ય, કલ્યાણકારી આત્માની જેમ, એ ઇચ્છનીય છે. દેવની જેમ, એ પૃથ્વીનું સર્વ સ્વરૂપે આધાર છે; રાજાની જેમ, સચ્ચો મિત્ર બની રક્ષા કરે છે; નાયકોની જેમ, આગળ બેઠેલો, આશ્રયસ્થાનમાં નિવાસ કરે છે; નિર્દોષ સ્ત્રીની જેમ, પતિ દ્વારા પ્રીતિ પામે છે. હે અગ્નિ, લોકો સતત પોતાના ગૃહોમાં તારી આરાધના કરે છે; તને પ્રસન્ન કરવા માટે બહુ પ્રતિષ્ઠા ધરાવે છે—તુ સર્વત્ર આધાર, સંપત્તિનું મૂળ બની રહે. ઉદાર લોકોએ આપ આપ્યા છે, વિદ્વાનોએ જીવન વહેંચ્યું છે; અમે સભામાં શક્તિ મેળવો, દેવતાઓમાં પ્રતિષ્ઠા પ્રાપ્ત કરીએ. સત્યની ગૌઓ, દૂધથી ભરેલી, અમને પોષે છે, દિવસ વહેંચે છે; તેઓ સારા લાભ માટે દૂરથી આવી, નદીઓની જેમ પથ્થર તોડી વહે છે. હે અગ્નિ, તારી કૃપા મેળવવા, પૂજકોએ ખ્યાતિ સ્વર્ગમાં સ્થાપી છે; રાત્રિ અને પ્રભાતે, ભિન્ન સ્વરૂપે, કાળું અને લાલ રંગ રચી, તેમને ભેગા કર્યા છે. જેમને તું પ્રસન્ન થઈ ધન્ય બનાવે છે, એ ઉદાર લોકોમાં અમારો સમાવેશ થાઓ; તું છાંયાની જેમ જગતની રક્ષા કર, પૃથ્વી, આકાશ અને અંતરિક્ષને સ્થિર રાખ. અમે ઘોડા વડે ઘોડા, પુરુષો વડે પુરુષો, નાયકો વડે નાયકો પર વિજય મેળવીશું; પિતૃઓના ધનની માલિક, ઝડપથી સંપત્તિ મેળવો, વિદ્વાનો સો ગણી જીતે. હે અગ્નિ, આ સ્તુતિઓ તારા મન અને હૃદયને પ્રસન્ન કરે; તારી દૈવી ખ્યાતિ સાથે અમે સ્થાયી ધન પ્રાપ્ત કરીએ, દેવો દ્વારા આશીર્વાદ પામીએ. જ્યારે અમે યજ્ઞ માટે આગળ વધીએ છીએ, ત્યારે અગ્નિને પ્રાર્થના કરીએ, જે દૂરથી સાંભળે છે અને અમારું કલ્યાણ કરે છે. એ, જે પોતાના મિત્રો વચ્ચે પ્રાચીન છે, લોકોમાં આવ્યો છે, પૂજકના જીવનની રક્ષા કરે છે. સર્વ જીવો પણ કહે છે: અગ્નિ, વૃત્રનો સંહારક, જન્મે છે અને યુદ્ધ પછી યુદ્ધમાં સંપત્તિ મેળવે છે. જેના તું ઘરનું દૂત બની, તું સમૃદ્ધિ માટે હવન પહોંચાડે છે; તું અમારો યજ્ઞ પૂર્ણ કરે છે. એ, સરળતાથી બોલાવાય છે, અંગિરસો તેને શુભ દેવ, શક્તિશાળી, સુંદર આસનવાળા કહે છે. તું દેવોને અહીં પ્રશંસા માટે લાવે છે, હે તેજસ્વી, સમૃદ્ધિ માટેના હવન. કોઈ અવરોધ, ન ઘોડાનો, ન રથનો, સાંભળાય છે જ્યારે તું દૂત બની જાય છે. તારી શક્તિથી, ઘોડો પહેલાને વટાવી જાય છે; પૂજક, હે અગ્નિ, આગળ આવે છે. તું પૂજક માટે તેજસ્વી, મહાન વીરતા આપે છે, દેવો પાસેથી. હે અગ્નિ, જળમાં સર્વોપરી, સર્વત્ર વ્યાપક સ્તુતિ સ્વીકાર; તું બેઠો છે, ચમચીથી હવન ગ્રહણ કર. એટલે, હે અગ્નિ, અંગિરસોમાં શ્રેષ્ઠ, કુશળ, અમે તને પ્રિય સ્તુતિ અર્પણ કરીએ છીએ, કેમ કે તું અમારું બળ છે. માનવોમાં તારો સૌથી નજીકનો મિત્ર કોણ છે, અગ્નિ? યજ્ઞમાં સૌથી ઉદાર કોણ છે? તું કોની પાસે વસે છે? તું માનવોનો નજીકનો મિત્ર છે, પ્રિય મિત્ર છે; તું મિત્રોમાં પ્રશંસનીય સાથી છે. મિત્ર અને વરુણ માટે અમારાથી હવન કર, દેવો માટે મહાન ઋત માટે હવન કર; તારા ઘરે હવન કર. હે અગ્નિ, કઈ મનની દૃષ્ટિ તને સૌથી પ્રિય છે? કયો વિચાર સર્વોત્તમ આશીર્વાદ આપે છે? કયો મનુષ્ય યજ્ઞથી તારી કૃપા મેળવે છે? કયા ઉદ્દેશથી તારી સેવા કરીએ? અહીં આવ, અગ્નિ, હોતા તરીકે બેસ, નિર્વિકાર; અમારો શ્રેષ્ઠ નેતા બન. સ્વર્ગ અને પૃથ્વી તારી સર્વ યાત્રામાં રક્ષા કરે; અમારે માટે દેવોને હવન અર્પણ કર. તમામ દૈત્યોને દહાવી દે, અગ્નિ; યજ્ઞની રક્ષા કર; પછી સોમના સ્વામી, તારા બે ઘોડાઓ સાથે લાવ; અમે એ ઉદાર માટે આતिथ્ય તૈયાર કર્યું છે. સંતતિથી ભરપૂર વાણી અને હવનથી હું અગ્નિને બોલાવું છું; તું અહીં દેવોમાં બેસ; તું હોતા અને પોતરનાં કાર્ય કરે છે, યજ્ઞ માટે યોગ્ય છે; દૂત બની, સર્વ ધનના સર્જક, સજાગ રહે. જેમ તું, વિદ્વાનોમાં વિદ્વાન, પ્રેરિત મનુષ્યના હવન માટે યજ્ઞ કર્યો, તેમ હવે, હે હોતા, સર્વોત્તમ અગ્નિ, મીઠી જીભથી યજ્ઞ કર. અમે કઈ રીતે તારી સેવા કરીએ, અગ્નિ, જેના માટે આ દેવપ્રિય સ્તુતિ ગવાય છે? તું અમર છે, મૃત્યુશીલોમાં પણ, ઋતનો આધાર, સર્વશ્રેષ્ઠ હોતા, દેવોને લાવે છે. જે સર્વોત્તમ, ઋતનિષ્ઠ હોતા છે, એનું માન-સન્માન કરો. જ્યારે અગ્નિ દેવોને માનવના યજ્ઞમાં લાવે છે, ત્યારે તે મનથી જાણીને પૂજા કરે છે. એ ઇચ્છા છે, એ વીર છે, એ કલ્યાણકારી છે, મિત્રની જેમ, આશ્ચર્યના રથચાલક છે. યજ્ઞોમાં, દેવોને ઇચ્છનારી કુળો પ્રથમ તેને બોલાવે છે, એ શ્રેષ્ઠ છે. એ મનુષ્યોમાં સર્વોત્તમ વીર, દુશ્મનોના વિનાશક, અમારી સ્તુતિઓમાં સહાય અને દૃષ્ટિ સાથે આવે. અને એ ઉદાર, શક્તિશાળી દાતાઓ, અમારી સ્તુતિને આશીર્વાદ આપે. આ રીતે અગ્નિને, સર્વ જન્મોનો જ્ઞાતા, ગૌતમોએ, ઋતનિષ્ઠ, પ્રેરિત મનુષ્યો સાથે, સ્તુતિ કરી છે. એમાં તેજ અને બળ વધ્યું છે; એ વિદ્વાન, આનંદથી સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરે છે. આ રીતે, અગ્નિની આરાધનાથી, દેવો અને મનુષ્યો વચ્ચે સંવાદ, યજ્ઞ અને દાન, કલ્યાણ અને સમૃદ્ધિ સતત વહેતી રહે છે.