પ્રાચીન સમયમાં, ઋષિ અને યજમાનોએ પરજાન્ય દેવની મહિમા અને ઇન્દ્ર-સોમાની શક્તિઓનું ગાન કર્યું. તેઓએ કહ્યું: “ત્રણ તેજસ્વી અવાજો છે, જે આગળ આગળ પ્રકાશિત થાય છે અને અમૃત સમાન મધ વહેતી ગાયનું ઉધર દૂધ આપે છે. એ અવાજોથી વનસ્પતિઓના ભ્રૂણરૂપ વાછરડા ઉત્પન્ન થાય છે; અને જેમજ જન્મે છે, એ વાછરડો, એ વૃષભ, ઉંચે અવાજે દહાડે છે.” આ દેવ વનસ્પતિઓ અને જળના પોષક છે, સર્વજગતના સ્વામી છે. એ ત્રણ રૂપે અમને આશ્રય અને રક્ષણ આપે છે, ત્રણ પ્રકારનું પ્રકાશ આપે છે અને પોતાના ચિકિત્સક સ્વરૂપે અમારો કલ્યાણ કરે છે. એના પ્રભાવથી રથચાલક શક્તિશાળી બને છે; રથ પણ એના ઇચ્છા મુજબ દોડે છે. માતા પિતા પાસેથી દૂધ મેળવે છે, એ દૂધથી પિતા અને પુત્ર બંને વૃદ્ધિ પામે છે. જેમાં ત્રણ આકાશ, ત્રણ પ્રકારના જળ અને સર્વ લોક સ્થિત છે, એ દિવ્ય સ્વરૂપમાં ત્રણ પાત્રો મધ વરસાવે છે. આ વાણી પરજાન્ય, સૂર્યના સ્વામી,ને પ્રિય થાય; એ આપણા હૃદયમાં વસે. વરસાદ આનંદ લાવે, દેવો દ્વારા રક્ષિત વનસ્પતિઓ અમારે માટે ફૂલે-ફલે. એ વૃષભ, બીજધારી, સર્વ પ્રાણીઓમાં ચિરંજીવી છે; ચલ અને અચલ સર્વમાં એનું આત્મા વ્યાપે છે. એ સત્ય અમને શત વર્ષ સુધી રક્ષે, અને હંમેશા અમારે કલ્યાણ કરે. પછી ઋષિઓએ પરજાન્ય, સ્વર્ગપુત્ર, દાતા,ને ગાન કર્યું: “એ અમને ભરપૂર જવાર આપે. જે વનસ્પતિ, ગાય અને ઘોડા માટે બીજ આપે છે—એ પરજાન્ય, મનુષ્યોના પિતા છે. એ માટે અમારે સૌથી મધુર હવન અર્પણ કરીએ, જેથી એ અમને પોષક અન્ન આપે.” એક વર્ષ સુધી બ્રાહ્મણો મૌન વ્રત પાળતા રહ્યા; હવે, પરજાન્યની પ્રેરણાથી, વાંદરાઓ (દેડકા) બોલવા લાગ્યા. જ્યારે સ્વર્ગીય જળ સુકાયેલી સરોવર સમાન ધરતી પર વરસે છે, ત્યારે દેડકા ગાય-વાછરડાની જેમ એકત્ર થાય છે. વરસાદની રાહ જોતાં, તરસ્યા દેડકા, પિતા ને પુત્રની જેમ એકબીજાને બોલાવે છે. પાણીથી તૃપ્ત ન થયેલા દેડકા ઉત્સાહપૂર્વક એકબીજાને સ્પર્શે છે; જ્યારે દેડકો ભીંજાય છે, ત્યારે ચીતરેલા અને લીલા દેડકાઓના અવાજ એકસાથે સંભળાય છે. એક દેડકો બીજાના અવાજની નકલ કરે છે, શિષ્ય-ગુરુની જેમ શીખે છે; બધાના અવાજો પાણીમાં મધુર રીતે ગુંજે છે. કોઈ બદામી, કોઈ કાળી, કોઈ ચિતરેલી, કોઈ લીલી; નામ એક જ હોવા છતાં, બધા અલગ અલગ છે, છતાં સર્વત્ર એકસાથે બોલે છે. સોમયજ્ઞ સમયે બ્રાહ્મણો જેમ સરોવર પાસે બોલે છે, તેમ વરસાદ પછી દેડકા વરસાદ બોલાવે છે. વર્ષભર બ્રાહ્મણો યજ્ઞકર્મ કરે છે; અગ્નિથી તપેલા યજ્ઞકર્તા દેખાય છે, તો કેટલાક છુપાય છે. તેઓ ઋતનું પાલન કરે છે, દ્વાદશ ઋતુનો ત્યાગ કરતા નથી; વર્ષના અંતે વરસાદ આવે ત્યારે તપેલા યજ્ઞકર્તા મુક્ત થાય છે. બદામી, કાળી, ચિતરેલી અને લીલી દેડકાઓએ અમને ધન આપ્યું; દેડકા ગાયની જેમ શત-સહસ્ર દાન આપે છે અને આયુષ્ય વધારે છે. પછી ઋષિઓએ ઇન્દ્ર અને સોમાને પ્રાર્થના કરી: “હે ઇન્દ્ર-સોમા, અસુરને દહાવો, દૂર હાંકો, ધરાશાયી કરો—જે અંધકાર વધારતા દુષ્ટ છે. અમારી પ્રાર્થના સાંભળો, તેમને નાશ કરો, હાંકો, સ્થિર કરો, હે અત્રિપુત્રો.” “હે ઇન્દ્ર-સોમા, તમારો ક્રોધ એ પર દાખવો, જે દુષ્ટ, ભયાનક છે, ભયંકર આંખો ધરાવે છે, પ્રાર્થનાનો દુશ્મન છે, પાપી છે, દગાબાજ છે. તેમને અંધકારના ખાડામાં ફેંકી દો, જ્યાંથી પાછા ન ઉઠે—તમારો ક્રોધ એ જ દિશામાં વહાવો.” “આકાશથી વીજળી અને પૃથ્વીથી વિનાશી શક્તિ લાવો, દુષ્ટવક્તા માટે દંડરૂપે; પર્વતોમાંથી તેજસ્વી પ્રકાશ ઉઠાવો, જેમ તમે પૂર્વે અસુરનો નાશ કર્યો હતો.” “આકાશમાંથી પથ્થર વરસાવો, અગ્નિથી તપેલા, પથ્થર તોડનાર શસ્ત્રોથી દુષ્ટોને ઘાયલ કરો, તેઓને મૌન કરો.” “હે ઇન્દ્ર-સોમા, મારી પ્રાર્થના તમને સર્વ દિશામાં ઘેરી રહે, દોડતા ઘોડા જેવી; હું જે હવન અર્પણ કરું છું, એ સ્વીકારો અને રાજાઓની જેમ અમને જ્ઞાન અને ફળ આપો.” “તમારી વિજયી શસ્ત્રો દ્વારા દગાબાજ, અસુર, દુષ્ટોને સંહારજો; દુષ્ટને ક્યારેય સરળ માર્ગ ન મળે, અમને નુકસાન ન પહોંચાડે.” “જે દુષ્ટ દૃષ્ટિથી કે ખોટી વાણીથી મને પકડવાનો પ્રયાસ કરે—એ પાણી ઝાળીથી પકડે તેમ નિષ્ફળ રહે, એ નિર્વાણી બની જાય.” “જે દુષ્ટ વાણીથી આનંદ પામે, કે સારા લોકોમાં પણ દુષ્ટતા ફેલાવે—સોમા તેમને સાપને સોંપી દે કે વિનાશમાં ફેંકી દે.” “જે અમારો રસ, પાન, ઘોડા, ગાય, કે લોકોનું હિત ઈચ્છે—શત્રુ, ચોર કે લૂંટારુ હોય—એનો નાશ થઈ જાય, એનું વંશ નાશ પામે.” “એ દૂરે, ત્રણ પૃથ્વી નીચે ફેંકાઈ જાય; એનું યશ ક્ષીણ થઈ જાય, દેવો, જે અમને રાત્રે કે દિવસે નુકસાન પહોંચાડવા ઈચ્છે.” “જ્ઞાની માટે સત્ય અને અસત્ય સ્પષ્ટ છે; બે વાણીમાં, સાચી અને શક્તિશાળી—સોમા સાચીનું રક્ષણ કરે છે, ખોટીનો નાશ કરે છે.” “સોમા નિર્દોષને નુકસાન આપતો નથી, ન્યાયી યોદ્ધાને પણ નહીં; એ અસુર અને ઝૂઠ્ઠાને નાશ કરે છે—બન્ને ઇન્દ્રની શક્તિથી પછાડી દે છે.” “જો હું ક્યારેય ખોટો દેવ રહ્યો હોઉં, કે નિષ્ફળ રહ્યો હોઉં, હે અગ્નિ, તો શું તારે અમારે સામે રાખવું? જે ખોટું બોલે, તે વિનાશ સાથે જોડાઈ જાય.” “જો આજે હું તાંત્રિક હોઉં, કે કોઈને નુકસાન પહોંચાડ્યું હોય, તો જે મને ખોટા તાંત્રિક કહે, એ દસગણો વિયોગ પામે.” “જે મને તાંત્રિક કહે, કે પોતે પવિત્ર કહી અસુર હોય—ઇન્દ્ર તેને ભયાનક પ્રહારથી તોડી નાખે, સર્વથી નીચા સ્થાન પર ફેંકી દે.” “જે સ્ત્રી રાત્રે હાયના જેવી ચાલે, દગામાં સ્વરૂપ છુપાવે—એ અનંત ખાડામાં પડી જાય, પથ્થરો એને ઘાયલ કરે.” “મરૂતો જાગો, શત્રુઓને વિખેરો, અસુરોને પકડી દબાવો; જે પક્ષીઓની જેમ રાત્રે ઉડે છે, કે યજ્ઞમાં દુશ્મન બની બેઠા છે.” “ઇન્દ્ર, સોમાના પ્રભાવથી પર્વત જેટલો પથ્થર વરસાવો; પૂર્વ, પશ્ચિમ, ઉપર, નીચે—ચારે બાજુથી અસુરોને ઘાયલ કરો.” “આ દુષ્ટો કૂતરા જેવા છે, નિર્દોષને નુકસાન પહોંચાડવા તત્પર છે; શક્ર, તું દુશ્મનો સામે શસ્ત્ર તીક્ષ્ણ કરી, તાંત્રિકો પર વજ્ર છોડ.” “પારાશરાને માટે ઇન્દ્ર તાંત્રિકોનો સંહારક બન્યો; જેમ કટારાં જંગલને કાપે, કે પાત્ર ફાટી જાય, તેમ એ અસુરો પર ચઢાઈ કરે છે.” આ રીતે ઋષિઓએ દેવોને પ્રાર્થના કરી, વર્ષા, વૃદ્ધિ, અને દુષ્ટોના નાશ માટે દેવ શક્તિઓનું સ્મરણ કર્યું. વેદીક ઋચાઓમાં આ સર્વ દૃશ્ય, દેવતાઓનો મહિમા અને પ્રકૃતિના ચક્રનું ગાન એક સુંદર કથા બની વહે છે.