હવે હું તમને ઋગ્વેદના આ પવિત્ર મંત્રોનું ભાવસભર વાર્તાનુરૂપ વર્ણન કરું છું: આમ તો અનેક દેવતાઓમાં ઇન્દ્રનું સ્થાન વિશેષ છે. ઋષિએ અહીં ઇન્દ્રનું ગૌરવગાન કર્યું છે. તેઓ કહે છે: “હું generous અને દયાળુ ઇન્દ્રની પ્રસિદ્ધિ કરું છું, જે અમને મહાન ધન-સંપત્તિ આપે છે. આજ્ઞાપાલક અને ભક્તો દ્વારા કરવામાં આવતી ઉપાસનામાં તે હંમેશા હાજર રહે છે—એ ઇન્દ્ર, તું હંમેશા અમારો કલ્યાણથી રક્ષણ કર.” પછી ઋષિ ઇન્દ્રને બોલાવે છે: “હે દેવતા, તારી શક્તિ સાથે અમારી પાસે આવો. હે ઇન્દ્ર, તું અમને ધન અને વીર્ય માટે, શ્રેષ્ઠ શસ્ત્ર માટે, અને પુરુષાર્થ માટે મજબૂત બનીને આવ. લોકો પોતાના ઘરમાં તને આહ્વાન કરે છે, તને અર્પણો આપે છે, અને સૌર્યની કૃપા મેળવવા તારી પ્રાર્થના કરે છે. તું સર્વ લોકોથી વિજયી છે, દુશ્મનોને ચકનાચૂર કરે છે, હે મહાપ્રભુ.” જ્યારે ઇન્દ્ર તેજથી પ્રકાશિત થાય છે, ત્યારે તે યુદ્ધમાં વિજયનો નિશાન આપે છે. જેમ અગ્નિ યજ્ઞમાં બેસે છે અને દેવતાઓને શુભફળ માટે બોલાવે છે, તેમ તે પણ સૌના શુભ માટે ઉપસ્થિત થાય છે. ઇન્દ્ર અને તેને સ્તુતિ કરનાર બધા દેવતાઓ ભેગા મળી પ્રાર્થના કરે છે: “અમારા મિત્રોને શ્રેષ્ઠ રક્ષા આપ, જેથી તેઓ નિરોપદયે વૃદ્ધાવસ્થા સુધી પહોંચે.” ફરીથી ઋષિ કહે છે: “હું generous ઇન્દ્રનું ગાન કરું છું, જે અમને ધન-સંપત્તિ આપે છે. તે ભક્તોના યજ્ઞમાં ઉપસ્થિત રહે છે—હે ઇન્દ્ર, હમેશા અમારું કલ્યાણ કર.” પછી બધા મિત્રો સાથે મળીને ઇન્દ્ર માટે આનંદદાયક સ્તુતિ ગાવાની વાત આવે છે. “તપ્ત કેશરવાળા ઇન્દ્ર માટે, સોમપાનાર ઇન્દ્ર માટે, હે મિત્રો, ઉત્સાહભરી સ્તુતિ ગાવો.” એ સ્તુતિ શુભ અને મહાન થાય એવી પ્રાર્થના છે, કારણ કે તે સાચા ઉપકારક માટે રચવામાં આવી છે. ઈન્દ્ર ઘોડાં, ગાય અને સોનાનો દાતા છે—એમ ઋષિ કહે છે. “હે ઇન્દ્ર, અમે તારા ઉપાસક તને શ્રદ્ધાથી સ્તુતિ કરીએ છીએ; તું અમારું આ ભક્તિગાન ઓળખી લે.” દુશ્મન સભામાં અમને પરાભૂત ન કરે—અમારો વિશ્વાસ માત્ર તારા પર છે. તું અમારો વ્યાપક ઢાલ છે, યુદ્ધમાં પ્રથમ રક્ષક છે, વૃત્રનાશક છે—તારા સહયોગથી અમે બોલીએ છીએ. ઈન્દ્રના મહાત્મ્યનું વર્ણન થાય છે: “તારી મહાન શક્તિથી આકાશ અને પૃથ્વીનું માપન થયું છે. તને મરુતો ઘેરી રાખે છે, તેજસ્વી દેવતાઓ સાથે તું અવ્યાહત છે. સારા લોકો તને શોધે છે, પ્રભાતે તારી પાસે આવે છે, અને જનતા તને નમન કરે છે.” “મહાન ઇન્દ્ર માટે, જે મહાનતામાં વધારો કરે છે, જે વિદ્વાન છે, તે માટે સ્તુતિ ગાવો. તારા સદભાવને પ્રગટ કર, અને અનેક કુળોને આગળ વધાર. પ્રેરિત લોકો વિશાળ ઇન્દ્રની પ્રશંસા કરે છે, અને સ્થિર મનવાળા તેની આજ્ઞાનું ઉલ્લંઘન કરતા નથી. વાણીએ ઇન્દ્રને અખંડિત મનવાળા, સહયોગી શક્તિ માટે, રાજા તરીકે સ્થાપિત કર્યો છે.” પછી દેવતાને વિનંતી છે: “તારા ઉપાસકો કદી તારી ઉપાસનાથી થાકે નહીં; તું દૂર હોય તો પણ અમારી હોમમાં આવ, અથવા નજીક હોય તો અમને સાંભળ.” સોમપાન સમયે રચાયેલા ભજન એવા મધમાખી જેમ મધ પર બેસે, તેમ તારા માટે રચાય છે. ગાયક ધન માટે તને પિતા સમાન ધ્વનિથી બોલાવે છે. “હે વજ્રધારી, દહીંવાળા દૂધ સાથે સોમ તારા માટે પિછાય છે; પાન અને આનંદ માટે તું તારા બે ઘોડાઓ સાથે ઘરે આવ. તું પ્રસિદ્ધ છે, જેની કાનમાં સ્તુતિ પહોંચે છે; અમારા ગીતો અવગણના પામે નહીં. જે સહજ રીતે હજારો-સૈકડા આપે છે, તેને કોઈ અવરોધે નહીં.” “તે અપરાજેય વીર ઇન્દ્ર સાથે માનવોમાં તેજ પામે છે; જેના માટે તું, વૃત્રનાશક, ગાઢ સોમપાન માટે દોડી આવ. તું દાનવીરો માટે આશ્રય બની જા, જેમ તું યુદ્ધમાં જોડાય છે; જે દુશ્મનને તું હરાવ, એનું જ્ઞાન અમને મળે અને જીવનનું દૂરનું ઇનામ અમે ઘરે લાવીએ.” “સોમ પિછો, સોમપાનાર ઇન્દ્ર માટે, વજ્રધારી માટે; તારા સહાય માટે હોમ પકાવો, તું આનંદથી ભરપૂર કરે છે. હે સોમપિછનાર, ક્યારેય મંદ ન થાઓ, મહાન ધન માટે કુશળતાપૂર્વક કાર્ય કરો; ઝડપી જ જીતે છે—દેવતાઓ ક્યારેય આળસીને પસંદ કરતા નથી.” “કોઈએ સુદાસનું રથ અટકાવ્યું નથી, ન તો તેને રોકી શક્યો છે; ઇન્દ્ર તેનું રક્ષણ કરે છે, મરુત તેના સહયોગી છે—તે ગોધનવાળી ગાયોની પાસે પહોંચે. જે માનવ વિજય માટે પ્રયત્ન કરે છે, તે ઇન્દ્રના રક્ષણમાં ઇનામ મેળવે; હે વીર, અમારા રથોના રક્ષક બન, માનવોમાં અમારો હિતચિંતક બન.” “જે પ્રયત્નશીલ છે, તેનું ભાગ્ય ઊંચે ચઢે છે, જેમ અપરાજેય ધન; જેને ઇન્દ્ર, કેશરવાળા, રક્ષણ આપે છે, તેને દુશ્મન નુકસાન કરતી નથી—કુશળતા સોમપિછનારને મળે છે.” “યજ્ઞમાં અખંડિત, સુંદર, સુવ્યવસ્થિત સ્તુતિ ગાઓ; જે ઇન્દ્રના સહકારથી આગળ વધે છે, તે પૂર્વજોને પણ પછાડી જાય છે. હે ઇન્દ્ર, ધનથી પરિપુર્ણ, તને કોણ હરાવી શકે? સત્યનિષ્ઠ યુદ્ધવીર તારા માર્ગદર્શનથી અંતિમ સ્વર્ગમાં ઇનામ મેળવે છે.” “વૃત્રનાશમાં દાનવીરોને પ્રોત્સાહન આપ, પ્યારા ધન આપનારા; હે કેશરવાળા ઇન્દ્ર, તારા માર્ગદર્શનથી અમે તમામ દુઃખો પાર કરીએ, વિદ્વાનોની સાથે. તારું ધન નીચું છે, તું મધ્યમને વધારે છે અને સર્વોચ્ચ પર શાસન કરે છે—કોઈ તારી પાસેથી ગાયને રોકી શકતો નથી.” “તું સર્વ ધનનો પ્રસિદ્ધ દાતા છે, વિજયી લોકો તારી પાસે આવે છે; હે બહુવાર બોલાવાતા, સમગ્ર માનવજગત તારી સહાય માગે છે. જેટલું તું ધરાવે છે, તેટલું હું પણ ધરાવું, હે ઇન્દ્ર; હું તારા પ્રશંસક તરીકે તારી કૃપા ઇચ્છું છું—દુષ્ટને તું દાન ન આપ.” “હે મહાન આત્માવાળા, હું રોજ તારી પાસેથી શીખવા ઈચ્છું છું કે ધન ક્યાં મળે છે; તારા સિવાય બીજું કોઈ ધન આપનાર નથી—even પિતા પણ નહીં. ઝડપી વ્યક્તિ પુરાંધીની સહાયથી ઇનામ મેળવે છે; હું ઇન્દ્રને પ્રણામ કરું છું, જેમ ઉત્તમ ચક્ર બને તેમ ગીત રચું છું.” “કોઈ માણસ ખરાબ સ્તુતિથી ધન પામતો નથી, ન તો આળસી વ્યક્તિને ભાગ્ય મળે છે; દાનશીલ અને શક્તિશાળી ઇન્દ્ર અમને યોગ્ય દાન આપે, જેમ સર્વોચ્ચ સ્વર્ગમાં યોગ્ય હોય છે. અમે તને, હે ચેમ્પિયન, એમ નજીક જઈએ છીએ જેમ દુધ ન આપેલી ગાયો માલિક પાસે જાય છે; હે ઇન્દ્ર, સૃષ્ટિ અને સ્થિર જગતના સ્વામી, પ્રકાશમય ક્ષેત્રના દ્રષ્ટા, અમને આશ્રય આપ.” આ રીતે ઋષિએ શ્રદ્ધા, ભક્તિ અને આશાસ્પદ ભાવથી ઇન્દ્રનું મહિમા ગાન કર્યું—તેના દાન, શક્તિ અને રક્ષણ માટે સતત પ્રાર્થના કરી.