અગ્નિની મહિમા અને તેની ઉપાસના વિશે એક સુંદર વાર્તા રચાય છે. અગ્નિ, જેમ કે ખુલ્લા ઘાસમાં છૂટી પડેલો ઘોડો હોય, તેમ પોતાની શક્તિથી બંધન તોડીને પવનના માર્ગે ધસી જાય છે. એ સમયે તેની કાળી પાંથ જોવા મળે છે. જ્યારે તું, અગ્નિ, નવજાત અને શક્તિશાળી રૂપે પ્રગટ થાય છે, ત્યારે અમર જ્યોતીઓ અવ્યાહત રીતે ફરે છે; તારો લાલ ધુમાડો આકાશ સુધી ઊઠે છે અને તું દેવતાઓ સુધી સંદેશવાહક બની પહોંચે છે. અગ્નિની શક્તિ ધરતી પર વ્યાપી જાય છે, offeringsને પોતાના જ્વાળાથી ભસ્મ કરે છે; તું, અજાયબ અગ્નિ, લશ્કર જેવું આગળ વધે છે અને પોતાની જીભથી યજ્ઞના જૌને પસંદ કરે છે. સાંજ અને પ્રભાતે, મનુષ્યો તને, સૌથી યુવાન અને ઉર્જાવાન અગ્નિને, ઘોડા જેવી કાળજીપૂર્વક શુદ્ધ કરે છે; તું, મહાન આતિથ્યરૂપે, યજમાનના ઘરમાં તેજથી પ્રગટ થાય છે. તારી મુખાકૃતિ તેળાવાળી અને સુંદર છે; તું, સોના જેવો, વિધિસ્થળે ઝગમગે છે; તારી શક્તિ આકાશના ગર્જનાની સમાન છે અને તું, સૂર્ય જેવી, તેજસ્વી પ્રકાશ પ્રગટ કરે છે. અમે તને ઘીથી યુક્ત હવન અને સ્તુતિઓથી સેવા કરીએ છીએ, તો તું તારી અસીમ મહિમાથી અમને સો લોખંડના કિલ્લે જેવી સુરક્ષા આપ. તારી અજય સ્તુતિઓ અને pleasing offeringsથી, હે શક્તિશાળી અગ્નિ, અમને, અમારા સ્વામી અને ગાયકોએ, રક્ષા કર. જેમ લાકડામાંથી તીખો કૂદરો ઝગમગે છે, તેમ તું, સ્વયં પ્રકાશમાન, પોતાના સ્વરૂપે પ્રગટ થાય છે; તું વિશાળ માતૃગર્ભમાંથી જન્મેલો, શુદ્ધ, જ્ઞાની અને દેવપૂજ્ય છે. હે અગ્નિ, અમને આ આશીર્વાદ આપી, જેથી અમને જ્ઞાન અને વિવેક પ્રાપ્ત થાય; સર્વ સદ્ વસ્તુઓ સ્તુતિકર્તા અને ગાયકને મળે અને તું હંમેશાં અમારો કલ્યાણથી રક્ષણ કર. અમે તેજસ્વી અર્પણ અને શુદ્ધ ચિંતન તારા માટે અર્પણ કરીએ છીએ, કારણ કે તું સર્વજ્ઞ, દેવ અને માનવ જાતિઓને પોતાના જ્ઞાનથી જીતે છે. એ ચતુર અગ્નિ, ભલે યુવાન હોય, જ્યાંથી પણ જન્મે છે, ત્યાંથી અહીં આવે છે; શુદ્ધ અને ઝડપી, અનેક અર્પણોમાં પ્રગટ થાય છે અને તુરંત જ ઘણું અન્ન ભસ્મ કરે છે. દેવતાઓની સભામાં, જ્યાં મનુષ્યો બેઠા છે, ત્યાં અગ્નિએ માનવ વંશની જાહેરાત કરી છે અને દુર રહેનાર માટે તેજસ્વી બની પ્રગટ્યો છે. આ જ્ઞાની અગ્નિ, જ્ઞાનોમાં શ્રેષ્ઠ, અમર રૂપે મનુષ્યોમાં સ્થાયી છે; હે મહાન, અમે હંમેશાં તારા પ્રત્યે શુભમનસ્ક રહીએ અને અમને કોઈ નુકસાન ન થાય. અગ્નિ દેવતાઓ દ્વારા રચાયેલા ગર્ભમાં બેઠો છે; પોતાની શક્તિથી અમર દેવતાઓને પાર કરી ગયો છે; અંધકાર, વનસ્પતિઓ અને વનના સંતાનો, તથા સર્વને ધારણ કરતી ધરતી, તેને ધારણ કરે છે. અગ્નિ અમર સંપત્તિનો સ્વામી છે, ધનની અને વીર્યના દાતા છે; હે મહાન, અમે કદી સંતાનહીન કે શક્તિહીન થઈને તારી કૃપાથી વિમુખ ન થઈએ. અમે હંમેશા પુનઃપુનઃ વધતી અને અક્ષય વન સંપત્તિના સ્વામી થઈએ, હે અગ્નિ; જે અવિચારી છે, તેના માટે બીજું જન્મ નથી—અમે તારા માર્ગથી વિમુખ ન થઈએ. વન અગ્નિ સરળતાથી પકડાતો નથી, અને દયાળુ એક બીજાની ઈચ્છા કે ચિંતનથી પકડાતો નથી; છતાં, એ ઘરમાં ફરી પાછો આવે છે—નવો, શક્તિશાળી અગ્નિ અમને નિર્વિઘ્ને પ્રાપ્ત થાય. હે અગ્નિ, દુશ્મનો અને અપમાનથી અમને બચાવ; ધુમાડાની જેમ તારો માર્ગ પ્રાપ્ત થાય, તેમ ધન—ઇચ્છનીય અને પ્રચુર—પણ તને પ્રાપ્ત થાય. હે અગ્નિ, અમને આ આશીર્વાદ આપ; અમને જ્ઞાન અને વિવેક પ્રાપ્ત થાય. સર્વ દાન સ્તુતિકર્તા અને ગાયકને મળે; તું હંમેશાં અમને કલ્યાણથી રક્ષ. અગ્નિ માટે, સ્વર્ગ અને પૃથ્વી સહાયરૂપ બને, એવી પ્રાર્થના સાથે, તું શક્તિશાળી છે, અને વૈશ્વાનર અમરોમાં પણ પ્રમુખ બની, જાગૃત રહી છે. અગ્નિ સ્વર્ગમાં સ્થાયી છે, પૃથ્વી પર માર્ગદર્શક છે, નદીઓમાં વૃષભ છે અને સમૂહોમાં શક્તિશાળી છે. વૈશ્વાનર માનવ વંશોમાં તેજથી ઝગમગે છે અને શ્રેષ્ઠતા વડે વધે છે. તારી ભયથી, વંશો પોતાનું અન્ન છોડીને એકત્ર થાય છે. વૈશ્વાનર, તું, પુરૂ માટે ઝગમગે છે; જ્યારે તું કિલ્લાઓનો વિનાશ કરે છે, ત્યારે તારી પ્રશંસા થાય છે. પૃથ્વી અને આકાશ, પોતાની ત્રિગુણ સ્વરૂપે, તારા નિયમને અનુસરે છે, હે વૈશ્વાનર અગ્નિ. તું પોતાની જ્યોતિથી બંને જગતને વ્યાપી લે છે અને સતત જ્વાળાથી તેજ આપે છે. હે અગ્નિ, તારી પાસે સોનાની જેમ તેજસ્વી સ્તુતિઓ આવે છે, ઘીથી યુક્ત અર્પણોથી તું પ્રસન્ન થાય છે. તું જનસમૂહનો સ્વામી છે, ધનની રથચાલક છે, વૈશ્વાનર, ઉષાનો અને મહાન કાર્યનો પ્રકાશ છે. વસુઓએ તારી અંદર રાજસત્તા સ્થાપી છે; તેઓએ તારી જ્ઞાની સલાહ સ્વીકારી છે, હે મિત્રના મિત્ર. તું, અગ્નિ, દસ્યૂઓ અને અંધકારને દૂર કરે છે અને આર્યો માટે વિશાળ પ્રકાશ સર્જે છે. સર્વોચ્ચ સ્વર્ગમાં જન્મેલો તું, પવનની જેમ માર્ગોનું રક્ષણ કરે છે. તું, જાતવેદસ, લોક સર્જે છે અને સંતાન માટે કલ્યાણ લાવે છે. હે અગ્નિ, વૈશ્વાનર, જાતવેદસ, અમને તેજસ્વી, ઇચ્છનીય ધન આપ; એથી તું દાતાઓને પોષે છે અને પુજારી મનુષ્યને વિશાળ યશ આપે છે. હે અગ્નિ, અમને પ્રસિદ્ધ અને પ્રચુર ધન આપ, દાતાઓ માટે, અમને શક્તિ અને યશ આપ. વૈશ્વાનર, તું રુદ્રો અને વસુઓ સાથે અમને મહાન રક્ષણ આપ. હું મહાન અસુર, પ્રજાના નેતા, જ્ઞાની અગ્નિની મહિમાનું ગાન કરું છું. હું ઇન્દ્રની જેમ શક્તિના કાર્યોનું સ્તુતિ કરું છું અને યજ્ઞકુંડની વાત કરું છું. હું ઋષિ, પ્રકાશના વહનકર્તા, તેજસ્વી અગ્નિને, પર્વત પરથી પ્રકાશ લાવનારને, બોલાવું છું. બંને જગત રાજસત્તા આપે છે; ગીતો વડે હું અગ્નિ, કિલ્લાનાશક,ના પ્રાચીન મહાન વ્રતોને બોલાવું છું. અગ્નિએ દૃઢ સંકલ્પ વિનાના, ડંકારીઓ, કઠોર વાણીવાળા, અવિશ્વાસુ, અશ્રેય અને અહવયુક્તોને દૂર કરી દીધા છે. દસ્યૂઓને દૂર કરી, પૂર્વ અને પછાત અહવયુક્તોને વિદાય આપી છે. તેણે અંધકારમાં આનંદ મેળવનારાઓને પૂર્વ દિશામાં ફેરવી દીધા, પોતાની શક્તિથી શ્રેષ્ઠવીર બની. હું અગ્નિની, ધનના શાસક, અજય, દુશ્મન દમનકર્તાની, સ્તુતિ કરું છું. તેણે દુશ્મનોને ઘરમાંથી હાંકી કાઢ્યા; આર્યોની સ્ત્રીઓને ઉષા જેવી પ્રકાશમાન કરી. એ શક્તિશાળી યુવાન અગ્નિએ વિપક્ષીઓને સંયમમાં રાખ્યા અને વંશો પોતાનાં બળથી મજબૂત કર્યા. સર્વ લોકો તેની રક્ષામાં આશ્રય લે છે, તેની કૃપા ઈચ્છે છે. વૈશ્વાનર, બે જગતમાંથી શ્રેષ્ઠ, અગ્નિ, પોતાના માતા-પિતાના ખોળામાં બેઠો છે. વૈશ્વાનર દેવે સમુદ્રના ખજાનાં આપ્યા છે, સૂર્ય સાથે ઊગે છે. અગ્નિએ સમુદ્રમાંથી, દૂરથી, નીચે-ઉપરથી, સ્વર્ગ અને પૃથ્વીમાંથી આપ્યું છે. હું અગ્નિને, શક્તિના દેવને, ઝડપી ઘોડા જેવી શ્રદ્ધાથી બોલાવું છું. તું અમારો દૂત બન, યજ્ઞ જાણનાર, દેવોમાં સમજદાર, સત્યનિષ્ઠ. હે અગ્નિ, યોગ્ય માર્ગે આવ, દેવોની સંગતથી આનંદ માણ; તેમની મિત્રતાને સ્વીકાર. તારી શક્તિથી, પૃથ્વીના શિખરે ગર્જનાથી, તું સર્વ વનસ્પતિ અને જીવોને હલાવી દે છે. યજ્ઞ પૂર્વ દિશામાં મુખ કરે છે; સુંદર રીતે તૈયાર કરેલું કુશવિશિષ્ટ આસન છે; અગ્નિ, આમંત્રિત, હોતાર તરીકે પ્રસન્ન થાય છે. સર્વવ્યાપી માતાઓને બોલાવી, હે યુવાન, તું શુભરૂપે જન્મે છે. વિધિ સમયે, જ્ઞાની પુરુષો તરત જ રથચાલક, વિવેકી એકને રચે છે. અગ્નિ, પ્રજાના સ્વામી, ઘરમાં સ્થાયી થાય છે; મધુર વાણીવાળા, સત્યવક્તા અને ઋતના ધારક છે. પસંદ કરાયેલ અગ્નિ પોતાનું સ્થાન ગ્રહણ કરે છે; અગ્નિ આવી ગયો છે; અગ્નિ, પુરુષોમાં પૂજ્ય, સભામાં આધાર રૂપે બેઠો છે. સ્વર્ગ અને પૃથ્વીએ તેને મજબૂત બનાવ્યા છે, અને હોતાર તેને, સર્વવ્યાપી એકને, પૂજે છે. આ રીતે, અગ્નિનું મહિમા, તેની ઉપાસના અને યજ્ઞમાં તેનું સ્થાન, તેની રક્ષા અને કલ્યાણ દાયક શક્તિ, ઋગ્વેદના આ મંત્રોમાં સુંદર રીતે વર્ણવાય છે.