એક પવિત્ર યજ્ઞમાં, ઋષિ અને યજમાનોએ અગ્નિદેવને સમર્પિત વિશાળ હવન સામગ્રી સુંદર રીતે ગોઠવી હતી. તેઓ શ્રદ્ધાપૂર્વક પ્રાર્થના કરતા કહે છે: “હે અગ્નિદેવ, આ સર્વત્ર વિહરતી આહુતિઓને સતત દેવતાઓ સુધી પહોંચાડો. તેમનાં સુગંધિત આશીર્વાદો અમારે સુધી આવવા દો.” પછી તેઓ વિનંતી કરે છે: “હે અગ્નિ, અમને શક્તિ, સદભાવ અને સત્યચિત્તતા થી દૂર ના હટાવો. અમને કદી ભૂખ, દુષ્ટ આત્માઓ કે અધર્મી લોકોના હાથમાં ન સોંપો—ઘરે હોઈએ કે જંગલમાં, અમારું રક્ષણ કરો.” પ્રાર્થનામાં તેઓ પુનઃ કહે છે: “હે અગ્નિ, મારી વંદનાઓને સ્થિર કરો. તમે દયાળુ અને દાતા માટે ઉદાર છો. અમને દાન અને ગ્રહણ બંનેમાં સફળતા આપો અને હંમેશાં કલ્યાણથી અમારું રક્ષણ કરો.” અગ્નિદેવનું વર્ણન કરતાં તેઓ કહે છે: “તમે સરળતાથી પધારો છો, તેજસ્વી અને સમૃદ્ધિ લાવનાર છો. હે શક્તિના પુત્ર, તમારું પ્રકાશ ફેલાવો. મહાન નાયક હંમેશાં અમારું સાથ આપે અને અમને ક્યારેય અન્ય માટે છોડે નહીં.” ત્યાં વધુ એક પ્રાર્થના થાય છે: “હે અગ્નિ, અમને દુર્ભાગ્યવાળાઓની સાથે ન જોડો. દેવતાઓ અને અગ્નિઓ વચ્ચે અમારો સદવાક્યમાં ઉલ્લેખ કરો. જો ક્યારેક દુર્વિચાર ઉઠે, તો પણ તે અમને નુકસાન ન કરે—હે મહાન દેવપુત્ર, અમારું રક્ષણ કરો.” પછી તેઓ કહે છે: “જે મરણશીલ વ્યક્તિ શ્રદ્ધા અને ભક્તિપૂર્વક આહુતિ અર્પણ કરે છે, એ અમર દેવોમાં સંપત્તિ પામે છે. તેને દેવતાઓના દાન મળે છે, જેમની માટે વિદ્વાન યાચક આવે છે.” “હે અગ્નિ, તમે સમૃદ્ધિ તરફ જતી માર્ગ જાણો છો. અમને પુષ્કળ ધન લાવો જેથી ઉત્તમ લોકો આનંદ પામે. આથી અમે શક્તિમાં આનંદ કરીએ, દીર્ઘાયુ અને વિજયી રહીએ.” પુનઃ તેઓ આગ્રહ કરે છે: “મારી પ્રાર્થનાઓને સ્થાપિત કરો, હે દયાળુ દેવ. અમે દાન અને ગ્રહણમાં સફળ થઈએ અને હંમેશાં સુખી રહીએ.” આજે, તેઓ અગ્નિદેવને સંબોધે છે: “અમારી સમિદ્ધિ સ્વીકારો, તેજથી દાહો અને પવિત્ર ધૂમ્રથી આકાશને સ્પર્શો. તમારી જ્યોતથી સૌરમંડળની કિરણો ફેલાવો.” પછી તેઓ નરાશંસ દેવની મહિમાનું સ્તુતિ સાથે યજ્ઞમાં આહુતિ આપે છે. જ્ઞાની, શુદ્ધ અને વિચારશીલ દેવતાઓ બંને પ્રકારની આહુતિઓમાં આનંદ પામે છે. ત્યાં તેઓ અગ્નિદેવને પધારવા વિનંતી કરે છે—પृथ્વી અને સ્વર્ગ વચ્ચે દૂત, સત્યવાદી, કુશળ અને વિદ્વાન. મનુની જેમ, યજ્ઞ માટે અગ્નિને પ્રજ્વલિત કરે છે અને પવિત્ર કૃત્ય માટે પ્રયત્ન કરે છે. યજ્ઞકર્તાઓ શ્રદ્ધાપૂર્વક અગ્નિ માટે કૂશ ગોઠવે છે, ઘૃત લાવવા પુકાર કરે છે અને પવિત્ર હાથે આહુતિ શુદ્ધ કરે છે. દેવપ્રેમી, વિધિમાં નિપુણ યજમાનો યજ્ઞસ્થળે એકત્ર થાય છે, દિવ્યતાની તરસ સાથે. માતાના ચાહનાથી સંતાન જેમ ભેગા થાય, તેમ તેઓ એકતા અનુભવે છે. આકાશ જેવી મહાન ઉષા અને રાત્રિ જેવી દૈવી કન્યાઓ, દુધાળ ગાય સમાન, યજ્ઞમાં સમૃદ્ધિ માટે પવિત્ર કૂશ પર બેસે છે. યજ્ઞકર્તાઓ, મન અને કર્મથી પ્રેરિત, માનવ યજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ પુરૂહિત સમાન છે. તેઓ યજ્ઞને ઉંચે ઉઠાવે છે અને દેવો પાસે ઇચ્છિત ફળ મળે તેવી પ્રાર્થના કરે છે. ભારતી, ઇલા અને સરસ્વતી—આ ત્રણેય દેવીઓ અને તેમના અનુયાયીઓ—યજ્ઞકૂશ પર પધારવાની પ્રાર્થના થાય છે. તવષ્ટા, પોષક દેવ, અમને કૃપા કરે, વૃદ્ધિ અને સમૃદ્ધિ આપે. એમાંથી જ પરાક્રમી, કુશળ અને દેવપ્રેમી પુત્ર જન્મે છે. વનના સ્વામી, યજ્ઞને દેવો સુધી પહોંચાડો; અગ્નિ, પવિત્રકર્તા, આહુતિ વહેંચે છે. સત્ય પુરૂહિત યજ્ઞ કરે, કારણ કે તે દેવોના મૂળ જાણે છે. અગ્નિ, ઇન્દ્ર અને દેવો સાથે, ઝડપી દેવતાઓ સાથે પધારો. અદિતી અને તેના સારા પુત્રો પવિત્ર કૂશ પર બેસે અને અમર દેવો આહુતિમાં આનંદ પામે. પછી, યજ્ઞકર્તાઓ અગ્નિને સર્વોત્તમ પુરૂહિત અને દૂત તરીકે સ્થાપિત કરે છે. એ મનુષ્યોમાં સ્થિર, રક્ષક, તેજસ્વી અને શુદ્ધ છે, ઘૃતથી પોષાય છે. અગ્નિની જ્યોત, મજબૂત ઘોડા જેમ, પવન સાથે દોડે છે અને તેના પગલાંઓથી કાળી પાંથ દેખાય છે. નવજાત અને શક્તિશાળી અગ્નિ, પ્રજ્વલિત થતાં, અમર જ્યોતથી ફરતો રહે છે; તેની લાલ ધૂમ્ર આકાશ સુધી જાય છે અને દૂત સમાન તે દેવો સુધી પહોંચે છે. અગ્નિની શક્તિ ધરતી પર ફેલાય છે; તે યજ્ઞમાં સમર્પિત અન્નને પોતાના જ્વાળાથી ગ્રહણ કરે છે, સેનાની જેમ આગળ વધે છે અને જિહ્વાથી જૌ પસંદ કરે છે. સાંજ અને પ્રભાતે, મનુષ્યો યુવાન અને ઉર્જાવાન અગ્નિને ઘોડા જેમ સ્વચ્છ કરે છે. યજમાનના ઘરમાં મહેમાન સમાન તે હંમેશાં પ્રકાશિત રહે છે. સુગંધિત અને તેજસ્વી અગ્નિ, સોનાની જેમ જલકે છે; તેની શક્તિ આકાશના ગર્જનાની જેમ ધ્વનિત થાય છે અને સૂર્ય સમાન તે પોતાની કિરણો ફેલાવે છે. યજમાનોએ પ્રાર્થના કરી: “અમે ઘૃતયુક્ત આહુતિ અને સ્તુતિથી તમારી સેવા કરીએ છીએ. હે અગ્નિ, તમારી અપરિમિત મહિમાથી અમને સદાય શતલોહના કિલ્લે વડે રક્ષણ આપો.” તમે જે અપરાજેય સ્તુતિઓ ધરાવો છો, તેનાથી અમારું રક્ષણ કરો, હે અગ્નિ જાતવેદસ, અમારા સ્વામી અને ગાયકનું પણ રક્ષણ કરો. જેમ લાકડામાંથી તીક્ષ્ણ કુહાડો પ્રગટે, તેમ તમે સ્વપ્રકાશથી દેખાવ છો—વિસ્તૃત માતૃગર્ભમાંથી જન્મેલા, શુદ્ધ, વિદ્વાન અને દેવપૂજ્ય. “હે અગ્નિ, અમને આશીર્વાદ આપો; અમને જ્ઞાની અને વિવેકી બુદ્ધિ મળે. સર્વ શુભ વસ્તુઓ સ્તુતિકાર અને ગાયકને પ્રાપ્ત થાય. હંમેશાં અમારું કલ્યાણ કરો.” પછી, તેજસ્વી અને શુદ્ધ ચિત્તવાળી આહુતિ અગ્નિને અર્પણ થાય છે—જે સર્વે દેવ અને માનવ જાતિઓને પોતાની બુદ્ધિથી જીતે છે. યજ્ઞસ્થળે, અગરુમધ્યે, યુવાન અને તેજસ્વી અગ્નિ, જ્યાંથી જન્મે છે, ત્યાંથી આવે છે; શુદ્ધ અગ્નિ ઝડપથી અનેક આહુતિઓ પ્રજ્વલિત કરે છે અને પ્રસન્નતાથી અન્ન ગ્રહણ કરે છે. અગ્નિના સભામાં, જ્યાં મનુષ્યો બેઠા છે, તે માનવ જાતિને જાહેર કરે છે અને યાચક માટે દૂર સુધી પ્રકાશ ફેલાવે છે. આ વિદ્વાન અગ્નિ, માનવોમાં અમર રૂપે સ્થાપિત છે; અમે હંમેશાં શુભ ચિત્તથી તમારી સેવા કરીએ અને અમને કોઈ નુકસાન ન થાય. અગ્નિ દેવોએ બનાવેલા ગર્ભમાં બેસી ગયા છે; પોતાની શક્તિથી અમર દેવોમાંથી પાર ઉતર્યા છે; અંધકાર, વનસ્પતિઓ, વનના સંતાન અને ધરતી—all તેને ધારણ કરે છે. અગ્નિ અમર સંપત્તિના સ્વામી છે, ધનની અને પરાક્રમી પુત્રોના દાતા છે; હે મહાશક્તિમાન, અમને સંતાન અને શક્તિથી વંચિત ન કરો, અને તમારી કૃપાથી કદી દૂર ન થવા દો. અમે હંમેશાં નવતર, અક્ષય વનસંપત્તિના સ્વામી બનીએ—અગ્નિ, અમને તમારો માર્ગ છોડી કદી ભટકી ન જઈએ. વનાગ્નિ સરળતાથી પકડાય નહીં, અન્યના મનથી અથવા પેટથી પામાય નહીં; છતાં, તે ફરીથી ઘર પર પાછો આવે છે—મજબૂત અને નવતર અગ્નિ અમને નિરાપદ મળે. “હે અગ્નિ, દુશ્મનોથી અમારું રક્ષણ કરો, અપવાદ અને અપમાનથી બચાવો. જેમ ધૂમ્ર એકઠો થાય, તેમ અમારું માર્ગ અને ધન, ઇચ્છિત અને પુષ્કળ, એકઠું થાય.” “હે અગ્નિ, અમને આ આશીર્વાદો આપો; અમે જ્ઞાની અને સતર્ક નિશ્ચય પ્રાપ્ત કરીએ. સર્વ દાન સ્તુતિકારને પ્રાપ્ત થાય; હંમેશાં અમારું કલ્યાણ કરો.” અંતે, બધા યજમાનોએ એક સ્વરમાં કહ્યું: “શક્તિશાળી અગ્નિને, સ્વર્ગ અને પૃથ્વી માટે, અમારી વાણી અર્પણ કરીએ. વૈશ્વાનર, અમર દેવોમાં શક્તિશાળી બની, નિદ્રાવિહિન છે.” આ રીતે, ઋષિ, યજમાન અને ઉપસ્થિત દેવતાઓના સમૂહે શ્રદ્ધા, ભક્તિ અને વિધિપૂર્વક અગ્નિદેવનું આરાધન કર્યું—તેમના આશીર્વાદ, રક્ષણ અને કલ્યાણ માટે.