હું અગ્નિ દેવની મહિમા અને તેમની કૃપા સાથેની કથા કહું છું, જે ઋગ્વેદના પવિત્ર મંત્રોમાં વર્ણવાઈ છે. યજ્ઞ શરૂ થાય છે ત્યારે, શ્રદ્ધાપૂર્વક અગ્નિનું પ્રજ્વલન થાય છે. ભક્તો ગીતો અને સ્તુતિઓ દ્વારા તેને પ્રણામ કરે છે—એ અગ્નિ, જે શુદ્ધ, તેજસ્વી અને અડગ છે, જે યજ્ઞ પહેલાં સ્થિર રહે છે. એ જ્ઞાની, દાનશીલ, નિષ્કપટ પૂજારી છે, સર્વજ્ઞ છે, જે દરેક જન્મને જાણે છે; અમે આશીર્વાદ સાથે તેને શોધીએ છીએ, કારણ કે એ દેવદૂત છે, અમર દૂત છે, અને દરેક યુગમાં હવનના વહનકર્તા તરીકે સ્થાપિત છે. દેવો અને મનુષ્યો બંને શ્રદ્ધાપૂર્વક અને ધ્યાનથી, સર્વવ્યાપી અને લોકપાલ એવા અગ્નિને પોતપોતાની જગ્યાએ બેસાડે છે. અગ્નિ, તું દેવદૂત તરીકે બંને નિયમોનું પાલન કરે છે અને વિવિધ લોકોમાં સંચાર કરે છે. અમે તારી બુદ્ધિ અને શુભેચ્છાને પસંદ કરીએ છીએ; તું અમારો ત્રિવિધ રક્ષક બન, અમ પર કૃપા રાખ. તારો રૂપ સુંદર છે, દર્શન માટે આકર્ષક છે, તું જ્ઞાની છે—અમે, જ્ઞાનીઓ, તને મિત્રરૂપે શોધીએ છીએ. તું સર્વ કર્મો જાણે છે, અમર દેવતાઓને અર્પણની ઘોષણા તું જ કરે છે. અગ્નિ, જે મનુષ્ય તને જ્ઞાનપૂર્વક અર્પણ કરે છે, તું તેને રક્ષે છે, પોષે છે; યજ્ઞનો ભાગ હોય કે પ્રકાશ, તું તેને શક્તિ અને સમૃદ્ધિથી પરિપૂર્ણ કરે છે. તું અમને દુશ્મનોથી, અપમાનથી બચાવ, તારી કૃપાની ધારા અમારી સાથે વહેતી રહે—ઇચ્છિત ધન સમૃદ્ધિરૂપે અમને પ્રાપ્ત થાય. અગ્નિ જ હોતાર છે, ઘરનો સ્વામી છે, જનમોનો જ્ઞાતા છે—જાતવેદા છે. દેવો અને મનુષ્યોમાં તે યજ્ઞ માટે સર્વોત્તમ છે; એ યજ્ઞભાવનાથી સમૃદ્ધ છે અને ઉપાસકોને માર્ગદર્શિત કરે છે. આજે, હોતાર તરીકે, તું તેજસ્વી જ્યોતથી લોકોના યજ્ઞમાં અધ્યક્ષ છે, તું જ યજ્ઞકર્તા છે; તું સત્ય અને મહત્તા સાથે આરાધના કરે છે—આજે તારા ભાગના અર્પણોને સ્વીકાર. તારા પૂજન માટે સુસજ્જ માર્ગો તૈયાર થાય છે; પૃથ્વી અને આકાશ તને યજ્ઞસ્થળે સ્થાપે છે. દાનશીલ, શક્તિશાળી અગ્નિ, તારી મદદથી અમે બધા દુઃખો પાર કરીએ—તારી કૃપાથી, અમે પાર જઈએ. તું અને તારા દેવગણ સૌ પ્રથમ ઊનથી સજ્જ આસનમાં બેસો, ઘૃતથી ભરપૂર યજ્ઞને ઉત્તમ રીતે નેતૃત્વ આપો, સવિતૃ માટે આ ઘરમાં યોગ્ય સ્થાન બનાવો. આ જ અગ્નિને, પૂર્વજ અથર્વન જેવા જ્ઞાની લોકો પ્રજ્વલિત કરે છે; તેઓ કાળી લાકડીમાંથી અગ્નિ ઉત્પન્ન કરે છે. તું દેવોના અનુગ્રહ અને સંપૂર્ણ કલ્યાણ માટે જન્મ લઈ, અમર દેવતાઓ પાસે જઈ, યજ્ઞને સ્પર્શ કર. અમે, ઘરના સ્વામી તરીકે, તને મહાન બનાવી પ્રજ્વલિત કરીએ છીએ; અમારા ઘરનાં અગ્નિ સ્થિર રહે—તારી તીવ્ર શક્તિથી અમને સર્વત્ર રક્ષે. અગ્નિ, તું સર્વ યજ્ઞોમાં હોતાર તરીકે નિમણૂક પામેલ છે—દેવો અને મનુષ્યો વચ્ચે. તું આનંદમય જિહ્વાઓથી યજ્ઞમાં મહાનતાથી આરાધના કરે છે; દેવોને અહીં લાવી, તેમનું સન્માન કરે છે. તું, જ્ઞાની, યજ્ઞના માર્ગો અને દેવો સુધી પહોંચવાનો સીધો માર્ગ જાણે છે. અમે પણ, ભરત વંશીઓની જેમ, સફળતા માટે તને પૂજીએ છીએ, જેમણે તને યજ્ઞમાં યોગ્ય રીતે આરાધ્યા. તું દિવોદાસ, સોમ પિબનાર, અને ભરદ્વાજ જેવા સેવાનિષ્ઠોને અનેક અમૂલ્ય વસ્તું આપે છે. અમર દૂત તરીકે, તું દેવસમૂહને, ગાયકની પ્રશંસાથી, અહીં લાવે છે. તું, સ્વયંસ્વામી, મનુષ્યો દ્વારા દેવોના અનુગ્રહ માટે પોકારવામાં આવે છે; યજ્ઞમાં તને દેવરૂપે પૂજવામાં આવે છે. તારા દેખાતા સ્વરૂપને અને ઈચ્છાને તમામ ઇચ્છિત દેવો આનંદથી સ્વીકાર કરે છે. તું મનુ દ્વારા નિમણૂક કરાયેલ હોતાર છે, જ્ઞાનમાં શ્રેષ્ઠ અગ્નિ છે; સ્વર્ગના કુળોને તું આરાધના કર. અગ્નિ, કૃપા માટે અહીં આવી, સ્તુતિ ગ્રહણ કર, પવિત્ર કુશ પર હોતાર તરીકે બેસ. અમે તને લાકડીઓ અને ઘૃતથી પોષીએ છીએ, અંગિરસ, તું તેજથી ઝળહળાવ. તું અમને વિશાળ યશ અને મહાન શક્તિ આપે છે. તને અથર્વને કમળમાંથી, સૃષ્ટિના શિર્ષથી ઉત્પન્ન કર્યો હતો. એ જ તને ઋષિ દધ્યઞ્ચ, અથર્વનપુત્રે, પ્રજ્વલિત કર્યો—તું વૃત્રનાશક, દુર્ગમનો ભેદક છે. એ જ તને પથ્યાએ પ્રજ્વલિત કર્યો—શત્રુઓના વિનાશમાં શ્રેષ્ઠ, યુદ્ધમાં વિજેતા. અગ્નિ, અહીં આવી, હું તને વિવિધ વચનો કહું છું; આ અર્પણોથી અમે તને વધુ શક્તિશાળી બનાવીએ. તું જ્યાં મન અને શ્રેષ્ઠ કુશળતા રાખે છે, ત્યાં તું નિવાસ સ્થાપે છે. તારા કોઈ કાર્ય નિષ્ફળ ગયું નથી; તેથી અમે તારો અનુગ્રહ મેળવીએ. અગ્નિ, વૃત્રનાશક, અનેક રીતે જ્ઞાની, દિવોદાસના સત્ય સ્વામી રૂપે, ભરત વંશમાં પ્રગટ થયો છે. એ મહાનતાથી સર્વ ભૌતિક સંપત્તિને પાર કરે છે, અપરાજિત રહીને વિજય મેળવે છે. તું પ્રાચીન છતાં সদા નવા, એકતાથી તેજસ્વી, મહાન પ્રકાશથી વ્યાપી ગયો છે. મિત્રો, અગ્નિ બહાદુરને સ્તુતિ અને યજ્ઞ અર્પણ કરો; જ્ઞાની અગ્નિને ગીત અને સ્તુતિથી પૂજાઓ. એ જ અગ્નિ, જે માનવ પેઢીઓમાં પુરૂહિત બની બેઠો છે, વિચારશીલ છે, દૂત છે અને અર્પણ વહનકર્તા છે. શુદ્ધચિત્ત અધિતિઓ અને મરુતોના સમૂહ—અગ્નિ, એ બંને લોકોએ અહીં બોલાવ. અગ્નિ, તારી દૃષ્ટિ તેજસ્વી છે; એ મનુષ્યો માટે કલ્યાણ શોધે છે, તું બળ અને અમરત્વનો પુત્ર છે. તારી ઈચ્છાથી, જે મનુષ્ય શ્રેષ્ઠ સ્તુતિથી પ્રયાસ કરે છે, તે આજે દાનમાં શ્રેષ્ઠ બને—દેવો દ્વારા શોભિત તું તેને અનુગ્રહ આપ. તારી મદદથી, અગ્નિ, કલ્યાણકામી લોકો બધા દુઃખો પાર કરે છે, દુશ્મનોને જીતે છે, વિપક્ષીઓને પરાજિત કરે છે. આ રીતે, ઋગ્વેદના પવિત્ર મંત્રો અનુસાર, અગ્નિ દેવ સર્વયજ્ઞોમાં મુખ્ય છે, દેવો અને મનુષ્યો વચ્ચે દૂત છે, રક્ષક છે, શક્તિ અને સમૃદ્ધિ આપનારો છે. ભક્તોના શ્રદ્ધા અને આરાધનાથી, અગ્નિ દેવ તેમના જીવનમાં પ્રકાશ, સુરક્ષા અને કલ્યાણ લાવે છે.