કથા આ રીતે વહે છે: એક સમયે, ઋષિઓએ અગ્નિદેવાની પૂજા માટે વિશેષ યજ્ઞ આરંભ્યો. તેઓએ હોટૃના પ્રેરણા દ્વારા અગ્નિને આમંત્રિત કર્યો—'હે અગ્નિ, તું સર્વ શ્રેષ્ઠ યજ્ઞપાત્ર છે, તારી આરાધના અવિરત રહે, અને મરુતોની સ્તુતિમાં વિઘ્ન ન આવે.' તેઓએ મિત્ર, વર્ણ, અશ્વિનીકુમાર, દ્યાવા-પૃથ્વી—all these deities—to turn their attention to the offering, with Agni as the chief priest. ઋષિઓએ અગ્નિને કહ્યું: 'હે દેવ, તું અમૃત, અમંગળને દૂર કરનાર, સભામાં ક્યારેય નિષ્ફળ ન થતો હોટા છે. તારી તેજસ્વી જિહ્વાથી, યજ્ઞમાં તારા સ્વરૂપે પધાર, અને યજ્ઞ પૂર્ણ કર.' એવા અવાજે, પ્રેરિત પ્રાર્થનાએ અગ્નિને બોલાવ્યા, કારણ કે અગ્નિ દેવતાઓમાં સર્વોપરી માન્ય છે. યજ્ઞના સમયે, મીઠા અવાજવાળા ઋષિએ તારા ગુણગાન ગાયા. પછી, અગ્નિ દેવ પ્રકાશિત થયા, સર્વજ્ઞ, તેજસ્વી. તેમણે દ્યાવા-પૃથ્વીના વિશાળ ક્ષેત્રમાં યજ્ઞ કરાવ્યો. પાંચ જાતિના લોકો શ્રદ્ધાપૂર્વક, દીર્ઘાયુ માટે, શ્રેષ્ઠ હવન સાથે, યોગ્ય માર્ગદર્શન મેળવનાર અગ્નિની આરાધના કરવા આવ્યા. જ્યારે ઋષિ શ્રદ્ધાપૂર્વક અગ્નિ માટે કુશ વિછાવે, ઘૃતથી ભરેલી આહુતિ, અને સુંદર સ્તુતિઓ ગાય, ત્યારે ધરા પર યજ્ઞસ્થાન સ્થિર થાય છે—જેમ આંખ સૂર્ય પર સ્થિર થાય છે એમ. 'હે પ્રાચીન હોટા અગ્નિ, દેવતાઓ અને અગ્નિઓ સાથે પ્રગટ, અમારે પર કૃપા કર. હે બળવાન પુત્ર, અમને ધન આપ, અને દુષ્ટતાઓનો પાર ઉતાર.' એમ ઋષિઓએ પ્રાર્થના કરી. આગળ, અગ્નિ ઘરમધ્યે, કુશ પર હોટા બની, દ્યાવા-પૃથ્વીને યજ્ઞ માટે પ્રેરિત કરે છે. એ બળવાન પુત્ર, ઋતને માનનાર, દૂરથી જ પોતાનું તેજ ફેલાવે છે, જેમ સૂર્ય પોતાના પ્રકાશથી વિશ્વને આલોકિત કરે છે. 'હે સર્વજ્ઞ, હે પૂજ્ય, દેવતાઓ તારા માં વસે છે—તુ રાજા, જેમ આકાશ અહીં હાજર હોય એમ. તું ત્રણ આસન ધરાવનાર છે, સૂર્યપ્રભા જેવો, મનુષ્યોની આહુતિ અને દાન સ્વીકારવા ફેલાય છે.' 'તારો બળ જંગલને પણ જીતે છે; તું અનવરત પ્રેરક છે, માર્ગ પર તેજસ્વી. તું નિષ્કપટ છે, ઝડપી છે, અમર અને અનાવૃત, વનસ્પતિઓમાં વસે છે.' 'એમ, હે અગ્નિ, અમારા માટે, અન્ય કોઈ માટે નહીં, ઘરમાં તારા ગુણગાન થાય. તું દુશ્મનને દબાવી, ઇચ્છાથી વિજય પ્રાપ્ત કરાવ, પિતા જેવા, તારા જ્વાલાથી યજ્ઞને જન્મ આપ.' 'પછી, તારી કિરણો ધરાને અનુસરે છે; જે કારીગર વ્યર્થ પ્રયત્ન કરે છે, તું તરત જ તેજથી વહે છે, દેવાની જેમ, રણપાર જાય છે.' 'એમ, હે અગ્નિ, તું સર્વત્ર પ્રગટ, સર્વ અગ્નિઓ સાથે પ્રગટ; અમારે માટે પ્રજ્વલિત થા. તું ધન આપે છે, દુર્ભાગ્ય દૂર કરે છે; અમે શતસહાયથી પરાક્રમી સંતાનોમાં આનંદ કરીએ.' 'હે શુભ અગ્નિ, તારી પાસેથી સર્વ શુભતાઓ મળે છે, જેમ વૃક્ષમાંથી પક્ષીઓ ઉડે છે. દુશ્મન સામેની સ્પર્ધામાં ધન અને બળ સહેલાઈથી મળે છે, જેમ આકાશમાંથી વરસાદ પડે છે.' 'તુ ભાગા જેવો છે—ધન આપનારો; તારી અજાયબીથી તું રક્ષા કરે છે. તું મિત્ર જેવો છે—મહાન ઋતનો આધાર, પુષ્કળ શુભતાનો વિતરણ કરનાર.' 'તુ સત્ય સ્વામી, બળથી દુશ્મનને હરાવે છે; તું ઋષિ, દુર્લભને પણ બળ આપે છે. જેમને તું ધનથી સહારો આપે છે, તેઓ જળના સંતાનો સાથે સમૃદ્ધ થાય છે.' 'જેમે તારા સ્તુતિ, યજ્ઞ, અને પ્રાર્થના દ્વારા તારો આશ્રય લીધો, એ મનુષ્યને તું ધન, સંતાન અને પ્રતિષ્ઠા આપે છે.' 'આ શુભતાઓ, હે બળવાન પુત્ર અગ્નિ, તું મનુષ્યોને યશ અને પરાક્રમ માટે આપે છે. તારી કૃપાથી પશુ, સંતાન, અને ધન વધે છે.' 'હે બળવાન પુત્ર, અમને ક્યારેય ત્યજી ન દે; અમને સંતાન, ધન, અને પુત્ર આપ. અમારા સર્વ સ્તુતિઓથી પૂર્ણતા પ્રાપ્ત કરીએ; શતસહાયથી પરાક્રમી સંતાનોમાં આનંદ કરીએ.' 'જે મનુષ્ય શ્રદ્ધાથી તારી કૃપા માંગે છે, તે તેજથી ઉજ્જવળ થઈ, પ્રાચીન ધન પ્રાપ્ત કરે છે.' 'અગ્નિ ખરેખર જ્ઞાની છે, સર્વ કૌશલ્ય માં નિપુણ છે, દ્રષ્ટા છે; મનુષ્યો યજ્ઞમાં હોટા તરીકે અગ્નિનું સ્તુતિ કરે છે.' 'તારી સહાય માટે, મહાન ધન પરસ્પર સ્પર્ધા કરે છે; પ્રતિજ્ઞા દ્વારા યતન કરનારા અધર્મી દુશ્મનને હરાવે છે.' 'અગ્નિ, જળ અને મૃત્યુનો વિજયી, પરાક્રમી ને સત્ય સ્વામી આપે છે; દુશ્મનો તારી શક્તિથી ડરે છે.' 'અગ્નિ, પોતાના જ્ઞાનથી, દુશ્મન દેવને મનુષ્યથી દૂર કરે છે; તેનું ધન સુરક્ષિત રહે છે, સ્પર્ધામાં જીતે છે.' 'હે અગ્નિ, મિત્રના મિત્ર, અમારે માટે દેવોને પ્રસન્ન કર; દ્યાવા-પૃથ્વી પાસેથી શુભતા મેળવી આપ; અમને સલામતી, સમૃદ્ધિ, અને દુશ્મનતા, દુઃખ, દુર્ભાગ્ય પાર કરાવ.' 'હવે હું તારા મહાન, સતત જાગતા, સર્વજનના અધિપતિનું ગાન કરું છું; તે દ્યાવા-પૃથ્વીના જન્મને જાણે છે, શુદ્ધ છે, અને યજ્ઞને સ્વીકારતો છે.' 'ભૃગુઓએ તને મિત્રની જેમ સ્થાપ્યો, વનોમાં સ્તુતિ પામે છે, તારા સીધા જ્વાળાથી; તું પ્રસન્ન થઈ, અદ્ભુત યજ્ઞવાહક, રોજે રોજ ગુણગાન પામે છે.' 'તુ અવરોધરહિત, બળવાન, મહાન છે; તું અન્ય બળને પણ તોડે છે; હે બળવાન પુત્ર, યજ્ઞવાહક અને ભરદ્વાજને સુરક્ષા અને પ્રતિષ્ઠા આપ.' 'હું તેજસ્વી મહેમાન, પ્રકાશના સ્વામી, મનુષ્યોના હોટા, યજ્ઞકુશળ અગ્નિને સ્તુતિ કરું છું; તે વિદ્વાન, વાણીમાં નિષ્ણાત, સુંદર સ્તુતિઓથી દેવતાઓને પ્રસન્ન કરે છે.' 'તેજથી તું ધરા પર ફેલાય છે, જેમ ઉષા પ્રકાશ ફેલાવે છે; અવિરત આગળ વધે છે, સૂર્ય જેવો, હંમેશા યુવાન, ક્યારેય ઓશી નથી થતો.' 'પ્રજ્વલનથી, તારી પૂજા કરો; હે પ્રિય મહેમાન અગ્નિ, હું તને સ્તુતિ કરું છું; તારા સ્તુતિઓથી અમર દેવોને બોલાવ; દેવોમાં દેવ વિજય મેળવે છે, અને અમારો કલ્યાણ કરે છે.' 'પ્રજ્વલન અને ગાનથી, હું શુદ્ધ, તેજસ્વી, અવિચલિત અગ્નિને સ્તુતિ કરું છું; તે વિદ્વાન, અનેક દાન આપનારો, નિષ્કપટ, દ્રષ્ટા, આશીર્વાદ માટે અમારે દ્વારા શોધાય છે.' 'તુ અમર દૂત, પેઢી પેઢીથી હવનવાહક, સ્તુતિપાત્ર રક્ષક તરીકે સ્થાપિત થયો છે; દેવ અને મનુષ્ય, સર્વત્ર જાગૃત રહી, તને શ્રદ્ધાથી સ્થાપે છે.' 'સજ્જ, હે અગ્નિ, તું દેવદૂત તરીકે બંને નિયમોનું પાલન કરે છે, લોકોમાં ફરતો; અમે તારી બુદ્ધિ અને શુભેચ્છા પસંદ કરીએ છીએ; તું અમારો ત્રિવિધ રક્ષક થા.' 'તે સુંદર મુખવાળો, દયાળુ, જ્ઞાની, અમારા મિત્ર રૂપે, સર્વ કર્મ જાણનારો, અમરદેવોને આહુતિ અર્પણ કરે.' 'હે અગ્નિ, જે તને જ્ઞાનથી આરાધે છે, તું તેને રક્ષા કરે છે, પરાક્રમ આપે છે; યજ્ઞનો ભાગ કે પ્રકાશ, બંનેમાં તું તેને બળ અને ધન આપે છે.' 'તુ અમને દુશ્મનથી રક્ષા કર, અપયશથી બચાવ; તારો પ્રવાહ અમારી સાથે જોડાય; ઇચ્છિત ધન, સમૃદ્ધિ સાથે આવે.' 'અગ્નિ હોટા છે, ઘરપતિ છે, સર્વજ્ઞ છે, જાતવેદા છે; દેવ અને મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ યજ્ઞપાત્ર છે; તે, દાનથી સમૃદ્ધ, ઉપાસકોને માર્ગદર્શન આપે છે.' 'હે અગ્નિ, આજે, હોટા બની, તેજસ્વી જ્વાળાથી, જનયજ્ઞનું નેતૃત્વ કર; તું યજ્ઞકર્તા છે; સત્ય અને મહિમાથી ઉપાસના કર; આજે તારા માટેની આહુતિ લ.' 'તારી પૂજા માટે, સુવ્યવસ્થિત માર્ગો તૈયાર થાય; દ્યાવા-પૃથ્વી તને યજ્ઞ માટે સ્થપાવે; હે દયાળુ, બળદાતા, અગ્નિ, અમને સર્વ દુઃખો પાર કરાવ.' 'અગ્નિ, તારા જેવા સર્વ દેવો સાથે, કુશથી વિછાયેલા સ્થાન પર પ્રથમ બેસ; ઘૃતથી ભરેલા યજ્ઞને સવિતૃ માટે યોગ્ય રીતે નેતૃત્વ કર.' આ રીતે ઋષિઓએ અગ્નિદેવની આરાધના કરી—તેઓએ તેને યજ્ઞના કેન્દ્રમાં સ્થાપિત કર્યો, દેવતાઓ સુધી આહુતિ પહોંચાડવા વિનંતી કરી, અને ધન, સંતાન, પરાક્રમ, અને દુઃખપર વિજય માટે તેની કૃપા માગી. અગ્નિ, દેવ અને મનુષ્ય બંનેના હિત માટે, સર્વપ્રસન્ન, સર્વજ્ઞ, યજ્ઞના હ્રદયરૂપે, સર્વ આશીર્વાદો આપતો રહ્યો.