પૂરાણકાળમાં, જ્યારે યજ્ઞમંડપમાં સમૂહો ભેગા થતા, ત્યાં જાતવેદા અગ્નિ દેવ સ્વયં દાનના રથના સારથિ બનીને બેઠા. પોતાની ઈચ્છાથી તે વરદાનના સ્વામી બની ગયા. જ્ઞાની જાતવેદાએ ભક્તોને ખુલ્લેઆમ અને ગુપ્ત રીતે સંપત્તિ વહેંચી. જો કોઈ દુશ્મન, છુપાયેલો કે ખોટો મિત્ર પણ, અમને હાનિ પહોંચાડવા ઈચ્છે, તો અગ્નિ દેવના અવિનાશી, શક્તિશાળી બળદો તેને દહન કરે; મહાઉગ્ર અગ્નિ, તમારી તેજસ્વી શક્તિથી તેમને ભસ્મ કરી નાખો. જે ભક્ત યજ્ઞ, સમીધા અને સ્તુતિથી, બળવાનના પુત્ર અગ્નિને પ્રસન્ન કરે છે, તે મરણીયોમાં અમર, જ્ઞાની બનીને, વૈભવ, કીર્તિ અને પ્રસિદ્ધિથી પ્રકાશિત થાય છે. હે અગ્નિ, જયારે અમે તમને બોલાવીએ ત્યારે, તમારી શક્તિથી આપણા શત્રુઓને દૂર કરો. સ્વર્ગીય જ્યોતિ અને વચનોથી જે તમે ઇચ્છો તે સ્વીકારો, અને અમારા ભજનમાં આનંદ માણો. હે અગ્નિ, તમારી સહાયથી અમે ઇચ્છિત લાભ, ધન, સમૃદ્ધિ અને બળવાન સંતાન પ્રાપ્ત કરીએ. અમે શક્તિ, તાજગી અને તમારો અક્ષય યશ પ્રાપ્ત કરીએ. નવા સ્તુતિ સાથે, રક્ષણની આશા રાખીને, હું બળવાનના પુત્ર અગ્નિ તરફ યજ્ઞ સાથે આગળ વધું છું. તેજસ્વી, કાળાં પીઠવાળાં અને શ્વેત અગ્નિ દેવ, દેવહોતૃ, લાકડાંને વિભાજિત કરતાં આવે છે. તેઓ તેજસ્વી છે, ગર્જના કરે છે, પ્રકાશમય જગતમાં ઉભા છે—અમરાઓમાં સૌથી યુવાન. શુદ્ધ અને શ્રેષ્ઠ અગ્નિ ઘણા વિશાળ કાર્યોથી ભરપૂર છે. હે અગ્નિ, તમારી જ્વાળાઓ પવનથી ચળકતી રહી, શુદ્ધમાં શુદ્ધ રીતે ફેલાય છે. નવી જન્મેલી, દૈવી જ્યોતિઓ વનમાં જ્વલંત બની, તેની શક્તિથી લાકડાં તોડી નાખે છે. તમારી તેજસ્વી, શુદ્ધ અને તેજમય ઘોડાઓ ઝડપથી ધરતી પર ફેલાય છે. પછી તમારી ચક્ર વાદળના કિનારે વિસ્તૃત પ્રકાશિત થાય છે. પછી, હે મહાબલવાન, તમારી જીભ આગળ વધે છે, અને પશુઓમાં દહન કરતી જ્વાળા છોડે છે. વીરની જેમ, અગ્નિની શક્તિ દમાવવી અઘરી છે; તે વનને ઉગ્રતાથી ભસ્મ કરે છે. તમારી તેજસ્વિતા ધરતી અને જૂના બધાં પ્રદેશોમાં ફેલાય છે; તમારી તીક્ષ્ણ શક્તિથી અમારાં ભય દૂર કરો અને એક પછી એક દુશ્મનને વશમાં કરો. એ અજાયબી સર્જનાર અગ્નિ અમને અજાયબીથી ભરપૂર ભાગ્ય, રાજ, પરાક્રમ અને પ્રશંસનીય વૈભવ આપે. અમને તેજસ્વી, વીરોથી ભરપૂર, મહાન અને સુંદર સંપત્તિ આપે. અગ્નિ સ્વર્ગના શિરોમણિ છે, પૃથ્વીના અપરાજેય છે, સર્વવ્યાપી છે, સત્યમાંથી જન્મેલા છે. ઋષિ, રાજા અને સર્વજનના મહેમાન તરીકે, દેવોએ તેમને નજીક લાવ્યા છે. યજ્ઞનું નાભિ, સંપત્તિનું સ્થાન, મહાન અને શક્તિશાળી અગ્નિ તરફ સૌ દોડે છે. દેવોએ અગ્નિ વૈશ્વાનર, યજ્ઞના સારથિ અને યજ્ઞના ચિહ્નરૂપે ઉત્પન્ન કર્યા. હે અગ્નિ, તમારી પાસેથી પ્રેરિત, શક્તિશાળી અને દુશ્મન વિજેતા વીર જન્મે છે. વૈશ્વાનર, અમારે વચ્ચે ઇચ્છિત ધન રાખો, હે રાજા. અમર અગ્નિ, બધા દેવો તમારા જન્મ સમયે બાળકની જેમ તમારી પાસે આવે છે. તમારી શક્તિથી, જ્યારે તમે તમારા બે માતાપિતાથી પ્રકાશિત થયા, ત્યારે અમરતા પ્રાપ્ત કરી. હે વૈશ્વાનર, તમારી મહાન વ્યવસ્થાઓ કોઈએ જીતેલી નથી. જન્મે ત્યારે, તમે માતાપિતાના માર્ગોમાં યજ્ઞનું ચિહ્ન શોધ્યું હતું. વૈશ્વાનરનાં દૃષ્ટિના માપથી, સ્વર્ગના શિખરો અમર ચિહ્નથી ચિહ્નિત થાય છે. તેમની શિરે બધા લોક, જેમ પંખીઓ, સાત નદીઓની જેમ ફેલાય છે. વિદ્વાન વૈશ્વાનરે પ્રદેશો માપ્યા છે; ઋષિએ સ્વર્ગના તેજસ્વી પ્રદેશો માપ્યા છે, બધા લોક ફેલાવ્યા છે. તેઓ અપરાજેય, અમરતાના રક્ષક છે. હવે હું વૈશ્વાનર અગ્નિની શક્તિનું વર્ણન કરું છું—ચિત્રીલા, મહાન, લાલવર્ણ, સર્વજ્ઞાની—યજ્ઞમાં. વૈશ્વાનર માટે મારી નવી, શુદ્ધ વિચારધારા, શુદ્ધ સોમની જેમ, અગ્નિ તરફ વહે છે. સર્વોચ્ચ સ્વર્ગમાં જન્મેલા અગ્નિ દેવ, વર્તમાનને જોતાં, નિયમોનું રક્ષણ કરે છે. વૈશ્વાનરે મધ્યલોક માપ્યો અને મહાનતાથી શિખર સ્પર્શ્યું. મિત્ર દેવે સ્વર્ગ અને પૃથ્વીને અલગ કર્યા; અંદરથી તેજથી પ્રકાશ આપ્યો. વૈશ્વાનરે ચામડાંની જેમ આવરણો લપેટી લીધાં અને બધું બળ એકત્ર કર્યુ. જળના કૂલે, શક્તિશાળીઓએ પ્રજાના રાજાને પકડી લીધો અને સ્તુતિવાહક પાસે ઊભા રહ્યા. દૂત માતરિશ્વાને અગ્નિ વૈશ્વાનરને દૂરથી વિવસ્વત માટે લાવ્યો. દરેક યુગમાં, હે અગ્નિ, ભક્તોને ધન અને નવી કીર્તિ આપો. શુદ્ધિકર્તા, નિર્દોષ અને અજય, તમારી શક્તિથી દુશ્મનોને કાપી નાખો, જેમ લાકડકાટો વૃક્ષો કાપે છે. હે અગ્નિ, દાનશીલોમાં અમને અક્ષય રાજ અને અવિનાશી વીરતા આપો. વૈશ્વાનર, તમારી સહાયથી અમે વિશાળ અને હજારો ગુણાં ધન જીતીએ. તમારા નિર્દોષ રક્ષકો સાથે, હે અગ્નિ, અમારી સંપત્તિનું રક્ષણ કરો, ત્રણેય યજ્ઞસ્થાન પર બેઠા. દુશ્મનથી અમારો બચાવ કરો અને તેમની શક્તિ દૂર કરો, હે વૈશ્વાનર; પ્રશંસિત, તમે તેમને પાર કરો. રાત-દિવસ, કાળાં અને ઉજળાં, પોતાના માર્ગે ફરતા રહે છે. રાજાની જેમ જન્મેલો વૈશ્વાનર અગ્નિ, પોતાના પ્રકાશથી અંધકારને પાર કરે છે. હું ન તો સૂત્ર જાણું છું, ન તો વણાટ, ન તો વિદ્વાનો સભામાં શું વણે છે. અહીંનો કયા પુત્ર આ શબ્દો બોલે છે? કોણ ઉપર, કોણ નીચે, પિતાની સાથે બોલે છે? તે સુત્ર જાણે છે, વણાટ જાણે છે, સાચા શબ્દ બોલે છે. જે આ જાણે છે, અમરતાના રક્ષક, તે અન્યો કરતાં જુદાં જોઈને મુક્તિથી ચાલે છે. એ પ્રથમ હોતૃ છે, એ મરણીયોમાં અમર પ્રકાશ જુએ છે. એ જન્મે છે, સ્થિર છે, અમર છે, પોતાના શરીરથી વધે છે. સ્થિર પ્રકાશ દર્શન માટે મૂકવામાં આવ્યો છે; મન ઝડપથી અંદર દોડે છે. બધા દેવો એક જ મહાન નિશ્ચય સાથે, એકતામાં આગળ વધે છે. મારા કાન અલગ થઈ જાય છે, આંખો જુએ છે; આ પ્રકાશ મારા હૃદયમાં છે. મારું મન દૂર દૂર દોડે છે—હું શું કહું, હવે શું વિચારું? બધા દેવો, ડરતાં, અંધકારમાં ઉભા અગ્નિને નમે છે. વૈશ્વાનર, અમર, અમારો રક્ષણ કરો; અમારો રક્ષણ કરો, હે અમર. હવે, યજ્ઞ અને વિધીમાં સ્વર્ગીય, પ્રસંશિત, આનંદદાયક અગ્નિને પ્રગટાવો. સ્તુતિથી, કારણ કે એ જ આપણો વિવેકી છે, જાતવેદા, જે વિધિઓને યોગ્ય બનાવે છે. એ તેજસ્વી, શ્રેષ્ઠ હોતૃ અગ્નિ, મનુષ્યો દ્વારા અગ્નિઓથી પ્રગટાવવામાં આવે છે, અને સ્તુતિથી પ્રસંશિત થાય છે. ભક્તિભાવે સ્તુતિઓ એ તરફ વહે છે, શુદ્ધ ઘૃતની જેમ. જે મનુષ્ય અગ્નિને ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કરે છે, તે પ્રસિદ્ધિમાં વિકાસ પામે છે. તેજસ્વી સહાય અને પ્રકાશથી, એ ગૌસંપત્તિનો લાભ મેળવે છે. જે જન્મે છે તેણે વિશાળ જગત ભરી દીધું છે, દૂરથી પ્રકાશે દેખાય છે—even અંધકારના માર્ગે. પછી, વિશાળ વિચાર સાથે, શુદ્ધ અગ્નિ તરંગો પારથી જ્યોતિથી દેખાય છે. હવે, હે અગ્નિ, અમને અનેક સહાયથી ભરપૂર અદ્ભુત ધન આપો; દાનશીલને સંપત્તિ આપો. જે દાન, કીર્તિ અને વીરતા સાથે બીજાને પાર કરે છે, તેઓ લોકમાં ઉત્તમ બને. અમારે માટે આ યજ્ઞ શુભ બનાવો, હે અગ્નિ, બેઠા રહીને હવન સ્વીકારો. ભરદ્વાજકુળમાં તમે સ્તુતિ સ્થાપી છે અને ધનની સિદ્ધિમાં સહાય કરી છે. દ્વેષ દૂર કરો, અમારી સમૃદ્ધિ વધારો; અમે આનંદથી, શતગુણ વીરતા સાથે પ્રસન્ન રહીએ.