અગ્નિ દેવની મહિમા અને તેમની ઉપાસના વિશે ઋગ્વેદના આ પવિત્ર મંત્રોમાં એક અવિરત વાર્તા વહે છે. લોકોના ઘર-ઘર હોતાર રૂપે અગ્નિ યજ્ઞ માટે યોગ્ય છે—એવા અગ્નિને પ્રજાપતિ તરીકે સ્વીકારીએ છીએ અને પ્રાર્થના કરીએ છીએ કે, હે અંગિરસ, આપ અમને સમૃદ્ધિ આપો, અમારો હવન સ્વીકારો. મિત્રનો મિત્ર અને દેવતા રૂપે, અગ્નિ, આપ અમારે આવો, સ્વર્ગ અને પૃથ્વીના કલ્યાણ માટે દેવતાઓને સંદેશ આપો. અમને સુખ-સમૃદ્ધિ, સારા ઘર અને દુશ્મનાવટ, દુ:ખ અને આપત્તિઓમાંથી પાર ઉતારજો—આપની મદદથી અમે સર્વે અવરોધો પાર કરી શકીએ. જે ભક્તિપૂર્વક વિશાળ પ્રકાશની ઇચ્છા રાખે છે, એવા મનુષ્યને, હે અગ્નિ, આપ અને આપના સાથી મીત્ર-વરુણ સાથે મળીને દુ:ખ અને મરણથી રક્ષા કરો. જે યજ્ઞથી પૂજા કરે છે, અર્પણમાં આનંદ પામે છે અને માર્ગદર્શક અગ્નિને પ્રસન્ન કરે છે—એવો પ્રસિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરનાર મનુષ્ય કદી દુ:ખ પામતો નથી. સૂર્યની નિર્મળ દૃષ્ટિ જેવો, જ્યારે અગ્નિની તીવ્ર જ્વાળાઓ આગળ વધે છે, ત્યારે તેમના વિચારો પણ ગંભીર અને પ્રભાવશાળી હોય છે. એ ગર્જનારા, ઝડપી અને નેતા છે—જ્યાં પણ જાય છે, ત્યાં ચેતના અને ઉત્સાહનો પ્રવાહ જાગે છે. તેમની તીક્ષ્ણ જ્વાળા પણ મહાન છે; દોડતા ઘોડા જેવો તેજ ધરાવે છે; કુહાડીની જીભ જેવો લપટે છે અને ઓગાળેલા ધાતુ જેવો લાકડાને દહન કરે છે. એજ એકમાત્ર અગ્નિ, જેમના ગુણોનું વર્ણન કરવામાં આવ્યું છે, તેમની તેજસ્વિતા ધાતુની ધારા જેવી ચમકે છે. તેમનું પ્રકાશમય ગતિ અદ્ભુત છે, તેઓ કદી થાકતા નથી—કારિગર જેવો કુશળતાથી દુશ્મનોને હરાવે છે. તેઓ ગર્જનારા વાછરડા જેવા અદમ્ય છે, પ્રભાત લાવનારા મિત્રરૂપે પ્રકાશ ફેલાવે છે, દિવસ-રાતે લોકોમાં લાલ રંગે ઝળહળી ઊઠે છે. અગ્નિનો તેજ, આકાશના નવા પ્રકાશ જેવું, વૃક્ષોમાં તાજગીથી ઝળકે છે. સૂર્યની જેમ, જ્યારે એ ધન-સંપત્તિથી બંને લોકને ભરપૂર કરે છે, ત્યારે બંને જગત સમૃદ્ધ થાય છે. ક્યારેક ઝડપથી દોડતા ઘોડા સાથે, ક્યારેક સ્તુતિના સૂર સાથે, વીજળી જેવું ઝળહળતું, અથવા મરુતોની સેનાને સર્જીને, એ મહાન અને તેજસ્વી અગ્નિ પ્રકાશિત થાય છે. હે બળપુત્ર અગ્નિ, આપ માનવો માટે યજ્ઞકર્તા તરીકે સેવા આપો છો, દેવતાઓને હવન અર્પણ કરો છો. આજે પણ, એકતા અને સમરસતાથી અમારી ઉપાસનામાં ઉપસ્થિત રહો અને દેવતાઓની પૂજા કરો. સર્વજ્ઞ, અમારા ઘરનો અતિથિ, સ્તુતિપાત્ર અને દયાળુ અગ્નિ, અમારે સ્થિરતા સ્થાપિત કરો—અમર જાતવેદા, જે પ્રભાતે અમારો અતિથિ બને છે. સ્વર્ગ જેવો પ્રકાશ ધરાવતા, અખૂટ અને શુદ્ધ અગ્નિ, અંધકારને દૂર કરે છે અને પોતે પ્રકાશથી વ્યાપી જાય છે—even ભોજનરૂપે પૌરાણિક વસ્તુઓનું પણ પાચન કરે છે. હે બળપુત્ર, અમે આપના નવા-જૂના કાર્યોનું વર્ણન કરીએ છીએ, કારણ કે અગ્નિના જન્મથી જ ભોજન પ્રાપ્ત થયું છે. તેથી, આપ અમને રાજા જેવો બળ આપો, જેમ કે રાજા પોતાની પ્રજાનું રક્ષણ કરે છે. જે અગ્નિ સમક્ષ ધરાવેલું ભોજન ભોગવે છે, તે પવન જેવો નિયમનું ઉલ્લંઘન કરતો નથી કે અર્પણની અવગણના કરતો નથી. દુશ્મન કે જે આરંભે વિરોધ કરે છે, તેને અમે પકડી લઈએ છીએ—અગ્નિના આશીર્વાદથી અમે એવાં દુશ્મનોને જીતીએ છીએ. સૂર્યની કિરણો જેવો, અગ્નિએ બંને લોકને પ્રકાશથી વ્યાપી દીધા છે, અંધકારને દૂર કરી, દાન લાવનારા દૂત જેવો આગળ વધે છે. અગ્નિના આનંદદાયક જ્વાળાઓ માટે, અમે તેમને પસંદ કર્યા છે કે તેઓ અમારું શ્રવણ કરે. ઇન્દ્ર કે વાયુ જેવા પરાક્રમી દેવતાઓ પણ તેમને પ્રસન્ન કરવા માટે દાન આપે છે. હવે, અગ્નિ, અમને કલ્યાણપ્રદ માર્ગ આપો, સંપત્તિ આપો, દુ:ખથી પાર ઉતારો અને આપના ભક્તોને શુભ ફળ આપો—અમારા વંશમાં શૂરવીર પુત્રો સાથે આનંદ કરીએ. હે યુવાન અગ્નિ, બળપુત્ર, પરમ શક્તિશાળી, સત્યવચનવાળા, ઉન્નત વિચારોવાળા, દાતાશીલ અને કદી ન થાકતા, હું આપને આહ્વાન કરું છું. આપમાં, હે પુજારી, પ્રાચીન ખજાના સંગ્રહિત છે—પ્રભાતે અને ઘરગથ્થુ યજ્ઞમાં. જેમ પૃથ્વી પર સર્વે જીવો વાસ કરે છે, તેમ શુદ્ધ અગ્નિમાં સર્વે શુભ ફળો એકઠા થાય છે. યજ્ઞમાં, આપ દાનના રથચાલક બનીને બેસો છો, આપની ઇચ્છાથી આપ વરદાનના સ્વામી બન્યા છો. હે જાતવેદા, આપ ભક્તોને ખુલ્લેઆમ અને ગુપ્ત રીતે સંપત્તિ વિતરણ કરો છો. હે અગ્નિ, જે અમને હાનિ પહોંચાડવા ઇચ્છે છે—છતાં કે ખુલ્લેઆમ કે છુપા દુશ્મન તરીકે—તમારી અવિરત જ્વાળાથી તેને દહન કરો, પ્રખર શક્તિવાળા, તેને બાળી નાખો. જે યજ્ઞ, સમિધા અને સ્તુતિથી આપને પ્રસન્ન કરે છે, એ મરનારાઓમાં અમર, વિદ્વાન, સંપત્તિ અને યશથી તેજસ્વી બને છે. હે અગ્નિ, જ્યારે બોલાવાય ત્યારે દુશ્મનોને આપની શક્તિથી હટાવો; આપના સ્વર્ગીય જ્વાળાઓ અને વચનોથી જે ઇચ્છો, તે સ્વીકારો અને અમારી સ્તુતિમાં આનંદ મેળવો. હે અગ્નિ, આપની કૃપાથી અમને ઇચ્છિત ફળ પ્રાપ્ત થાય, સંપત્તિ, પુષ્કળ ધન અને બળવાન સંતાન પ્રાપ્ત થાય. અમને બળ, ઉત્સાહ અને કદી ન ક્ષય થતો યશ પ્રાપ્ત થાય. નવા સ્તુતિ સાથે, રક્ષણની ઇચ્છાથી, હું બળપુત્ર અગ્નિને યજ્ઞથી પામવા પ્રયત્ન કરું છું. એ કાળાં પીઠવાળા, ધોળા, તેજસ્વી, દેવહોતાર, લાકડાંને વિભાજિત કરતા આવે છે. એ તેજસ્વી, ગર્જનારા, પ્રકાશમય લોકમાં ઊભેલા, યુવાન અને અવ્યયમાં સૌથી યુવાન છે. એ શુદ્ધ, શ્રેષ્ઠ અગ્નિ, અનેક અને વિશાળ વસ્તુઓને ધારે છે. હે અગ્નિ, આપની જ્વાળાઓ પવનથી ચળકતી, સર્વત્ર વ્યાપી, શુદ્ધમાં શુદ્ધ છે. પ્રખર તેજથી નવી જન્મેલી, દેવત્વ ધરાવતી એ જ્વાળાઓ, જંગલને જીતે છે અને લાકડાંને તોડે છે. આપના તેજસ્વી, શુદ્ધ, ઝળહળતાં ઘોડા, ઝડપથી પૃથ્વી પર ફેલાય છે. પછી આપનું ચક્ર વાદળની કાંઠે ફરતાં વિશાળ પ્રકાશ ફેલાવે છે. પછી, હે પ્રચંડ અગ્નિ, આપની જીભ દહન માટે આગળ વધે છે, પશુઓ વચ્ચે ભયાનક જ્વાળા છોડી દે છે. વીર પુરુષની જેમ, અગ્નિની શક્તિ અદમ્ય છે, જંગલને ભયાનક રીતે ભસ્મ કરે છે. આપના તેજથી, પૃથ્વી અને પ્રાચીન વસ્તુઓને આવરી લીધા છે, આપના પ્રખર શસ્ત્રના બળથી. હવે, આપની શક્તિથી અમારો ભય દૂર કરો, એક પછી એક દુશ્મનને વિજય કરો. એ અગ્નિ, અદ્ભુત કાર્યો કરનારો, અમને અદ્ભુત ભાગ્ય, અદ્ભુત સામર્થ્ય અને અદ્ભુત શાસન આપે છે. અમને તેજસ્વી, શૂરવીરોવાળી, મહાન અને વિભવશાળી સંપત્તિ આપો, જે પ્રકાશમય સ્તુતિથી વંદનીય બને. અગ્નિ, આકાશના શિરોમણિ, પૃથ્વીના અપરાજેય, સર્વવ્યાપી અને સત્યથી જન્મેલા છે. ઋષિ, સ્વામી અને લોકોએ પૂજેલા અતિથિ રૂપે, દેવતાઓએ તેમને હમેશાં નજીક રાખ્યા છે. યજ્ઞનું નાભિ, ધનનું સ્થાન, મહાન અને શક્તિશાળી, એ અગ્નિ તરફ સર્વે દોડે છે. દેવતાઓએ વૈશ્વાનર અગ્નિને ઉત્પન્ન કર્યા, જે યજ્ઞના રથચાલક અને સંકેત છે. હે અગ્નિ, આપમાંથી પ્રેરિત, શક્તિશાળી, દુશ્મનવિજયી વીર ઉત્પન્ન થાય છે. વૈશ્વાનર, અમારે વચ્ચે ઇચ્છિત ધન સ્થાપિત કરો, હે રાજા, આપ સર્વેને આકર્ષક છો. હે અમર, જ્યારે આપ જન્મો છો, ત્યારે સર્વે દેવતાઓ આપને બાળક સમાન પામવા આવે છે. આપની શક્તિથી, વૈશ્વાનર, આપ અમરત્વ પ્રાપ્ત કરો છો, જ્યારે આપ બે માતાપિતાની પાંખમાંથી પ્રકાશિત થાઓ છો. હે વૈશ્વાનર, આપના મહાન નિયમો કોઈ તોડી શક્યા નથી. જન્મ સમયે, આપ પિતામાતાના માર્ગોમાં સંકેત પામ્યા, અગ્નિસ્થાનમાં સ્થાન પામ્યું. વૈશ્વાનરના વિઝનથી, અમરનું સંકેત આકાશના શિખરો સુધી પહોંચે છે; તેમના શિરે સર્વે જગત, સાત નદીઓ પક્ષીઓની જેમ વસે છે. વિદ્વાન વૈશ્વાનરે સમગ્ર દિશાઓ માપી છે, તેજસ્વી લોકને પણ માપી લીધા છે. તેમણે સર્વે જગતને વ્યાપી લીધા છે—અપરાજેય રક્ષક, અમરત્વના રક્ષક છે. હવે, હું એ ચિત્તક, શક્તિશાળી, લાલ રંગના, સર્વજ્ઞાની વૈશ્વાનર અગ્નિના બળનું વર્ણન કરું છું. તેમના માટે, મારી નવી, શુદ્ધ ચિંતન-ધારા, શુદ્ધ સોમ જેવી મીઠી, ઉપસ્થિત થાય છે. આ રીતે, ઋગ્વેદના આ પવિત્ર મંત્રોમાં, અગ્નિ દેવની મહિમા, તેમના પ્રકાશ, રક્ષણ, દાનશીલતા અને સર્વવ્યાપી શક્તિની ગાથા વહે છે. ભક્તો તેમના આશીર્વાદથી દુ:ખ, દુશ્મનાવટ અને દુ:ખમાંથી મુક્તિ પામે છે અને યજ્ઞ, સ્તુતિ, દાન અને ભક્તિથી જીવનમાં સમૃદ્ધિ, બળ અને યશ પ્રાપ્ત કરે છે.