હવે, જ્ઞાની દેવની મહાન માયા એવી છે કે કોઈ તેને જીત્યો નથી. જેમ નદીઓ વહેતી વહેતી એક મહાસાગરમાં જઈને પોતાનું જળ ભરી દે છે, એ રીતે આ માયાનું પણ અંત નથી. આપણે જે પણ પાપ કર્યા હોય—એ આર્યમાન, વર્ણ, મિત્ર, મિત્ર, ભાઈ, સતત સાથી, કે વર્ણના આશ્રયમાં—even, બધું સ્વીકારી લઈએ છીએ. આપણે ભલે છેતરપટ્ટીથી, દુશ્મન તરીકે, અંધકારમાં, સત્યમાં કે અજ્ઞાનમાં—કોઈ પણ રીતે ભૂલ કરી હોય, એ બધા દોષો, દેવતાઓ, આપના આશીર્વાદથી છૂટી જાય અને વર્ણને આપણે પ્રિય બનીએ. ઇન્દ્ર અને અગ્નિ, તમે બંને મનુષ્યને સ્પર્ધામાં મદદ કરો છો; તમારી તેજસ્વિતાથી—even, મજબૂત પણ અવરોધ તોડી નાખે છે, જેમ ત્રિતાએ પોતાના અવાજથી કર્યો હતો. યુદ્ધમાં અજેય એવા, પ્રતિસ્પર્ધામાં પ્રસિદ્ધ એવા, પાંચ જનસમુદાયને રક્ષનારા—એ ઇન્દ્ર અને અગ્નિને આપણે પોકારીએ છીએ. એ બંને generous દેવતાઓની તીવ્ર શક્તિ વીજળી જેવી છે; વૃત્રનાશક પોતાના હાથે ગાયોની પાસે જાય છે. હું ઇન્દ્ર અને અગ્નિના રથોને શોધું છું, તેમને બોલાવું છું; તેઓ મહાસંપત્તિના સ્વામી, જ્ઞાની અને ગાયકોમાં સર્વોચ્ચ પ્રશંસા પામેલા છે. એ બંને દેવતા, દિન-રાતે વધતા, મનુષ્યના દિવસોની રક્ષા કરે છે; તેઓ કિલ્લાઓ—even, દેવોને સમર્પિત ભાગની જેમ—સ્થાપિત કરે છે. તેથી, ઇન્દ્ર અને અગ્નિને આપણે મહાન હવન અર્પણ કરીએ છીએ, શુદ્ધ ઘૃત જેવું, પથ્થરો વડે દબાવેલું; તેમને, મહાન લોકોને, યશ, સંપત્તિ અને જીવન ધન પ્રાપ્ત થાય, જે પ્રશંસા કરે છે. તમારા મનને મહાન વિષ્ણુ તરફ દોરો, પર્વતમાંથી જન્મેલા અને સતત ગતિશીલ એવા મારુતો તરફ દોરો; એ સમૂહ, યજ્ઞયોગ્ય, સુખદાતા, શક્તિશાળી, આશીર્વાદ આપનારા, ઝડપી અને પરાક્રમી દેવતાઓ તરફ દોરો. જે મહાનતામાં જન્મ્યા છે અને જે હવે પોતાની શક્તિથી છે—એવા મારુતો, તમારી ઇચ્છાથી તમારી શક્તિ અજેય છે; તમારી ભેટો મહાન છે, અને તમારી મહાનતાથી તમારો સમૂહ ક્યારેય હરાઈ શકતો નથી. જેની અવાજથી મહાન આકાશમાંથી સાંભળાય છે, તેજસ્વી અને સુંદર એવા મારુતો—તેમની વચ્ચે કોઈએ સભામાં બેઠકોની ઇચ્છા નથી કરી, જેમ અગ્નિ પોતાની વીજળી સાથે હોય, એમ ગર્જનારા મારુતોની ધારા વહે છે. મારુતો, એ વિષ્ણુએ વિશાળ અને દૂર સુધી પગલું ભર્યું, સામાન્ય બેઠકોમાંથી આગળ વધ્યો; તેણે પોતાની સ્વભાવથી ઝડપી લોકોને જોડ્યા, પ્રતિસ્પર્ધીઓને પાછળ રાખી, પરાક્રમી વીરોથી વિજય મેળવ્યો. તમારો ગર્જનારો અવાજ, મજબૂત અને હલનચલન કરાવનાર, શક્તિશાળી અને વિજયી છે, મારુતો; એ અવાજથી તમે વિજય મેળવો છો, તેજસ્વી બની ઊભા રહો છો, પથ્થર જેવી સ્થિરતા ધરાવો છો, સોનાની ભુજાઓ ધરાવો છો, તમારા શસ્ત્રો તીક્ષ્ણ છે. તમારી મહાનતા અપરિમિત છે, તમે સતત વધતા જાવ છો, તમારી શક્તિ ભયંકર છે—એ રીતે, મારુતો, એ અમને રક્ષે. તમે આગળ ઊભા રહો છો, સભામાં દેખાઈ આવો છો, તમારી વસાહતો વિશાળ છે, અગ્નિ જેવી તેજસ્વી છે. મારુતો, તમે રુદ્રો છો, સજ્જ શસ્ત્રો ધરાવો છો, અગ્નિ જેવા, અવિચલ શક્તિ ધરાવો છો; એ રીતે અમને રક્ષો. તમે તમારી ભૂમિ વસાહતો દૂર-દૂર સુધી વિસ્તારી છે, અને તમારા ઘોડાઓમાં મહાન કાર્યોના સમૂહો વસે છે. મારુતો, કોઈ વૈર વિના, અમારા માર્ગે આવો; ઉપાસકના બોલાવાને સાંભળો; વિષ્ણુની મહાનતા સાથે એક થાઓ અને અમને રક્ષા આપો, રથચાલકો જેવું, અમારા બધા દ્વેષ દૂર કરો. મારુતો, યજ્ઞમાં આવો, યજ્ઞયોગ્ય, આનંદ લાવો; રક્ષકો, બોલાવાને સાંભળો; આકાશમાં મહાન પર્વતો જેવું, જ્ઞાન સાથે, જેઓ જાણે છે, તેમને અપરાજેય રક્ષકો બની જાઓ. અગ્નિ, તું વિચારથી સૌપ્રથમ પોકારવામાં આવે છે; તું યજ્ઞનો જ્ઞાની હોથર થયો છે; તું અમને અતિ દુર્લભ શક્તિ આપી છે, જેથી આપણે બધી શક્તિઓ એકત્ર કરી શકીએ. પછી હોથર તરીકે તું યજ્ઞસ્થળે બેઠો, બેઠકની ઇચ્છા રાખી, પ્રશંસનીય; તને, દેવોની પૂજા કરનારા મનુષ્યો, મહાસંપત્તિની શોધમાં, અનુસરે છે. ગોપાળક જેવો ધનવાન હોવા છતાં, તેઓ તને ધનની આશામાં અનુસરે છે, અગ્નિ, હંમેશા જાગૃત રહીને; તેજસ્વી, દેખાતો, મહાન, પ્રકાશથી ભરપૂર—તું, અગ્નિ, બધું પ્રકાશિત કરે છે. દેવમાર્ગની શોધમાં, યશની ઇચ્છા રાખી, તેઓ નિર્મલ નામ પ્રાપ્ત કરે છે; યજ્ઞયોગ્ય નામો પણ સ્થાપે છે; તારી કૃપાથી, સભામાં સુખ મેળવે છે. પૃથ્વી પરના લોકો તને ઉંચા સ્થાન આપે છે; માનવ સંપ્રદાયની સંપત્તિમાં તું પૂર્વજ છે; તું રક્ષક, માર્ગદર્શક, પાર ઉતારનાર, પિતા, માતા, માનવજાતિનો સ્થાયી આધાર છે. આદિવાસીઓમાં આરાધ્ય, પ્રિય, અગ્નિ હોથર, આનંદદાયક, યજ્ઞ માટે સર્વોત્તમ છે; તું ઘરમાં તેજસ્વી છે, અમે શ્રદ્ધાથી, નિર્વિકાર, તારી પાસે આવીએ છીએ. અગ્નિ, તું હંમેશા નવી, અમને જ્ઞાની અને ભક્તિપૂર્વક, કૃપા માટે, પૂજીએ છીએ; તું લોકોમાં તેજસ્વી છે, સ્વર્ગના મહા પ્રકાશથી. તું લોકોએ જ્ઞાની તરીકે, કુળોના સ્વામી, હંમેશા યુવાન, પુરુષોમાં વાછરડો છે; આગળ વધતો, ઇચ્છુક, તેજસ્વી, રાજા, અગ્નિ, યજ્ઞયોગ્ય, સંપત્તિનો સ્વામી છે. જે મનુષ્ય અગ્નિની પૂજા કરે છે અને પ્રસન્ન થાય છે, જે યજ્ઞસામગ્રી સાથે અર્પણ કરે છે, જે શ્રદ્ધાથી હોમ જાણે છે, તેને તું બધી ઇચ્છિત વસ્તુઓ આપે છે. અગ્નિ, તેની માટે અમે મહાન આરાધના કરીએ છીએ, શ્રદ્ધા સાથે, સામગ્રી અને હવન સાથે; બળવાનના પુત્ર, બલિસ્થાન પર, ગીતો અને સ્તુતિ સાથે, તારી કૃપા માટે પ્રયત્ન કરીએ છીએ. તું, અગ્નિ, તારા તેજથી બંને લોકને વિસ્તારી દીધા છે, પ્રસિદ્ધોમાં પ્રસિદ્ધ છે; અમને મહાન અને સ્થાયી સંપત્તિ આપ, ધનથી તેજસ્વી બની. દયાળુ, હંમેશા અમને મિત્ર જેવો પ્રેમ આપ; અમને સંતાન, પૌત્ર અને પશુઓ આપ. અનેક મહાન અને તેજસ્વી આશીર્વાદ, સારા નામ સાથે, અમને મળે. અગ્નિ, તારી પાસે અનેક અને વિવિધ ખજાના છે; રાજા, અમને તારી સંપત્તિ પ્રાપ્ત થાય. કેમ કે તારી અંદર અનેક ભેટો છે; તું ધન આપનારો, તું રાજા છે. અગ્નિ, તારી પાસે રાજસિક યશ છે, મિત્ર જેવો તું સ્વામી છે; તું જ્ઞાની, પ્રસિદ્ધ, દયાળુ, સમૃદ્ધિને પોષણ કરનારો છે. લોકો તને યજ્ઞ અને સ્તુતિથી શોધે છે; તારા તરફ મજબૂત, નિર્ભ્રમ, સર્વત્ર જતા, સર્વનાયક જાય છે. એક મનથી લોકો તને અગ્નિ, સ્વર્ગથી યજ્ઞનું ચિહ્ન, પ્રગટાવે છે, જ્યારે માનવજાતિ કૃપા માટે ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કરે છે. જે મનુષ્ય વિચારથી તારી કૃપા શોધે છે, દયાળુ, તે સમૃદ્ધ થાય છે; મહાસ્વર્ગની મદદથી, તે દ્વેષ અને દુઃખ પાર કરે છે. જે અગ્નિમાં તીક્ષ્ણ અર્પણ કરે છે, તે મનુષ્ય નાશ પામતો નથી; તે લાંબા આયુષ્યવાળા ઘરમાં સમૃદ્ધિ પામે છે, અગ્નિ, પૂર્ણ જીવનથી. અગ્નિ, તારો ધૂમ્રપાન જોરથી આકાશ સુધી ઉઠે છે, તેજસ્વી અને પ્રસારી; સૂર્ય જેવો પ્રકાશથી, તું તેજસ્વી, પાવન, જ્યોતિથી ઝળકે છે. તેથી, કુળોમાં તારી પ્રશંસા થવી જોઈએ; તું અમને મહેમાન જેવો પ્રિય છે, ઘરમાલિક જેવો આનંદદાયક, રક્ષણા માટે સંતાન જેવો. તારી ઇચ્છાથી તું પાત્રમાં જન્મે છે, અગ્નિ, વિજયી જેવો ઘડાયેલો; મમતા ભરેલા વાછરડા જેવો, જોડવાના ઘોડા જેવો, બોલાવવાના સંતાન જેવો. અગ્નિ, જે વસ્તુઓ હલનચલન કરતી નથી—even, પશુઓને ચરાવવા લઈ જવા જેવું, તારા અપ્રભાવી નિવાસસ્થાનો—even, યુવાન, તારી જ્વાળાઓ કાપી નાખે છે અને ભસ્મ કરી નાખે છે. આ રીતે, ઋગ્વેદના મહાન મંત્રો અનુસાર, દેવતાઓની મહિમા, તેમની કૃપા, અને માનવજાતિ માટે તેમનો આશ્રય અને આશીર્વાદ સતત વહેતા રહે છે.