એક સમયે, દેવતાઓના નિયમોનું નિરીક્ષણ કરતા એક મહાન દર્શક પાસે એક અદભુત ઘટના બની. જ્યારે તે દબાણમાં હતો, ત્યારે પણ તેની આનંદમાં કોઈ ઘટાડો ન થયો; તેણે મને કહ્યું: "ઇન્દ્રે, બધું જાણીને, તને જોયું છે—અને તેના આદેશથી, અગ્નિ, હું અહીં આવ્યો છું." અગ્નિ પોતાના મહા તેજથી પ્રકાશિત થાય છે, અને તેની મહાનતામાં બધું પ્રગટ કરે છે. તે દેવીઓના વિરોધી શક્તિઓ સામે અડીખમ ઉભો રહે છે, અને અસુરોને વિખેરવા માટે પોતાના શિંગડા તીક્ષ્ણ કરે છે. અગ્નિના ભયાનક શસ્ત્રધારી દૂત આકાશમાં તૈયાર રહે છે, અસુરોનું સંહાર કરવા માટે. તેની જ્વલંત શક્તિઓ—even intoxicated—શત્રુઓને ભેદી નાખે છે, અને અધર્મી લોકો તેમના હુમલાનો સામનો કરી શકતા નથી. આ મહિમા માટે, એક પ્રેરિત કવિએ અગ્નિ માટે સ્તુતિ રચી છે, એ રીતે જેમ કોઈ કુશળ રીતે બનાવેલી રથ હોય; "હે જ્ઞાની અગ્નિ, જો તું આ સ્તુતિ સ્વીકારે, તો આપણને પણ તેજસ્વી યશ પ્રાપ્ત થાય." આ મહાન ગળાવાળો, સતત વિકસતો, દુશ્મનોનો સંહારક, જ્ઞાની અગ્નિ જ્ઞાન સાથે આગળ વધે છે. અમર દેવોએ આ અગ્નિનું વર્ણન કર્યું છે, જે મનુને, જે પવિત્ર કુશ પર બેસે છે અને શ્રદ્ધાપૂર્વક હવન કરે છે, રક્ષણ આપે છે. "હે અગ્નિ, જ્યારે તું જન્મે છે ત્યારે તું વરુણ બની જાય છે; જ્યારે તને પ્રગટ કરવામાં આવે છે ત્યારે તું મિત્ર બની જાય છે; તારા અંદર, બળવાન પુત્ર, બધા દેવતાઓ વસે છે; અને ઉપાસક માટે તું ઇન્દ્ર બની જાય છે." જ્યારે તું નાના દેવતાઓના નામે ઓળખાય છે ત્યારે તું અર્યમન બની જાય છે; તું ગુપ્ત વસ્તુઓને વહન કરે છે; જયારે તું પતિ-પત્નીને એક મનથી જોડે છે, ત્યારે ગાયોથી મિત્રને અભિષેક કરવામાં આવે છે. મરુતگان તારી મહિમા માટે પોતાને શોભિત કરે છે, હે રુદ્ર, કારણ કે તારો જન્મ અદભુત અને સુંદર છે. વિષ્ણુનું પગલું તારા સમકક્ષ તરીકે સ્થાપિત છે—તેના દ્વારા તું ગાયોના ગુપ્ત નામનું રક્ષણ કરે છે. તારા તેજથી, હે દેવ, તેજસ્વી દેવતાઓ અમરત્વ પ્રાપ્ત કરે છે; મનુષ્યો અગ્નિને હોતા તરીકે સ્થાપિત કરે છે, અને પ્રેરિત લોકો કૃપાની ઈચ્છાથી તારી સ્તુતિ કરે છે. "હે અગ્નિ, તારા કરતાં શ્રેષ્ઠ હોતા પહેલો કોઈ નથી, અને તારા કરતાં વધારે જ્ઞાનવંત પણ બીજો કોઈ નથી. જેને તું મહેમાન તરીકે સ્વીકારે છે, તે યજ્ઞ દ્વારા મૃત્યુલોકને જીતે છે." "અગ્નિ, તારી સહાયથી અમે ધન જીતીશું, અમારા યજ્ઞથી તું જાગૃત થે; અમે યુદ્ધમાં, સભામાં, દિવસે, બળવાન પુત્ર, તારી કૃપાથી ધનથી વિજયી થઈશું." "જે કોઈ અમારે ઉપર પાપ કે દુશ્મનાવટ લાવે છે, કે જે દુર્ભાવનાથી ભરેલો છે, તેને એ પાપ ભોગવવા દેજે; હે જ્ઞાની અગ્નિ, આ શાપનો નાશ કર—જે અમને કપટથી નુકસાન પહોંચાડવા ઈચ્છે છે." "હે દેવ, પ્રાચીનકાળથી તને દૂત તરીકે પૂજવામાં આવ્યો છે; જયારે તું ધનની પ્રાપ્તિ માટે આગળ વધે છે, ત્યારે તું મનુષ્યો દ્વારા ધન સાથે સ્તુતિ પામે છે." "પિતાને વિરોધ આપનારને દૂર હટાવ, હે જ્ઞાની; પુત્ર તરીકે અમારું રક્ષણ કર; હે અગ્નિ, ક્યારે તું અમારે ઉપર દયાળુ નજર કરશે? ક્યારે તું અમારી સહાય માટે આવશે?" "યજમાન અનેક નામોથી તારી સ્તુતિ કરે છે; હે ધનદાતા, જો તું પ્રસન્ન થાય તો, અગ્નિ, દેવશક્તિથી શક્તિશાળી બને અને અમારે માટે કૃપા મેળવે." "હે સૌથી યુવાન, તું કવિને તમામ મુશ્કેલીઓમાંથી પાર પાડે છે; ચોરો અજાણ છે, દુશ્મનો મનુષ્ય સ્વરૂપે છે, અજાણી નિશાનીવાળા દુષ્ટ બની જાય છે." "આ સ્તુતિઓ, હે સર્વજ્ઞ, તારા માટે ઉચ્ચારવામાં આવી છે, હે વસવ; આ હું અહીં જાહેર કરું છું. આ અગ્નિ અમને ક્યારેય અપમાનથી દુઃખી કરતો નથી, કે નુકસાન પહોંચાડતો નથી; તે સતત વિકસતો રહે છે અને દૂરસ્થ દુઃખને દૂર કરે છે." "હે અગ્નિ, તું ધનના ખજાનામાં સર્વશ્રેષ્ઠ છે, અમે તને યજ્ઞમાં સર્વપ્રથમ સ્તુતિ કરીએ છીએ, હે રાજા. તારી કૃપાથી, બળ મેળવવાની કોશિશ કરતાં, અમે ઇનામ જીતીએ; અમે અન્ય લોકોથી આગળ નીકળી જઈએ." "અગ્નિ, અમર, હવન સ્વીકારનાર, અમારા પિતા, સર્વવ્યાપી, સ્પષ્ટ દેખાતા, અમારે પર કૃપા કર. શુભ ગૃહાગ્નિ તરીકે તેજ આપ, આશીર્વાદ આપ; અમારે માટે સીધો યશ માપી દેજે." "તમે અગ્નિને, લોકોના ઋષિ, પુરુષોના સ્વામી, શુદ્ધ, તેજસ્વી, ઘીથી અભિષેક કરીને સ્થાપો છો. સર્વજ્ઞ પુરોહિત તરીકે તું દેવોમાં ઇનામ મેળવે છે." "હે અગ્નિ, ઇલા સાથે આનંદથી સ્વીકાર કર, જેમ તું સૂર્યકિરણોથી પ્રયત્ન કરે છે. અમારો સમિદ્ધિ સ્વીકાર, હે જન્મના જ્ઞાતા; દેવોને અહીં યજ્ઞમાં ભાગ લેવા લાવ." "હે ગૃહપતિ, મહેમાન, અમારા યજ્ઞમાં આવો, સર્વજ્ઞાનથી. અગ્નિ, સર્વ વિરોધી શક્તિઓને હરાવો, અમને આહાર આપો, અને દુશ્મનોને દૂર કરો." "વિનાશથી દસ્યુઓને દૂર કરો, તમારી જાતે માટે બળ બનાવો. કેમ કે તમે દેવતાઓનું રક્ષણ કરો છો, તેથી, અગ્નિ, શ્રેષ્ઠ મનુષ્ય, અમારો પણ રક્ષણ કરો." "અમે તારી સ્તુતિથી, અગ્નિ, તારી પૂજા કરીશું; તેજસ્વી, શુદ્ધ અગ્નિ, તને હવનથી પૂજશું. અમને સર્વ ઇચ્છિત ધન આપ, સર્વ ખજાના આપ." "અમારા યજ્ઞને સ્વીકારો, બળવાન પુત્ર, ત્રણ બેઠકો ધરાવનારા, આ હવન સ્વીકારો. અમે દેવોમાં સદ્ગુણવાન બનીએ; તારી ત્રિગુણ રક્ષા દ્વારા અમારો રક્ષણ કર." "હે જન્મના જ્ઞાતા, અમને તમામ મુશ્કેલીઓમાંથી પાર પાડો, જેમ નાવ નદી પાર કરે છે, તમામ દુર્ભાગ્યથી દૂર. અગ્નિ, અત્રિ દ્વારા સ્તુતિ પામેલા, શ્રદ્ધાથી, અમારો રક્ષક બની જા." "જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક, મનથી અને સ્તુતિથી, તને, અમર અગ્નિ, પોકારે છે—હે જન્મના જ્ઞાતા, અમને યશ આપો; સંતાનથી, અગ્નિ, અમને અમરત્વ પ્રાપ્ત કરાવો." "જે માટે, હે જન્મના જ્ઞાતા, તું અગ્નિ, સારો નિવાસ બનાવે છે, સદ્ગુણવાન માટે—તે સંતાન, વીર અને ગાયો-ધનથી સમૃદ્ધ થાય છે, અને સુખ-સમૃદ્ધિ મેળવે છે." "શુદ્ધ અને શક્તિશાળી ઘી સારી રીતે પ્રગટેલી જ્વાળામાં અર્પણ કરો—અગ્નિ, જન્મના જ્ઞાતા માટે." "નરાશંસ, આ યજ્ઞને આનંદથી સ્વીકારો, હે મધુર હસ્તવાળા ઋષિ." "પોકારવામાં આવેલા અગ્નિ, ઇન્દ્રને અહીં લાવો, તેજસ્વી અને પ્રિય, સહેલાઈથી આવતાં રથ સાથે અમારી સહાય માટે." "વિસ્તાર પામો, ઊન જેવું કોમળ; ઉપાસકો તને સ્તુતિથી પૂજે છે. તેજસ્વી, અમને સમૃદ્ધિ તરફ દોરી જા." "હે દૈવી દ્વારો, વિશાળ રીતે ખુલો, સારા માર્ગદર્શન સાથે અમને સહાય કરો. યજ્ઞ આગળ વધે અને પૂર્ણ થાય." "સુંદર મુખવાળી, હંમેશા યુવાન, શક્તિશાળી, સત્યની માતાઓ—પ્રભાત અને સંધ્યાએ અમે તમને પોકારીશું." "હે દૈવી પુરોહિતો, પવનની ગતિ અને માનવ પ્રયત્નથી માર્ગદર્શિત, અમારી આ યજ્ઞમાં આવો." "ઇલા, સરસ્વતી અને મહી—આ ત્રણ આનંદદાયી દેવીઓ—તેઓ અડગ રહી પવિત્ર કુશ પર બેસે." "કૃપાળુ ત્વષ્ટાર, અહીં આવો, તમારી શક્તિથી શક્તિશાળી અને પોષણ આપનારા; દરેક યજ્ઞમાં અર્પણ લાવો." "જે સ્થળે, હે વનના સ્વામી, તમે દેવતાઓના ગુપ્ત નામ જાણો છો, ત્યાં અર્પણને દોરી જાઓ." "સ્વાહા અગ્નિને, વરુણને, સ્વાહા ઇન્દ્ર અને મરુતોને; સ્વાહા, દેવતાઓને અર્પણ." "હું એ અગ્નિને સર્વધનદાતા માનું છું, જેને ગાયો જાય છે, અને ઝડપી ઘોડા અને હંમેશા તૈયાર રહેલા અશ્વો જાય છે; ઉપાસકોને પોષણ આપો." આ રીતે, અગ્નિ દેવની મહિમા, તેની શક્તિ અને કૃપા, અને યજ્ઞમાં તેની અનિવાર્ય ભૂમિકા દેવો અને મનુષ્યો બંને દ્વારા ગૌરવપૂર્વક અને શ્રદ્ધાથી ગવાય છે.