અગ્નિ અને ઘીનું મહિમા: ઋગ્વેદની કથા સમુદ્રમાંથી એક મધુર તરંગ ઊઠે છે, જે ફેન સાથે ફાટી નીકળે છે અને અમરત્વ લઈને આવે છે. એ તરંગમાં ઘીનું ગુપ્ત નામ રહેલું છે, જે દેવતાઓની જીભ અને અમૃતનું નાભિ છે. આ યજ્ઞમાં, અમે ઘીનું નામ ઘોષણા કરીએ છીએ અને તેને શ્રદ્ધાથી સ્થાપિત કરીએ છીએ. પ્રેરિત કવિ સંસ્કૃત મંત્ર સાંભળે છે, અને ચાર સિંગ ધરાવતો વાછરડો એ વાત જાહેર કરે છે. આ વાછરડાને ચાર સિંગ, ત્રણ પગ, બે મસ્તક અને સાત હાથ છે. તે ત્રણગું બાંધેલો છે અને ગર્જના કરે છે; મહાન દેવ મનુષ્યોમાં પ્રવેશી ગયો છે. દેવોએ ઘી શોધી કાઢ્યું, જે ગાયમાં છુપાયેલું હતું, ત્રણ ભાગમાં વિભાજીત અને હાથોથી રક્ષિત હતું. ઇન્દ્રે એક ભાગ ઉત્પન્ન કર્યો, સૂર્યએ બીજો, અને ત્રીજું વેના એ પોતાની શક્તિથી રચ્યું. આ પ્રવાહો હૃદયમાંથી, સમુદ્રમાંથી, શતગું વહે છે, અને ક્રોસ કરવું અઘરું છે. હું ઘીનું વહેતું પ્રવાહ જોઈ રહ્યો છું, જેમાં સોનાની પાંખીઓ છે. એ વહે છે, ગાયોની જેમ, નદીઓની જેમ, હૃદય અને મનથી શુદ્ધ. ઘીનું તરંગ વન્ય પ્રાણીઓની જેમ તડપીને આગળ વધે છે. નદીની ગર્જના અને પવનની ઝડપથી, શક્તિશાળી પ્રવાહો વહે છે; ઘીનું પ્રવાહ લાલ ઘોડાની જેમ અવરોધ તોડી, તરંગોથી ફૂલી ઊઠે છે. એ એકસાથે વહે છે, શણગારેલી સ્ત્રીઓની જેમ, અગ્નિ પર સ્મિત કરે છે; ઘીનું પ્રવાહ અગ્નિને પ્રજ્વલિત કરે છે, જેને જાતવેદસ આનંદથી સ્વીકારે છે. હું એ પ્રવાહોને જુએ છું, જેમ કે શણગારેલી કન્યાઓ પતિ માટે તડપે છે; જ્યાં સોમા દબાય છે, જ્યાં યજ્ઞ થાય છે, ત્યાં ઘીનું પ્રવાહ વહે છે. એ ઉત્તમ સ્તુતિ સાથે વહે, ગાયો લાવે, શુભ સંપત્તિ આપે; દેવતાઓ, આ યજ્ઞને આગળ વધારશો, ઘીનું મધુર પ્રવાહ વહે છે. બધાં લોક એના નિવાસસ્થાને સ્થિર છે, સમુદ્રમાં, હૃદય અને પ્રાણમાં આરામ કરે છે. જળમાં, સભામાં, જે જળથી પોષાય છે, એ મધુર તરંગ તરફ ચાલો, ઓ કૃષ્ણ! અગ્નિ લોકોમાં જાગ્રત થયો છે, દૂધપિત ગાય પોતાના વાછરડાને ખેંચે છે, અને યુવાન પંખીઓ ઊડાં છે, એ રીતે અગ્નિની કિરણો આકાશ તરફ વહે છે. યજ્ઞ માટે પુજારી જાગે છે; અગ્નિ, સીધા, દયાળુ મનથી, પ્રભાતે ઊભા છે. પ્રજ્વલિત જ્યોતિની તેજ જોવા મળે છે; મહાન દેવ અંધકાર દૂર કરે છે. જ્યારે તમે યજ્ઞની કમરકસ બાંધો છો, શુદ્ધ અગ્નિ શુદ્ધ ગાયોથી શણગારાય છે. જમણી બાજુની અર્પણ વિજયી, સીધા, લાડલાં સાથે બેઠા છે. પૂજકોએ પોતાના મન અગ્નિ તરફ લાવે છે, જેમ કે આંખો સૂર્ય તરફ જાય છે. જ્યારે બે અલગ પ્રભાતે ફૂંકાય છે, સફેદ ઘોડો દિવસની શરૂઆતમાં જન્મે છે. કારણ કે એ દિવસની શરૂઆતમાં જન્મે છે, નિર્ધારિત સ્થળે સ્થાપિત થાય છે, વનમંડળમાં તેજસ્વી છે. સાત ખજાના લઈને, અગ્નિ પુજારી તરીકે બેઠા છે, સર્વ શ્રેષ્ઠ પૂજનીય. એ સુગંધિત માતાના ગોદમાં, વિશ્વમાં, સૌથી યુવાન, બુદ્ધિશાળી, અનેક જગ્યાએ સ્થાપિત, લોકોનું સંરક્ષણ કરે છે અને મધ્યમાં પ્રજ્વલિત થાય છે. હવે, યજ્ઞમાં, એ પ્રેરિત અગ્નિને, શ્રેષ્ઠ પુજારીને, શ્રદ્ધા સાથે સ્તુતિ કરે છે. એ જેણે સત્યથી બંને વિશ્વોને વિસ્તૃત કર્યા, વિજેતા, હંમેશા ઘીથી શુદ્ધ થાય છે. ઘર-જન્મેલા પોતાના નિવાસમાં શુદ્ધ થાય છે, કવિઓ દ્વારા પ્રશંસિત, અતિથિ, શુભ. હજાર સિંગ ધરાવતો વાછરડો, એ શક્તિ, અગ્નિ, તું સર્વને અતિક્રમ કરે છે. તુરંત, અગ્નિ, તું સર્વને અતિક્રમ કરે છે; તું અમારો માટે સૌથી સુંદર બન્યો છે. પ્રશંસનીય, અદ્ભુત, તેજસ્વી, લોકોના અતિથિ. સૌથી યુવાન, લોકો તને નજીક-દૂરથી અર્પણ લાવે છે; દયાળુ એકની કૃપા શોધો, અગ્નિ, તું અમને મહાન, તેજસ્વી, શુભ રક્ષા આપો. પ્રભામય રથ પર ઊભા રહો, અગ્નિ, પૂજકોની વચ્ચે. વિશાળ વાતાવરણના માર્ગો જાણો, દેવોને અર્પણ ગ્રહણ કરવા અહીં લાવો. અમે બુદ્ધિશાળી, શુદ્ધ કવિ, વાછરડા, શક્તિશાળી, પ્રશંસનીયને વાણી અર્પણ કરી છે. શ્રદ્ધાથી, અમે અગ્નિને સ્તુતિ કરી, જે સ્વર્ગમાં સોનાની જેમ ઝળકે છે. માતા, યુવાન સ્ત્રી, બાળકને જન્મ આપે છે, તે જાગ્રત છે, છુપાયેલો છે, પિતાને આપતી નથી. લોકો તેના મુખને ઓછું નથી કરતા; એ સામે, રથમાં, સ્થાપિત છે. તું કઈ યુવાન સ્ત્રી છે, જે બાળકને જન્મ આપે છે? શક્તિશાળી એના પિતા છે. એ ભ્રૂણ અનેક શરદમાં વધ્યો છે; મેં માતા દ્વારા જન્મે ત્યારે જોયો. હું તેને દૂરથી જોયો, સોનાની દાંતવાળો, શુદ્ધ રંગવાળો, શસ્ત્ર વિના ખેતરો માપે છે. અમરત્વ તેને મળ્યું, બુદ્ધિશાળી; નિર્દોષોએ મને શું કર્યું, શું સ્તુતિ? મેં તેને ખેતરથી ચાલતા જોયો, નવજાત, વિશાળ ગાયોની ટોળી સાથે, તેજસ્વી. તેઓએ તેને પકડી નથી, એ ખરેખર જન્મ્યો છે. પીળા, યુવાન સ્ત્રીઓ માતા બને છે. મારા મહાન કોણ છે, ગાય ધરાવનારાઓમાં? જેઓનું રક્ષણ જંગલ પણ કરે છે. જેમણે તેને પકડી લીધો છે, તેઓ છોડે; બુદ્ધિશાળી ગાયોના જન્મ જાણે છે, એ અમારે નજીક આવે. દુશ્મનોએ રાજાને, લોક સંરક્ષકને, માનવોમાં નિવાસ તરીકે મૂક્યો છે; અત્રિની પ્રાર્થનાઓ તેને મુક્ત કરે – જે અપમાન કરે એ પોતે અપમાની બને. શુનઃશેપ પણ, યજ્ઞના થંભે બાંધેલા, મુક્ત થયો હતો, કારણ કે તે ભસ્મ થવાનો નહોતો; એ રીતે, અગ્નિ, અમને બાંધમાંથી મુક્ત કરો, ઓ બુદ્ધિશાળી હોતા, અહીં બેઠા. દબાયેલા હોવા છતાં, એ આનંદમાં અડગ રહ્યો; તેણે મને દેવોના નિયમો દર્શાવનાર તરીકે કહ્યું: ઈન્દ્રે તને જોયું છે – એના નિર્દેશથી, અગ્નિ, હું આવ્યો છું. અગ્નિ મહાન પ્રકાશથી ઝળકે છે, બધું પ્રગટ કરે છે; એ દેવીના દુશ્મન શક્તિઓને સહન કરે છે, શિંગડા તીખા કરીને દૈતોને વિખેરે છે. અગ્નિના પોતાના, ભયંકર શસ્ત્રવાળા, આકાશમાં, દૈત્યોને મારવા તૈયાર છે; એના ઝળહળતા, ઉગ્ર, દૈત્ય-વિનાશક છે, અને અધર્મી એના પ્રહારને સહન નથી કરી શકતા. આ સ્તુતિ, ઓ શક્તિશાળી, પ્રેરિતે તારા માટે રચી છે, રથની જેમ, ઓ બુદ્ધિશાળી, કુશળતાથી; જો તું, અગ્નિ, દેવ, તેને સ્વીકારો, તો અમે આ રીતે તેજસ્વી યશ પ્રાપ્ત કરીએ. શક્તિશાળી ગળાવાળો, હંમેશા વધતો વાછરડો, દુશ્મન-વિનાશક, બુદ્ધિશાળી, જ્ઞાન સાથે આગળ વધે છે; અમરોએ એ અગ્નિના મહિમા કહ્યા છે, મનુને રક્ષણ આપતા, જે પવિત્ર ઘાસ પર બેઠા, ભક્તિ સાથે અર્પણ કરે છે. તું, અગ્નિ, જન્મે ત્યારે વરુણ છે; પ્રજ્વલિત થાય ત્યારે મિત્ર બને છે; તું, શક્તિના પુત્ર, બધાં દેવો તારી અંદર વસે છે; પૂજક માટે તું ઈન્દ્ર છે. તું આર્યમાન બને છે, જ્યારે યુવાન નામ ધારણ કરે છે, ઓ સ્વ-પોષક, છુપાયેલું વહન કરે છે; મિત્રને ગાયોથી અભિષેક કરે છે, જ્યારે તું દંપતીને એકમનથી જોડે છે. તારી મહિમા માટે, મારુત પોતાને શણગારે છે, ઓ રુદ્ર, તારો જન્મ અદ્ભુત અને સુંદર છે; વિષ્ણુના પગ તારા સાથી તરીકે સ્થાપિત છે – એથી તું ગાયોના છુપાયેલા નામની રક્ષા કરે છે. તારા તેજથી, ઓ દેવ, તેજસ્વી દેવો, ઘણું લઈને, અમરત્વ ગ્રહણ કરે છે; માનવો અગ્નિને હોતા તરીકે સ્થાપિત કરે છે, પ્રેરિતો, કૃપા ઇચ્છે, તને સ્તુતિ કરે છે. કોઈ પણ પૂર્વ હોતા, અગ્નિ, તારા કરતાં વધુ યોગ્ય નથી, ન તો કોઈ બીજો, ઓ સ્વ-પોષક, જ્ઞાને શ્રેષ્ઠ છે; જેને તું અતિથિ બને છે, એ, યજ્ઞથી, માનવોને જીતે છે, ઓ દેવ. આ રીતે, ઋગ્વેદના પવિત્ર મંત્રો દ્વારા, ઘી અને અગ્નિનું મહિમા, દેવો, યજ્ઞ, અને મનુષ્યોના સંબંધની ગૂંથાયેલી કથા પ્રગટ થાય છે – મધુરતા, પ્રકાશ, અને અમરત્વના પ્રવાહમાં.