પ્રાચીન કાળથી જ, દેવતાઓએ પોતાના સ્વરૂપે, પોતાના સ્વાભાવિક શક્તિથી જગતનું સંચાલન કર્યું છે. તેઓએ ઋતને, એટલે કે સદાચાર અને વ્યવસ્થાને, અનાદિકાળથી સ્થિર રાખી છે. મિત્રનું મહાન સહાય છે—તે સત્યને પાર પાડે છે અને યજ્ઞને આખું વળગી, તેની આસપાસ બેઠો છે. પૃથ્વીના સ્વામી, ક્ષેત્રપતિ, અમારા સહાયક બને તો અમે વિજય મેળવી શકીએ, જાણે રથમાં ચડેલા હોઈએ એમ. જે પશુઓ અને ઘોડાઓને પોષે છે, એ ક્ષેત્રપતિ અમારે માટે કૃપાળુ થાય. હે ક્ષેત્રપતિ, અમારે પર દયાળુ થાઓ અને અમારે માટે મધુર અને ભરપૂર પ્રવાહ વહાવો, જેમ ગાય દૂધ વહાવે છે. અમારે પર અમૃતના સ્વામીઓ કૃપા કરે, અને અમારે માટે શુદ્ધ, મધુર ઘૃત વરસાવે. જગતની વનસ્પતિઓ અમારે માટે મધુર બને, આકાશ અને જળો મધુર થાય, અને આકાશમધ્ય પણ મધુરતાથી ભરાય. ક્ષેત્રપતિ અમારે માટે મધુર બને અને અમે એ પૃથ્વી પર નિર્ભયતાથી ચાલીએ. અમારાં બળદો, માનવો, હલ અને યોક—all શુભ થાય, અને હલ ચલાવતી લાકડી પણ શુભતાથી ઉઠાવવામાં આવે. હે શુનાસીરા, તમે જે આકાશમાં દૂધ સર્જ્યું છે, એથી આ ક્ષેત્રને સિંચન કરો—આપણી વાણી સ્વીકારો. હે ભાગ્યશાળી સીતા, અમે તમારું સન્માન કરીએ છીએ, તમે અમારે પર કૃપાળુ થાઓ અને અમારે માટે ફળદાયિ થાઓ. ઇન્દ્ર સીતા પર હાથ રાખે, પુષણ તેને સ્થિર કરે અને સીતા અમારે માટે વારંવાર ભરપૂર પાક આપે. અમારા હલના ફાળે પૃથ્વીને શુભતાથી ઉખડે, હલવાનોએ પોતાની જોડીઓ સાથે શુભતાથી આગળ વધે; વાદળો મધ અને દૂધથી વરસે, શુનાસીરા અમારે પર સમૃદ્ધિ વરસાવે. સમુદ્રમાંથી મધુર તરંગ ઊઠે છે, ફેનથી ભરપૂર, અમરત્વ લઈને આવે છે; ત્યાં ઘૃતનું ગુપ્ત નામ છે—તે દેવતાઓની જીભ છે, અમૃતનું નાભિ છે. અમે ઘૃતનું નામ જાહેર કરીએ છીએ, અને આ યજ્ઞમાં શ્રદ્ધાથી તેને સ્થાપિત કરીએ છીએ. પ્રેરિત કવિ એ સ્તુતિ સાંભળે છે; ચાર શીંગો ધરાવતો વાછરડો એ બધું જાહેર કરે છે. એ વાછરડાને ચાર શીંગ, ત્રણ પગ, બે માથા અને સાત હાથ છે; તે ત્રણ રીતે બંધાયેલો, દહાડે છે—મહાદેવ મનુષ્યોમાં પ્રવેશી ગયેલા છે. દેવતાઓએ ઘૃત શોધ્યું, જે ગાયમાં છુપાયેલું હતું, ત્રણ ભાગમાં વહેંચાયું અને હાથોથી રક્ષાયેલું હતું; ઇન્દ્રે એક ભાગ ઉત્પન્ન કર્યો, સૂર્યે બીજું, અને ત્રીજું વેના પોતાની શક્તિથી રચ્યું. આ પ્રવાહો હૃદયમાંથી અને સમુદ્રમાંથી, હજારોમાં વહે છે—તેઓ પાર કરવું મુશ્કેલ છે. હું ઘૃતના પ્રવાહોને જોઈ રહ્યો છું, જેમના વચ્ચે સુવર્ણના કાંસા છે. એ પ્રવાહો ગાયોની જેમ યોગ્ય રીતે વહે છે, નદીઓની જેમ, હૃદય અને મનથી શુદ્ધ. ઘૃતના એ તરંગો વન્ય પ્રાણીઓની જેમ ઉત્સાહપૂર્વક વહે છે. નદીના પૂર જેવી ગર્જના સાથે, પવનની જેમ ઝડપી, એ મહાન પ્રવાહો આગળ વધે છે; ઘૃતના પ્રવાહો લાલ ઘોડાની જેમ અવરોધ તોડી, તરંગોથી ભરાઈ જાય છે. એ પ્રવાહો એકસાથે વહે છે, શોભાયમાન સ્ત્રીઓની જેમ, અગ્નિ ઉપર સ્મિત કરે છે; ઘૃતના પ્રવાહો અગ્નિને પ્રજ્વલિત કરે છે, જેને જાતવેદા આનંદથી સ્વીકારે છે. નવવધૂઓ પતિ માટે આતુર હોય તેમ, સુગંધિત અને શોભાયમાન, હું તેમને જોઈ રહ્યો છું; જ્યાં સોમા પિરસાય છે, જ્યાં યજ્ઞ થાય છે, ત્યાં ઘૃતના પ્રવાહો વહે છે. તમે ઉત્તમ સ્તુતિ સાથે વહો, અમારે માટે પશુઓ લાવો, અમારે પર શુભ સંપત્તિ વરસાવો; હે દેવતાઓ, આ યજ્ઞ અમારે માટે આગળ વધારજો, ઘૃતના પ્રવાહો મધુરતાથી વહે છે. બધા લોકોએ પોતાનું સ્થાન પામ્યું છે, એ સમુદ્રમાં, હૃદય અને પ્રાણમાં સ્થિત છે. જળોમાં, સભામાં, જે પોષાય છે, એ બધા, આપણે એ મધુર તરંગને પ્રાપ્ત કરીએ, હે શ્યામ one. અગ્નિ લોકમાં સજાગ થયો છે, જાણે ગાય પોતાના વાછરડાને ખેંચે છે, કે જેમ યુવાન પંખીઓ ઉડી જાય છે, તેમ તેની કિરણો આકાશ તરફ વહે છે. ઋત્વિજ દેવતાઓની પૂજા માટે જાગે છે; અગ્નિ ઊભો છે, દયાળુ મનથી, પ્રભાતે. પ્રજ્વલિત જ્યોતિ દેખાય છે, મહાદેવ અંધકાર દૂર કરે છે. જ્યારે તમે મંડળની પટ્ટી બાંધી છે, શુદ્ધ અગ્નિ શુદ્ધ ગાયો સાથે શોભાયમાન થાય છે. જમણાવાળી આહુતિ વિજયી સાથે જોડાય છે, અને તે લાડલીઓ સાથે પોતાને સ્થિર કરે છે. ઉપાસકોના મન અગ્નિ તરફ જાય છે, જેમ આંખો સૂર્ય તરફ જાય છે. જયારે દ્વિપ્રભાત તેની તરફ ફૂંકે છે, ત્યારે સફેદ ઘોડો દિવસોની શરૂઆતમાં જન્મે છે. એ ખરેખર દિવસોની શરૂઆતમાં જન્મે છે, નિયત સ્થાનોએ સ્થિત થાય છે, જંગલમાં તેજસ્વી રહે છે. એ સાત ખજાનો લઈને, અગ્નિ ઋત્વિજ રૂપે બેસે છે, સર્વોપયુક્ત પૂજ્ય. અગ્નિ ઋત્વિજ, સર્વોપયુક્ત પૂજ્ય, સુગંધિત માતાના ગર્ભમાં, જગતમાં સ્થિત છે. યુવાન, વિદ્વાન, અનેક જગ્યાએ સ્થિર, પ્રજાઓને આધાર આપે છે, અને મધ્યમાં પ્રજ્વલિત થાય છે. હવે યજ્ઞમાં એ પ્રેરિત અગ્નિની ઉપાસના થાય છે, શ્રદ્ધાથી. એ જેઓએ સત્યથી બંને લોકને વિસ્તૃત કર્યા છે, તેઓ હંમેશા વિજેતા અગ્નિને ઘૃતથી શુદ્ધ કરે છે. ઘરજનો પોતાના ઘરમાં શુદ્ધ થાય છે, કવિઓએ પ્રશંસા કરી છે, એ મહેમાન, અમારે માટે શુભ છે. હજારો શીંગો ધરાવતો વાછરડો, એ શક્તિ, હે અગ્નિ, તમે તમારી મહાનતાથી બધાને વટાવી ગયા છો. તમે તત્કાળ સર્વને વટાવી જાઓ છો, અમારે માટે સૌથી સુંદર બન્યા છો. સ્તુતિયોગ્ય, આશ્ચર્યજનક, તેજસ્વી, લોકપ્રિય મહેમાન. લોકો નજીક અને દૂરથી, યુવાન અગ્નિને અર્પણ લાવે છે. દાતાના કૃપા મેળવવા માટે પ્રયત્ન કરો; અમારે પર તમારું મહાન, દિવ્ય, શુભ રક્ષણ આપો. તમે તેજસ્વી રથ પર ઊભા રહો, હે અગ્નિ, ઉપાસકોની વચ્ચે. વ્યાપક આકાશના માર્ગો જાણીને, દેવતાઓને અહીં યજ્ઞમાં લાવો. અમે વિદ્વાન, શુદ્ધ કવિ, બલવાન વાછરડાને શબ્દ અર્પણ કરીએ છીએ. શ્રદ્ધાથી, અમે અગ્નિને સ્તુતિ કરીએ છીએ, જે સોનેરી જેમ સ્વર્ગમાં વ્યાપક છે. માતા, યુવાન સ્ત્રી, પુત્રને જન્મ આપે છે, જાગૃત છે પણ છુપાય છે, પિતા સુધી પહોંચાડતી નથી. એનું મુખ લોકોથી ધૂંધળું થતું નથી; લોકો તેને આગળ, રથમાં, બેઠેલો જોઈ શકે છે. એ યુવાન સ્ત્રી કોણ છે, જે પુત્રને જન્મ આપે છે? એ શક્તિશાળી એનું સર્જન કરે છે. એ ભ્રૂણે અનેક વર્ષો સુધી વૃદ્ધિ પામી છે; મેં તેને જન્મતાં જોયો, જ્યારે માતાએ જન્મ આપ્યો. મેં દૂરથી તેને જોયો, સુવર્ણ દાંત ધરાવતો, શુદ્ધ રંગવાળો, શસ્ત્ર વિના ક્ષેત્ર માપતો. અમરત્વ આપનાર એ વિદ્વાન, નિર્દોષોએ મારા પર શું કર્યું, શું સ્તુતિ કરી? મેં તેને ક્ષેત્રમાંથી ચાલતો જોયો, તાજો જન્મેલો, વિશાળ ઝુંડ સાથે, તેજસ્વી. કોઈએ તેને પકડ્યો નહીં; એ ખરેખર જન્મેલો હતો. પીળા, યુવાન સ્ત્રીઓ માતા બની જાય છે. મારા મહાન કોણ છે, ઘણા ગાયો ધરાવતાં? જેમનું રક્ષણ જંગલ પણ કરે છે. જેઓએ તેને પકડ્યો છે, તેમને છોડવા દો; વિદ્વાન પશુઓના જન્મ જાણે છે, તે નજીક આવે. દુશ્મનોએ રાજાને, પ્રજાપાલકને, મનુષ્યોમાં નિવાસરૂપે મૂક્યો છે; અત્રિના પ્રાર્થનાઓ તેને મુક્ત કરે—નિંદા કરનારા પોતે નિંદિત થાય. શુનઃશેપ પણ, જે યજ્ઞપશ્રુમાં બંધાયો હતો, મુક્ત થયો, કારણ કે તે ભસ્મ થવાનો નહોતો; એ રીતે, હે અગ્નિ, અમને પણ બંધનમાંથી મુક્ત કરો, હે વિદ્વાન હોતાર, અહીં બેઠેલા. આ રીતે, ઋગ્વેદના આ પવિત્ર મંત્રોમાં વિશ્વની વ્યવસ્થા, યજ્ઞની મહિમા, પૃથ્વી અને ઘૃતના રહસ્યો, અગ્નિની જ્યોતિ અને મુક્તિની પ્રાર્થના—all એક સુંદર વાર્તા તરીકે પ્રગટ થાય છે, જેમાં દેવતાઓ, પૃથ્વી, વૃક્ષો, જળ, અને માનવજાત—allનું કલ્યાણ અને સમૃદ્ધિ માટે સંકલ્પિત છે.