મારી વાણી વિષે શું કહું, જે ગુપ્ત રીતે સ્થિત છે? વિદ્વાનો તેને રહસ્યરૂપે છુપાયેલી કહે છે. જેમ ગાયોથી પાણી વહે છે, તેમ પ્રિય સ્વરૂપ, સર્વોચ્ચ પદ, દુર જતું રહે છે. આ મહાન અને વિશાળ સ્વરૂપ છે, જેને ગાય, ઉષા સાથે જોડાઈને, પ્રાચીન રીતે અનુસરે છે. તે સત્યના માર્ગ પર પ્રકાશિત થઈ, છુપાયેલો રહી, ઝડપી ચાલે છે અને ઝડપી સમજાય છે. પછી તે તેજસ્વી બની, પોતાના માતાપિતાની સાથે ચાલે છે અને છુપાયેલી, સુંદર, ચિતરેલી એકને અનુસરે છે. માતાના સ્થાનમાં, સર્વોચ્ચ નિવાસસ્થાને, તેજસ્વી અને ભક્તિસભર વૃષભનો જીભ સ્થિત છે. હું સત્ય બોલું છું, શ્રદ્ધા અને સ્તુતિથી શોધું છું, હે જાતવેદસ, આ શું છે? તું બધું જાણે છે—આકાશ અને પૃથ્વીના તમામ ધન તારા છે. અમારા માટે શું ધન છે? એનું કયું અમૂલ્ય છે? જાતવેદસ, તું જાણે છે, અમને કહો. એનું સર્વોચ્ચ, ગુપ્ત માર્ગ કયું છે? એનું કયું પગલું છે, જે પથ પર અમે હજુ પહોંચ્યા નથી? કયું સીમા છે, કયું કાર્ય છે, કયું અનુગ્રહ છે, જેથી અમે સ્પર્ધકોની જેમ ઝડપથી ઇચ્છિત ફળ સુધી પહોંચી શકીએ? ક્યારે અમને અમર દેવીઓ, તેજસ્વી ઉષાઓ, પોતાનો વર્ણ આપશે? અસત્ય, દુર્બળ અને છલકપટથી ભરેલી વાણીથી, જે યજ્ઞથી તૃપ્ત નથી, તેઓ અહીં શું બોલે છે, હે અગ્નિ? નિશસ્ત્ર લોકો અહીં એકત્રિત થઈને મંત્રણા કરે છે. આ પ્રજ્વલિત, શક્તિશાળી, દયાળુ અગ્નિના તેજથી, ઘરનું મુખ તેજસ્વી બને છે; તેજસ્વી વસ્ત્ર ધારણ કરી, સુંદર સ્વરૂપે, ધનના સ્વામીની જેમ, બહુ દાન આપનાર બની ઝળહળે છે. હે અગ્નિ, યજ્ઞના પુરોહિત, ઉઠો, વિધિ માટે સીધા ઊભા રહો; તું અમારા સર્વ સ્તુતિઓ જાણે છે, હે વિદ્વાન, તું અમારા વિચારને પ્રેરણા આપે છે. અખંડિત પુરોહિત જાતિઓમાં બેઠો છે—અગ્નિ, સૌમ્ય, સભાઓમાં વિદ્વાન; તેણે પોતાનું પ્રકાશ સૂર્યની જેમ ઊંચે ઉઠાવ્યું, ધૂમાડા જેવી ઊંચે આકાશ સુધી પહોંચ્યો. દયાળુ, શ્રેષ્ઠ અર્પણ કરનાર, ઘૃતથી અભિષેક કરાયેલ, દેવો માટે જમણાર, નવી જન્મેલો, શક્તિશાળી વૃષભ ઊભો થાય છે, સમૃદ્ધ, તેજસ્વી, પશુઓને તૈયાર કરે છે. કુશાસન પર, જ્યારે અગ્નિ પ્રજ્વલિત થાય છે, એ સીધો પુરોહિત વિધિમાં આનંદ મેળવે છે; અગ્નિ, ગવાળિયા જેવો, યજ્ઞકર્મમાં ફરતો, ત્રણ પગલાં લેવાયેલી આસન પર, દેવો સુધી વ્યાપે છે. પોતાના સ્વરૂપે, મૈત્રીભાવથી, પુરોહિત અગ્નિ આસપાસ ફરતો, સૌમ્ય, મીઠી વાણી બોલતો, વિધિમાં સત્યનિષ્ઠ રહે છે; તેની જ્વાળાઓ ઝડપી ઘોડાઓ જેવી દોડે છે, બધા જિવો તેનો ભય માને છે જ્યારે તે પ્રજ્વલિત થાય છે. હે અગ્નિ, તું કલ્યાણમય, સુંદર મુખવાળો, સ્પષ્ટદ્રષ્ટિ, ભયાનક અને વિવિધ વચ્ચે પણ આકર્ષક છે; તારી જ્વાળા અંધકારથી અવરોધાયતી નથી, રાખ કે ધૂમાડો તારા શરીરને દૂષિત કરતા નથી. તેનું જન્મ કોઈ રોકી શકતું નથી—ન પિતા, ન માતા, કે હવે પણ; પછી, મૈત્રીરૂપ, શ્રેષ્ઠ અર્પણ કરનાર શુદ્ધ અગ્નિ માનવ જાતિમાં તેજસ્વી થાય છે. પાંચ-પાંચ બહેનો, એકસાથે રહેતી, માનવ જાતિમાં અગ્નિને ઉત્પન્ન કરે છે; તે તીખા માટે દાંત, તેજસ્વી કુરાળ જેવો, ઉગ્ર અને ધારદાર છે. હે અગ્નિ, તારા છેડા, ઘૃતથી અભિષેક કરેલા, લાલ રંગના, સીધા અને સુંદર છે; લાલચટ, શક્તિશાળી, સીધી વાળવાળા, આશ્ચર્યજનક, દેવોને બોલાવે છે. તારા સાથીઓ, હે અગ્નિ, શક્તિશાળી અને અશ્રમિત, તેજસ્વી પ્રકાશ સાથે ચાલે છે; ગર્જનારા, ઇચ્છિત લક્ષ્ય પામતા, વૈભવી, માળા જેવા, મારુતોની જેમ ધ્વનિ કરે છે. તારા માટે સ્તુતિ રચાઈ છે, પ્રજ્વલન માટે, સ્તુતિ અને ગીત અર્પણ થાય છે, વિધિઓ સુવ્યવસ્થિત છે; મનુષ્યોએ અગ્નિને પુરોહિત તરીકે બેઠાડ્યો છે, ભક્તિપૂર્વક, પ્રેરિત લોકો તારી પ્રશંસા ગાય છે. અહીં, સૃષ્ટિકર્તાઓએ પ્રથમ પુરોહિત સ્થાપ્યો છે, યજ્ઞ માટે યોગ્ય, વિધિમાં સ્તુતિપાત્ર; ભૃગુઓએ, કુશળતાપૂર્વક, તેને પ્રજ્વલિત કર્યો છે, વનોમાં તેજસ્વી, સર્વ લોકોમાં આશ્ચર્યજનક. હે અગ્નિ, ક્યારે તારો દેવો સાથેના સ્નેહનો પ્રકટ થશે? કારણ કે પછી, મનુષ્યોએ તને, સ્તુતિપાત્ર, જાતિઓમાં સ્વીકાર્યો છે. ધર્મનિષ્ઠ, વિદ્વાન, આકાશ જેવી આવરણવાળો, સર્વ યજ્ઞનો વ્યવસ્થાપક, દરેક ઘરમાં આનંદ લાવનાર એવા અગ્નિને તેઓ જુએ છે. વિવસ્વતના ઝડપી દૂત, જેને સર્વ લોકોએ સ્વીકાર્યો છે; ભૃગુઓએ, કુશળતાથી, તેજસ્વી, પ્રસિદ્ધ એકને સર્વ લોકોમાં સ્થાન આપ્યું છે. તેણે માનવ પુરોહિત તરીકે, વિદ્વાન, તેજસ્વી, શુદ્ધ જ્વાળાવાળા, યજ્ઞ માટે યોગ્ય, સાત નિવાસસ્થાનોમાં સ્થાન લીધું છે. એ, શાશ્વત માતાઓમાં, વનમાં, સુંદર રીતે બોલાવાયેલ, આશ્રય લીધેલો છે; આશ્ચર્યજનક, ઉપસ્થિત, ગુપ્તસ્થાને સ્થિત, સર્વજ્ઞ, ક્યારેક શોધાય છે. જ્યારે વનસ્પતિથી અલગ થાય છે, ત્યારે તેમાં સત્યનું સ્તનસ્થાન મૂકાય છે; દેવોએ મહાન અગ્નિને શ્રદ્ધાપૂર્વક પ્રજ્વલિત કર્યો છે, અર્પણ સ્વીકારનાર, યજ્ઞમાં સદા સત્યનિષ્ઠ. યજમાનના કાર્યને જાણનાર, તું વિદ્વાન, આકાશ અને પૃથ્વીના બંને છેડા સમજે છે; દૂત બની, વ્યાપકપણે, સર્વોચ્ચ સ્વર્ગમાંથી, સ્વર્ગના દ્વારો સારી રીતે જાણે છે. તારા રૂપ કાળા, મુખ તેજસ્વી, તારી જ્વાળા અનન્ય છે; જ્યારે ઉન્મુક્તો બીજ મૂકે છે, તું જન્મતાની સાથે જ દૂત બની જાય છે. નવનવેલાની શક્તિ દેખાય છે, જ્યારે તેની જ્વાળા પવનને અનુસરે છે; તે લાકડામાંથી પોતાની તીક્ષ્ણ જીભ પસંદ કરે છે, દૃઢ અન્ન પણ પોતાની જડબાથી ભક્ષણ કરે છે. જ્યારે ત્રિપૃષ્ટિ ભોજનથી, ત્રિવિધ શક્તિથી, મહાન અગ્નિ ત્રિવિધ દૂત બને છે; તે પવનમિત્ર સાથે જોડાય છે, સદા સક્રિય, ઝડપીને પ્રેરણા આપે છે, આગળ ધપાવે છે. અમે સર્વજ્ઞ, દૂત, અર્પણ લાવનાર, અમર, યજ્ઞમાં શ્રેષ્ઠ એવા અગ્નિને ગીતથી સ્તુતિ કરીએ છીએ. તે ધનદાયક, આકાશના વિશાળતાને જાણે છે; તે દેવોને અહીં લાવે છે. તે દેવોની આવકને જાણે છે, દેવોને સત્યના ઘરમાં નિવાસ અપાવે છે; તે પ્રિય ધન પણ આપે છે. તે હોતાર તરીકે, ખરેખર, દૂતી કાર્ય કરે છે, વિદ્વાન, વચ્ચે ચાલે છે; જાણતો, સ્વર્ગના દ્વારો સુધી પહોંચે છે. અમે તેમનાંમાં હોઈએ, જેમણે અગ્નિને અર્પણથી સંતોષ્યો છે; જેમણે તેને પોષ્યો છે, પ્રજ્વલિત કર્યો છે. તે ધન અને શૌર્યમાં સમૃદ્ધ છે, પ્રસિદ્ધ છે; જેમણે અગ્નિને પોતાના પ્રકાશરૂપે સ્થાપ્યો છે. અમને દિન પ્રતિદિન ઇચ્છિત ધન મળે, શક્તિ અમારી તરફ દોડી આવે. તે, પ્રજાના પ્રેરક, શક્તિથી, લોકોમાં વીજળી જેવો ઝડપી આગળ વધી જાય છે. હે અગ્નિ, કૃપાળુ થા, તું મહાન છે; તું, જે દેવપ્રાપ્તિ ઇચ્છનાર પ્રજાને અનુગ્રહ આપે છે, આવો અને પવિત્ર કુશાસન પર બેસો. તે, મનુષ્યોમાં દુર્લભ છે, જાતિઓમાં શક્તિશાળી, અમર છે; તે સર્વનો દૂત બને છે. આ રીતે, ઋષિઓએ અગ્નિના રહસ્ય, તેજ, કાર્ય અને દયાળુ સ્વભાવને પ્રસન્નતાપૂર્વક વર્ણન કર્યું છે.