એક અજાયબીથી ભરપૂર દેવત્વની વાત છે. એવું લાગે છે જાણે બે વચ્ચે પગ મૂકાયો હોય, એક ગુપ્ત છે અને એક પ્રગટ. માર્ગ સીધો છે, છતાં કોઈક ભટકી જાય છે—આ છે દેવતાઓનું મહાન અને અદ્વિતીય પ્રભુત્વ. ગાયો, જે ક્યારેય થાકતી નથી, અમને સતત અને અવિરત દૂધ આપે છે. એ ગાયો હંમેશાં નવી, યુવાન રહે છે—આ પણ દેવતાઓના એકમાત્ર મહાન અધિકારનું ચિન્હ છે. જ્યારે વાછરડો પોતાના સમુહમાં ગર્જના કરે છે, ત્યારે તે બીજાં ઝુંડમાં પોતાનું બીજ મૂકે છે. એ રાત્રિનો સ્વામી, વિતરણકર્તા અને રાજા છે—આ પણ દેવત્વના એકમાત્ર મહાન શાસનનો ભાગ છે. ચાલો, હવે આપણે એ શૌર્ય અને સમૃદ્ધિનું ગાન કરીએ, જે લોકોના ઘોડા અને દેવતાઓની વિદ્યા છે. એ રથને સોળ યોક્તાઓ અને પાંચ-પાંચના જૂથો ખેંચે છે—આ પણ એ જ એકમાત્ર મહાન દેવત્વનું પ્રભુત્વ છે. તવષ્ટા અને સવિતા, અનેક રૂપ ધરાવનારા દેવ, સર્વ જીવોને પોષે છે અને અનેક રીતે ઉત્પન્ન કરે છે. આ બધા લોક તેમનાં જ છે—એમ દેવતાઓનું એકમાત્ર મહાન શાસન વ્યાપક છે. વિશાળ અને સુવ્યવસ્થિત પૃથ્વી અને વ્યાપક આકાશ, બંને તેની સંપત્તિથી સ્થિર થયા છે. જે શૂરવીર સંપત્તિ ઇચ્છે છે, તેની પણ વાત સાંભળવામાં આવે છે—આ સર્વત્ર એ જ મહાન દેવત્વનું પ્રભુત્વ છે. આ પૃથ્વી, સર્વને આધાર આપનારી, આપણા માટે સ્થિર છે, જેમ રાજા બધા માટે મિત્ર હોય છે. જેમ યોદ્ધાઓ અગ્નિમાં, આવરણમાં બેઠા હોય છે—એમ પણ એ જ દેવત્વનું મહાન પ્રભુત્વ છે. વનસ્પતિઓ, જળ અને પૃથ્વી, હે ઇન્દ્ર, તારી માટે ધન લાવે છે. અમે તારા મિત્ર બની, તારા દાનમાં ભાગીદાર થવા માગીએ છીએ—આ પણ એ જ મહાન દેવત્વનું પ્રભુત્વ છે. કોઈ પણ ચતુર કે વિદ્વાન દેવતાઓના પ્રાચીન અને અડગ નિયમોને ઘટાડે નથી. બે લોક, પોતાની મર્યાદામાં સ્થિર, અને પર્વતો પણ અડગ છે—કદી પણ ઘટતા નથી. છ: ધારકો છે, એકલ જ એક ચાલે છે અને સર્વોચ્ચ ઋતને ધારણ કરે છે; ગાયો નજીક આવી છે. ત્રણ મહાન દેવો ઊંચા સ્થાને સ્થિર છે; બે ગુપ્ત છે, એક પ્રગટ છે. ત્રણ જન્મ ધરાવતો વાછરડો, અનેક રૂપ અને સ્વભાવથી ભરપૂર છે, સંતતિથી સંપન્ન છે. ત્રણ મુખવાળો, શક્તિશાળી, બીજધારી અને શાશ્વત વાછરડો છે. આપણે એ માર્ગો માટે જાગૃત થવું જોઈએ, હું આદિત્યોનું સુંદર નામ ઉચ્છારી રહ્યો છું. દૈવી જળ પણ તેમાં આનંદ મેળવે છે અને સર્વે અલગ-અલગ વહેતાં પણ એને ઘેરી લે છે. ત્રણ નિવાસ, ત્રણ નદીઓ, ત્રણ જ્ઞાની, અને ત્રણ માતાઓ છે, જે સભામાં શાસન કરે છે. ત્રણ ધર્મનિષ્ઠ કન્યાઓ અને ત્રણ સ્વર્ગમાંથી, એ પણ સભામાં શાસન કરે છે. ત્રણ વાર સ્વર્ગમાંથી, સવિતા અમને આશીર્વાદ આપે; દરરોજ ત્રણગણ પ્રકાશ આપે. ભગ, સંરક્ષક અને ધીષણા, અમને ત્રણ માપમાં સંપત્તિ આપે. ત્રણ વાર સ્વર્ગમાંથી, સવિતા પોતાની શક્તિથી, અને રાજા મિત્ર તથા વરુણ સુંદર હાથે આપે છે. જળ અને બંને લોક પણ સવિતાના પ્રેરણા માટે ખજાનાની શોધ કરે છે. ત્રણ સર્વોચ્ચ તેજસ્વી લોક, ત્રણ યોદ્ધા મહાન પ્રભુના શાસન કરે છે. એ સર્વ ધર્મનિષ્ઠ, શક્તિશાળી અને અપરાજેય છે; ત્રણ વાર સ્વર્ગમાંથી, દેવો સભામાં હાજર રહે છે. જ્ઞાનીજનોએ મારી માટે, પોતાની બુદ્ધિથી, એ ગાયને શોધી કાઢી છે, જે અવિહિત રીતે ફરતી હતી. એ તરત જ ઘણું દૂધ આપે છે; ઇન્દ્ર, અગ્નિ અને અનુયાયીઓએ એમાંથી પ્રાપ્ત કર્યું છે. ઇન્દ્ર અને પૂષણ, બન્ને શક્તિશાળી અને કુશળ, જેમ આકાશમાં આનંદ માણે છે, એમ એ ગાયને દૂધી છે. બધા દેવોએ તેમાં પ્રયાસ કર્યો ત્યારે, હે વસુઓ, અમે અહીં તારો આશીર્વાદ મેળવીએ. વાછરડાની પત્નીઓ તેની શક્તિની ઈચ્છા રાખે છે, અને એનું માન કરે છે, એમાં રહેલા બીજને જાણે છે. ગાયો પોતાના વાછરડાં માટે તરસે છે અને અદ્ભુત રૂપ ધારણ કરે છે. હું બંને લોક માટે, જ્ઞાન અને યજ્ઞના પથ્થર સાથે, બોલું છું. એ બધું, હે દાતા, મનુ માટે ઊભું થાય છે, તેજસ્વી અને પૂજનીય બને છે. અગ્નિ, તારી જીભ મીઠી અને જ્ઞાની છે, જે દેવોમાં પ્રસિદ્ધ છે. એથી, અહીં બધા પૂજનીયોને સહાય માટે બોલાવ, અને તેમને મીઠા અર્પણ પીવડાવ. અગ્નિ, તારા પ્રવાહો પર્વત જેવા વહે છે અને પોષણ કરે છે, હે અદ્ભુત દેવ. હે જાતવેદસ, અમને તારો આશીર્વાદ અને સર્વમંગલ દયા આપ. પ્રાચીન ઇચ્છાવાળી ગાય દૂધ આપે છે, અને અંદરથી પુત્ર યોગ્ય દિશામાં ચાલે છે. એ તેજને તેજસ્વી સુધી પહોંચાડે છે; અશ્વિનો માટે સ્તુતિ પ્રભાતે રચાઈ છે. સુયુક્ત ઘોડાઓ સાથે એ તને અમૃત લાવે છે; અર્પણો પિતા સુધી જ્ઞાનની જેમ ઊંચા જાય છે. હે અશ્વિનો, તમે લોભી વિચારો દૂર કરો; અમે નજીકથી પ્રાર્થના કરી છે. સુયુક્ત ઘોડાઓ અને સુંદર રથ સાથે, હે અદ્ભુત, પથ્થર પરથી આ સ્તુતિ સાંભળો. તમારું પુનરાગમન કયું છે, હે અશ્વિનો, જે પ્રાચીન ઋષિઓએ વર્ણવ્યું છે? તમે વિચાર કરો, તમે આવો, કદાચ બધા લોકો તમને બોલાવે છે, હે અશ્વિનો. આ મીઠી વસ્તુઓ તમારા માટે છે, મિત્રોએ શરૂઆતમાં આપી છે. અનેક લોકમાં, હે અશ્વિનો, તમારો સંદેશ પ્રસારિત થાય છે; તમારી સ્તુતિ દાતાઓમાં સાંભળાય છે. દૈવી માર્ગે અહીં આવો, હે અદ્ભુત, અહીં તમારું મધુભંડાર છે. તમારું પ્રાચીન નિવાસ, શુભ મિત્રતા, હે યુવાન, જહ્નુના જળમાં તમારું ધન છે. શુભ મિત્રતાઓ નવી કરો, હવે આપણે મધ સાથે આનંદ કરીએ. હે અશ્વિનો, પવન સાથે, તમે યુવાન અને કુશળ છો, તમારા સહયોગીઓ સાથે એકતામાં છો. હે નાસત્ય, આજના અર્પણને સ્વીકારો અને સોમ પીવો, ઉદાર અને અવિરત. તમારા અનેક દાન, હે અશ્વિનો, શબ્દોથી ઘેરાયેલા, પ્રયત્નશીલ અને અવિરત છે. તમારો રથ, અમૃતથી જન્મેલો અને પથ્થરથી ચલાવેલો, ઝડપથી પૃથ્વી અને આકાશમાં ફરે છે. હે અશ્વિનો, શ્રેષ્ઠ મધમય સોમ તમારા માટે તૈયાર છે; આવો અને ઘરે તેને પીઓ. તમારો વિશાળ અને કુશળતાથી બનેલો રથ, સોમ દબાવનારા ઘોડાઓથી ખેંચાય છે. મિત્રા પોતાની વાણીથી લોકોનું માર્ગદર્શન કરે છે; પૃથ્વી અને આકાશને પણ સમર્થન આપે છે. મિત્રા જાતિઓ પર નિરંતર નજર રાખે છે; ઘીનું હવન મિત્રાને અર્પણ કરો. માણસે મિત્રાને ભક્તિપૂર્વક સ્મરણ કરવું જોઈએ, જે દયાળુ અને આદિત્ય છે અને ધર્મ દ્વારા શિક્ષણ આપે છે. એને હાનિ થતી નથી, એ કદી નાશ પામતો નથી; એનું રક્ષણ હોય તો કોઈ દુ:ખ નજીક કે દૂરથી આવતું નથી. રોગમુક્ત, અર્પણથી આનંદિત અને મિત્રાને જાણનારા, પૃથ્વી પર વિશાળતામાં ચાલે છે. આદિત્યના ધર્મનું પાલન કરીને, અમે મિત્રાની કૃપામાં રહીએ. મિત્રા, પૂજનીય, સૌમ્ય, રાજા અને વિદ્વાન છે. એના આશીર્વાદથી, હે પૂજનીય, અમે સુખી અને ધન્ય રહીએ. મહાન આદિત્ય, ભક્તિથી પ્રાપ્ત કરી શકાય છે, એ લોકોનું માર્ગદર્શન કરે છે, પ્રશંસનીય અને સૌમ્ય છે. એને, સૌથી પ્રિય, અગ્નિમાં ઘીનું હવન કરો. મિત્રાની રક્ષા, જે લોકોનો આધાર છે અને દેવની કૃપા, તેજ અને પ્રસિદ્ધિ આપે છે. મિત્રાએ પોતાની મહાનતાથી આકાશને વ્યાપી લીધો છે; પોતાની પ્રસિદ્ધિથી પૃથ્વી પર છવાઈ ગયો છે. પાંચ જાતિઓ મિત્રાની સહાય માટે સમર્પિત છે; એ બધા દેવોને ધારણ કરે છે. મિત્રા, દેવોમાં અને મનુષ્યોના જીવનમાં, જે યજ્ઞ માટે દર્ભ વિછાવે છે, તેના માટે મિત્રા મિત્ર બની રહે છે અને પોતાના વ્રતને અડગ રાખે છે. આ રીતે, દેવત્વના મહાન, અદ્વિતીય અને અવિરત પ્રભુત્વની ગાથા, પૃથ્વી, આકાશ, રાત્રિ, પ્રકાશ, ગાયો, અશ્વિનો અને મિત્રાની કૃપા, આપણા જીવનને પવિત્ર અને સમૃદ્ધ બનાવે છે.