હવે હું તમને ઋગ્વેદના પાવન મંત્રોના આધારે ઈન્દ્ર અને બૃહસ્પતિની મહિમા અને તેમની કૃપા વિષે એક સુંદર વાર્તા તરીકે સંભળાવું છું. યજ્ઞકર્તા ઋષિ ઈન્દ્રને ભાવપૂર્વક બોલાવે છે: “હે ઈન્દ્ર, મારા સ્તુતિગાન સાંભળીને આપના વાજિયુક્ત રથને યજ્ઞસ્થળે લાવો. અનેક સ્થાનોએ આપની આરાધના થાય છે, પણ આજે આ સોમરસના પાવન પ્રસંગે અહીં પધારો અને આનંદ માણો, હે મહાબલી!” ઋષિ પ્રાર્થના કરે છે કે ઈન્દ્ર સાથેની આપણી મૈત્રી કદી તૂટી ન જાય, તેમની દયાળુ પુત્રી આપણને દાન આપે, અને આપણે વારંવાર એ પ્રાચીન આશ્રય અને રક્ષણ પ્રાપ્ત કરીએ. પછી ઋષિ ઈન્દ્રને વિનવે છે: “હે ઈન્દ્ર, આપની પ્રસન્નતા અને વિશિષ્ટ દયા અમારે પ્રાપ્ત થાય. આપના ગાયકોએ દાન મળે, અમારું ભાગ્ય કદી ન ફાંફરે. અમે સભામાં પરાક્રમી વચન બોલી શકીએ.” આ સોમરસના પવિત્ર પ્રવાહથી ઈન્દ્ર સર્વોચ્ચ સ્વર્ગમાં બળવાન બનેલા; ત્યાં તેમણે પોતાનું નિવાસ સ્થાપ્યું, જ્યાં યજ્ઞકર્મમાં નિષ્ઠાવાન મનુષ્યો પણ ઉપસ્થિત છે. આ અમૃત જેવા પીણામાં આનંદ પામીને ઈન્દ્ર, વજ્રધારી, એ મહાસર્પને વિધ્વંસ કર્યો, જે જળોને રોકી રાખતો હતો. નદીઓ, પંખીઓની જેમ, વહેવા લાગી. ઈન્દ્રે એ મહાસર્પનો સંહાર કર્યા પછી જળોને મહાસાગર તરફ વહાવ્યાં, સૂર્યની ઉત્પત્તિ કરી, દિવસ-રાતની રચના કરી, અને સમયના પ્રવાહને સ્થાપિત કર્યો. ઈન્દ્રે મનુને અને ભક્તોને અનેક દાન આપ્યા, દુશ્મનોનો સંહાર કર્યો, અને સૂર્યના સ્પર્ધામાં સર્વેને પાછળ છોડી, તરત મદદરૂપ થયા. સોમ પિબનારા માટે ઈન્દ્રે સૂર્ય આપ્યો, ભક્તોની રક્ષા કરી, અને ગુપ્ત તથા પ્રગટ ધન લાવ્યું. ઈન્દ્રે શુષ્ણ અને કુયવને વિધ્વંસ કર્યો, દિવોદાસ માટે શમ્બરની નવ્વાણું શહેરો ધ્વંસ કર્યા. આવી ઈન્દ્રની મહિમા સાંભળીને ઋષિ કહે છે, “હે ઈન્દ્ર, અમે યશ મેળવવા માટે આપની યોગ્ય રીતે સ્તુતિ કરીએ છીએ. આપણે એ સાતમી નદી સુધી પહોંચીએ અને દાનदाता, દુશ્મનવિનાશક ઈન્દ્રને નમન કરીએ.” ગૃત્સમદ વંશના ઋષિઓએ પણ ઈન્દ્ર માટે ઉત્તમ સ્તુતિ રચી છે, જેમ કારીગર કલા સર્જે છે. તેઓ ઈન્દ્રની કૃપા, શક્તિ, સમૃદ્ધિ અને દયાળુતા સતત મેળવે. પુનઃ ઋષિ પ્રાર્થના કરે છે: “હે ઈન્દ્ર, આપની વિશિષ્ટ કૃપા અમારે પ્રાપ્ત થાય, ગાયકોએ દાન મળે, અને સભામાં અમે પરાક્રમપૂર્વક બોલી શકીએ.” પછી યજ્ઞકર્તા કહે છે: “હે ઈન્દ્ર, અમે આપના સહયોગી છીએ, આપ અમને ઓળખો. અમે રથ લઈને આપને બોલાવીએ છીએ, આપની રક્ષા અને અનુકંપા મેળવવા માટે તત્પર છીએ.” ઈન્દ્ર લોકોની રક્ષા કરે છે, ભક્તોની રક્ષા કરે છે, અને દુશ્મનોથી બચાવે છે. યુવાન, બોલાવેલા ઈન્દ્ર સદા મિત્ર અને રક્ષક રહે છે—જે સ્તુતિ કરે, ધીરજ રાખે, યજ્ઞ કરે, ગીત ગાય—allને નજીક લાવે છે. આ ઈન્દ્ર, જે પ્રાચીનકાળથી પરાક્રમી છે, સ્તુતિથી પ્રસન્ન થઈ, યજમાનને ધન આપતો રહ્યો. અંગિરસોના ગીતો પ્રિય ઈન્દ્રે, નવી પ્રભાત અને સૂર્ય લાવ્યા, જૂની અવરોધો દૂર કર્યા. એ વિખ્યાત ઈન્દ્રે દાસા જાતિઓને વિખેરી, મનુ માટે વિશાળ ભૂમિ આપી, અને ભક્તોને આશીર્વાદ આપ્યા. જ્યારે તેણે વજ્ર હાથે લઈ દુશ્મનોનો સંહાર કર્યો અને લોખંડના કિલ્લાઓ તોડી નાખ્યા, ત્યારે દેવો સાથે મળીને ધનના સ્પર્ધામાં વિજય મેળવ્યો. પુનઃ ઋષિ ઈન્દ્રને વિનવે છે: “હે ઈન્દ્ર, ગાયક માટે વિશિષ્ટ દાન આપો, અમને શીખવો, અમારું ભાગ્ય અમાથી ન હટાવો, અને અમે સભામાં પરાક્રમપૂર્વક બોલી શકીએ.” પછી ઋષિ ઈન્દ્રને સર્વવિજયી, ધન અને પ્રકાશના વિજેતા, સત્યના વિજેતા, ધન્યક્ષેત્રોના, ઘોડા-ગાય-જળના વિજેતા તરીકે સ્મરે છે અને યજ્ઞમાં સોમ અર્પે છે. તે ઈન્દ્ર, દુશ્મનવિનાશક, બલવાન, ધીરસ્વરૂપ, સર્વવિજયી છે—એના શૌર્યકથાઓ ઋષિ વર્ણવે છે. ઈન્દ્ર, અપ્રતિહત, ગૌરવશાળી, દયાળુ, અને જ્ઞાનથી પ્રેરિત છે; તેણે ઉષા અને પ્રકાશ સર્જ્યા. યજ્ઞ દ્વારા, ઉશિજ ઋષિઓએ ઈન્દ્રમાં ધન મેળવવા માટે સ્તુતિ કરી. ઈન્દ્રને વિનંતી છે કે, “અમને શ્રેષ્ઠ ધન, બુદ્ધિ, કૌશલ્ય, સુખ-સમૃદ્ધિ, અને સુરક્ષિત શરીર આપો.” ટ્રિકદ્રુક યજ્ઞમાં, ઈન્દ્રે જવારયુક્ત સોમ પીધો, અને વિષ્ણુ સાથે આનંદ કર્યો. બંને દેવોએ મહાન કાર્ય માટે એકજથ્થા થયા. ઈન્દ્રે પોતાની શક્તિથી બંને લોકને તાકાતથી ભર્યા, દુશ્મનને વિજય કરીને પોતાનું પરાક્રમ દર્શાવ્યું. ઈચ્છા અને શક્તિ સાથે જન્મેલા ઈન્દ્રે શત્રુઓને હરાવ્યા, ભક્તોને ઇચ્છિત ધન આપ્યું. તેનું પ્રાચીન શૌર્ય—જ્યારે ઈન્દ્રે દેવશક્તિથી શ્વાસ અને જળને વિધ્વંસ કર્યા અને સર્વત્ર વ્યાપી બન્યા—એનું સ્મરણ થાય છે. હવે ઋષિઓ બૃહસ્પતિને સંબોધે છે: “હે બૃહસ્પતિ, દેવોના વડા, મહાન જ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ, પ્રાર્થનાના રાજા, અમારી વંદના સ્વીકારી, અને અમને રક્ષણ આપો.” દેવોએ બૃહસ્પતિને યજ્ઞમાં શ્રેષ્ઠ ભાગ આપ્યો છે; તેઓ સર્વમંત્રોના સર્જક છે. બૃહસ્પતિ અંધકાર અને દુઃખને દૂર કરે છે, સત્યના રથ પર આરુઢ છે, દુશ્મનવિનાશક છે, દાનવો અને અવરોધો તોડનાર છે. તેઓ સત્ય માર્ગે લોકોનું નેતૃત્વ કરે છે, સેવા કરનારને અપરાધ ન થાય, પ્રાર્થનાના દુશ્મનો પર ક્રોધે છે. જેમને બૃહસ્પતિ રક્ષણ આપે છે, તેમને કોઈ દુઃખ કે દુશ્મન હાની પહોંચાડી શકતો નથી. બૃહસ્પતિ રક્ષક, માર્ગદર્શક અને જ્ઞાની છે; તેમની શરણે રહેનારા પર કદી દુઃખ આવતું નથી. જો કોઈ શત્રુ દુઃખ પહોંચાડે, તો બૃહસ્પતિ તેને માર્ગ પરથી વિમુખ કરે છે અને ભક્તોને સરળ માર્ગ આપે છે. તેઓ શરીરની રક્ષા કરે છે, દુશ્મનોને હણાવે છે, અને ભક્તોને શ્રેષ્ઠ આશીર્વાદ આપે છે. અંતે ઋષિ પ્રાર્થના કરે છે: “હે બૃહસ્પતિ, આપના સાથે અમે સમૃદ્ધિ પ્રાપ્ત કરીએ, દુશ્મન દૂર કરો, અને અમને મનુષ્યોમાં શ્રેષ્ઠ દાન આપો.” આ રીતે, ઋગ્વેદના પાવન મંત્રોમાં ઈન્દ્ર અને બૃહસ્પતિની મહિમા, તેમના શૌર્ય, દયાળુતા અને ભક્તો પર થતાં આશીર્વાદોનું વર્ણન થાય છે. ભક્તો તેમની આરાધનાથી ધન, સુરક્ષા, વિજય અને દયાળુતા પ્રાપ્ત કરે છે—આજે પણ એ દિવ્ય વાર્તા આપણને પ્રેરણા આપે છે.