શ્રદ્ધાપૂર્વક સાંભળો, મહાન ઇન્દ્રની ગાથા—જેનું વર્ણન ઋગ્વેદના પવિત્ર મંત્રોમાં થયેલું છે. કેટલાક લોકો પૂછે છે, “એ ક્યાં છે?”—એવો ભયાનક, અદૃશ્ય અને અસાધારણ ઇન્દ્ર, જેના વિષે કેટલાક તો કહે છે કે, “એ તો અસ્તિત્વ જ નથી ધરાવતો!” પણ એ મહાન દેવ એ છે, જે ધનવાનની સંપત્તિને વિભાજિત કરી નાખે છે, જેમ કે કોઈ તેને ફાડી નાખે. એમાં શ્રદ્ધા રાખવી—એ જ ઇન્દ્ર છે. ઈન્દ્ર એ નબળા, ગરીબ અને અવગણિત યજ્ઞકર્તાના સહાયક છે; જે સોમરસ દબાવતા યજમાનનું રક્ષણ કરે છે—એ જ ઈન્દ્ર છે. એના ઘોડા, ગાય, ગામ અને રથ સર્વત્ર છે; એ જ સૂર્ય અને ઉષાને ઉત્પન્ન કરનાર, અને જળોના નેતા છે—એ જ ઈન્દ્ર છે. રડતા અને એકમેક થયેલા, દૂર અને નજીક, દુશ્મન—even એક જ રથમાં બેઠેલા પણ મનથી વિભિન્ન—all એ ઈન્દ્રને પکارે છે. એ વિના મનુષ્યો વિજય પ્રાપ્ત કરી શકતા નથી; યુદ્ધના સમયે યોદ્ધાઓ મદદ માટે એને પکارે છે; એ જ સર્વ વસ્તુઓનું માપ છે, અને અડગોમાં અડગ છે—એ જ ઈન્દ્ર છે. અહંકારથી ભરેલા, પોતાને અપરાજેય માનનારાઓને ઈન્દ્રે પરાજય આપ્યો; જે પડકારને કદી નહિ માને, દસ્યુનો વિનાશક—એ જ ઈન્દ્ર છે. એ જ ઈન્દ્રે શમ્બરાને, જે પર્વતોમાં ચાળીસમા શરદમાં વસતો હતો, શોધી કાઢ્યો અને માર્યો; વધતા સર્પને સંહાર્યો અને સુતેલી દાનુને પણ માર્યો—એ જ ઈન્દ્ર છે. સપ્તકિરણવાળા વૃષભ ઈન્દ્રે સાત નદીઓ વહાવવાનું મુક્ત કર્યું; પોતાની વજ્રશક્તિને કારણે રૌહિણીને પણ આકાશ તરફ ઉડતા સંહાર્યો—એ જ ઈન્દ્ર છે. આકાશ અને પૃથ્વી પણ એને વંદે છે; પર્વતો પણ એની શક્તિથી ડરે છે; સોમરસનો પાન કરનારો, વજ્રધારી અને વંદનીય ઈન્દ્ર—એ જ છે. સોમ દબાવનાર, પાક કરનાર, સ્તુતિ કરનાર અથવા મૌનપૂર્વક ઉપાસના કરનારનું પણ ઈન્દ્ર રક્ષણ કરે છે; જેની પ્રાર્થના જ એની શક્તિ છે, એની દેન, એની સોમ—એ જ ઈન્દ્ર છે. સોમ પિંડ અથવા પકાવટ વખતે—even નબળાને પણ ઈન્દ્ર પુરસ્કાર આપે છે; એ સાચો છે, અને તેની કૃપાથી આપણે વિજયી થઈને સભામાં બોલીએ—એ ઈન્દ્ર છે. કાળમાતા એ ઈન્દ્રને જન્મ આપ્યો; એના જળમાંથી એ ઝડપથી પ્રવેશ્યો અને અંદરથી વિકસ્યો; જન્મ સમયે પોષક દૂધ ઉત્પન્ન થયું—એ જ પ્રથમ અને શ્રેષ્ઠ રસ હતો. એ દૂધ વહેંચતા—all મનુષ્ય માટે પોષણ લાવે છે; એકસાથે ચાલે છે, એ જ ઈન્દ્ર ધન્ય છે. કોઈ દાન આપે છે, પોતાના સ્વભાવ પ્રમાણે માપે છે; બીજો એકલો વિદાય લે છે; બધા એના કર્મોને સહન કરે છે—કે જેણે એમને પ્રથમ સર્જ્યા, એ વંદનીય છે. સંતાનમાં પોષણ વહેંચે છે, શિખર પરથી ધન જેમ વહે છે; તીખા દાંતથી પિતાનું અન્ન પણ ખાય છે—એ જ સર્જક વંદનીય છે. જેણે પૃથ્વી અને આકાશને દેખાડ્યા, માર્ગોને શુદ્ધ કર્યા અને સર્પનો સંહાર કર્યો—એને આપણે સ્તુતિ અને હવનથી વંદીએ; દેવોએ એને સર્જ્યો—એ જ પાત્ર છે. જે અનાજ અને વૃદ્ધિ આપે છે, શુષ્ક અને ભીનામાંથી મીઠાશ ખેંચે છે; તેજસ્વી માટે ખજાનો મૂકે છે અને સર્વનો એકમાત્ર શાસક છે—એ વંદનીય છે. જે પોતાના નિયમથી ફૂલો અને પ્રવાહને ધારે છે, દાનને જાળવે છે, બડાઈમાં બેઇમિસાલ છે, આકાશમાં અને સર્વત્ર વ્યાપક છે—એ વંદનીય છે. ગર્વીલા અને શત્રુઓને નીચે લાવે છે, દાનવીરો અને શક્તિશાળીઓને આગળ લઈ જાય છે, અને પોષક શક્તિથી ભરપૂર છે—એ આજે પણ અત્યંત વંદનીય છે. ચાહે શત કે દશ, બધા એકની સેવા કરે છે; જ્યારે તમે તેમને ઉદ્દીપિત કરો છો, દુશ્મનને બાંધો છો; રક્ષણ માટે તું પ્રસિદ્ધ થયો. બધા દેવતાઓએ એની પુરૂષાર્થની અનુસરણ કરી, ધન અને સંપત્તિ આપી; છને આધાર આપ્યો, પાંચને સ્થાપિત કર્યા અને બીજાને પાર કરી ગયો—એ વંદનીય છે. યુદ્ધવીર, તારા વિક્રમો વખાણવામાં આવે છે; એકમાત્ર સંકલ્પથી તું ધન મેળવે છે; તારી અડગ શક્તિ, બધું જ તારે જે કર્યું—એ ઈન્દ્ર, વંદનીય છે. તું ઝડપી અને શક્તિશાળી લોકોને પાર કરાવે છે, તુર્વીત અને વાય્યાને શ્રવણ આપી છે; નબળાને ઊંચા કરે છે, દૂરને પાછા વાળે છે, અને અંધને પણ સાંભળવા દે છે—એ વંદનીય છે. હે દાતા, અમારે માટે તે દાન સ્થાપિત કર; તારી પાસે ઘણું ધન છે. ઈન્દ્ર, જે પણ તેજસ્વી યશ આકાશમાં છે, એ સભામાં ઊંચે બોલી શકીએ—એવી તારી કૃપા રહી. હે ઋત્વિજ્જનો, ઈન્દ્ર માટે સોમ લાવો, માપથી પાવન પાન પીઓ; એ યોદ્ધા પોતાના ગૃહમાં ભોજન ઇચ્છે છે. એને અર્પણ કરો, કારણ કે એ મહાન ઈચ્છે છે. એ જ ઈન્દ્ર, જેણે જળોને રોક્યા અને વૃત્રને વૃક્ષ કાપ્યા તેમ સંહાર્યો—એને એ પાન અર્પણ કરો. એ જ ઈન્દ્ર, જેણે દૃભિકાને માર્યો, ગાયો મુક્ત કરી, વલાને ફોડી કાઢી; એ માટે મધ્યલોકમાં પવન સમાન સોમ અર્પણ કરો. એ જ ઈન્દ્ર, જેણે ઉરણાને સંહાર્યો, નવ્વાણું હાથ તોડી નાખ્યા, અર્બુદને નીચે દબાવ્યો—એના આનંદ માટે સોમ અર્પણ કરો. એ જ ઈન્દ્ર, જેણે સ્વશ્ના, શુષ્ણ, અશુષ અને વ્યંસાને સંહાર્યા; પિપ્રુ, નમુચિ અને રૂધિક્રાને પણ પરાજય આપ્યો—એને સોમ પાન અર્પણ કરો. એ જ ઈન્દ્ર, જેણે શમ્બરાના સો શહેરો પથ્થર કાપ્યા તેમ તોડી નાખ્યા; વર્ચિનના સો અને હજાર નાશ કર્યા—એને સોમ અર્પણ કરો. એ જ ઈન્દ્ર, જેણે પૃથ્વી પર સો અને હજારને પકડી લીધા, કુત્સ, આયુ, અતિથિગ્વના યોદ્ધાઓને સંહાર્યા—એને સોમ અર્પણ કરો. જ્યારે મનુષ્યો ઈચ્છા સાથે યજ્ઞ કરે છે, એ ઈન્દ્ર માટે કરો; પવિત્ર હાથે સોમ અર્પણ કરો. એ ઈન્દ્ર માટે વિધિ તૈયાર કરો; જંગલમાં શુદ્ધ લાકડું લાવો; આનંદદાયક સોમ અર્પણ કરો. દયાળુ ઈન્દ્રને ગાયના દૂધ અને સોમથી તૃપ્ત કરો—એ હંમેશા યજ્ઞ માટે ઉત્સુક છે. એ જ ઈન્દ્ર, જે સ્વર્ગના ધનનો સ્વામી છે, પૃથ્વી અને જમીનનો રાજા છે—એને સોમથી તૃપ્ત કરો. હે ભગવાન, અમારે માટે દાન સ્થાપિત કરો; તારી ઉદારતા ઘણી છે. ઈન્દ્ર, જે પણ યશ દિવસોમાં વ્યાપે છે, અમે સભામાં બલવાન બનીને તે બોલી શકીએ. હવે હું કહું છું એ મહાન અને સત્ય ઇન્દ્રના કાર્યો—ત્રીકદ્રુક યજ્ઞસ્થળે એણે સોમ પાન કર્યું અને એના આનંદમાં સર્પને સંહાર્યો. પોતાની શક્તિથી આકાશને ટેકો આપ્યો, દ્વીલોકને ભર્યા, મધ્યલોકને વિસ્તૃત કર્યા; પૃથ્વીને ધરી અને ફેલાવી—સોમના આનંદથી એ બધું થયું. પૂર્વ દિશાના વિસ્તારોને ઘર સમાન માપી લીધા, વજ્રથી નદીઓના માર્ગો કાપ્યા અને તેમને લાંબા માર્ગે વહાવ્યા—આ બધું સોમના આનંદથી ઈન્દ્રે કર્યું. એ ફરતો રહ્યો, અવરોધોને પાર કર્યો, અગ્નિમાં સર્વ શસ્ત્રો તૈયાર કર્યા; ગાયો, ઘોડા અને રથો મોકલ્યા—આ બધું ઈન્દ્રે સોમના આનંદથી કર્યું. આ રીતે, મહાન ઈન્દ્રના કાર્યો, તેની કૃપા અને શક્તિ, સર્વ જગતને કલ્યાણ અને વિજય આપે છે—એમ ઋગ્વેદના મંત્રોમાં વર્ણવાયું છે.