આકાશમાં પ્રકાશના અજોડ તેજ સાથે ઉગતો, પોતાની કિરણોથી સર્વત્ર વ્યાપતો અવિનાશી પ્રકાશ જે ધૂંધળી પડતો નથી—એ જ અગ્નિ છે. ઋષિ અત્રિએ જ્યારે સૂર્યતુલ્ય મહિમા મેળવવાની ઇચ્છા કરી, ત્યારે તેમણે સ્તુતિઓ દ્વારા અગ્નિને વધુ તેજસ્વી બનાવ્યા અને સર્વ મહિમા તેમના પર અર્પણ કર્યા. અગ્નિ, ઇન્દ્ર, સોમ અને દેવતાઓની શક્તિથી આપણે સલામત રહીને એકમેક થઈ દુશ્મનોને જીતીએ એવી પ્રાર્થના કરવામાં આવી. યજ્ઞસ્થળે હોતાર તરીકે જ્ઞાનપૂર્વક બેઠેલા અગ્નિ, પ્રખર તેજ સાથે, નિષ્ણાત, પ્રતિજ્ઞામાં અડગ, વિદ્વાન અને સહસ્ત્ર દાન આપનાર, શુદ્ધ જિહ્વાવાળા છે. એ જ દૂત, એ જ રક્ષક, એ જ ધનની પ્રાપ્તિ કરાવનાર, અને અમારો નેતા છે—અગ્નિ, તું અમારી સંતાન અને શરીરનું ક્યારેય ન થાકે એવો રક્ષક બનીને જાગ્રત રહેજે. અમે તને, અગ્નિ, સર્વોચ્ચ સ્થાન પર પણ અને નીચલા સ્થાન પર પણ ગીતો સાથે અર્પણ કરીએ છીએ; જ્યાંથી તું ઉદ્ભવ્યો, એ યજ્ઞકુંડથી લઈ, જ્યાં તું પ્રગટે છે ત્યાં સુધી તને અર્પણો આપવામાં આવે છે. અગ્નિ, તું શ્રેષ્ઠ હવન સ્વીકારજે, ઉપાસકને પુષ્કળ દાન આપજે; તું ધનનો સ્વામી અને તેજસ્વી વાણી પ્રેરક છે. તારા બંને દાન રોજે રોજ વધે છે, અશ્રેય, તું ગાયકને સમૃદ્ધિ આપજે, તેને ઇચ્છનીય ધનનો સ્વામી બનાવી દે. દેવોની કૃપાથી, યુદ્ધમાં અમારો નેતા બની, અગ્નિ, તું અમને કલ્યાણ આપજે; અપરાજિત રક્ષક બની, અમને રક્ષજે અને મહિમા અને ધન સાથે પ્રકાશિત થજે. અગ્નિ, જે પ્રથમ બોલાવવામાં આવે છે, ઘરમાઁ પિતાની જેમ, મનુષ્યો દ્વારા પ્રગટાવવામાં આવે છે, તેજમય, અમર, વિદ્વાન, પ્રશંસનીય અને સ્પર્ધામાં શક્તિશાળી છે. તેજસ્વી અગ્નિ, મારા આહવાન સાંભળજે; તારી રથને પીળા ઘોડા ખેંચે છે, લાલ ઘોડા તેને વહન કરે છે અને તું ઉષાઓને રક્ષિકા બનાવી છે. અગ્નિને, જે પુષ્કળ અને સીધો છે, દેવોએ ઉત્પન્ન કર્યો; અગ્નિ અનેક રૂપોમાં બીજ બની રહ્યો; સુકા લાકડામાં પણ, પોતાની શક્તિથી, અવરોધ વિના, જ્ઞાન સાથે વસે છે. હું ઘી અને હવન સાથે અગ્નિની ઉપાસના કરું છું, જે સર્વ લોકમાં વ્યાપક છે—વિસ્તૃત, વ્યાપક, બળવાન, અન્નદાતા અને ચપળ દ્રષ્ટિવાળો. દરેક બાજુથી હું તેને પ્રાર્થના કરું છું, જે દુઃખ દૂર કરે છે—તે મનથી સ્વીકાર કરે; યુવાન, મનોહર રૂપવાળું અગ્નિ, સતત વૃદ્ધિ પામતો, હું તેને સ્પર્શું છું. ચાલો, મનપસંદ શબ્દો સાથે અગ્નિને બોલાવીએ, ભાગ્ય જાણીને, મજબૂત દૂત તરીકે, મનુની રીત પ્રમાણે; હું ક્યારેય ન થાકતા અગ્નિને વાણી અને મધુર સ્તુતિથી ધન માટે બોલાવું છું. હવે, ઇન્દ્રને પોકારીએ—"હે ઇન્દ્ર! અમને દુઃખ ન થાય, તું અમને ધનવાન બનાવી દે. તારી સ્તુતિઓ, વહેતા નદીઓ જેવી, તારી શક્તિ વધારે છે." હે ઇન્દ્ર, તું મહાન નદીઓને મુક્ત કરી, જે સર્પ દ્વારા અવરોધિત હતી; તું અમર દાસને પણ, જે પોતાને શક્તિશાળી માનતો હતો, તારી સ્તુતિઓથી હરાવ્યો. હે વિક્રમશાળી, તારા માટે રચાયેલી રુદ્ર જેવી સ્તુતિઓમાં તું આનંદ પામે છે, જેમ તેજસ્વી નદીઓ વાયુ માટે વહે છે. તારી શક્તિ ઉજ્જવળ છે, તારો વજ્ર પણ તેજસ્વી છે; તું અમને વચ્ચે બળવાન બનીને દાસ સેનાઓને સૂર્ય સાથે હરાવતો. જળમાં છુપાયેલો, માયાથી ઢંકાયેલો સર્પ પણ તારી શક્તિથી તું હરાવ્યો અને જળોને મુક્ત કર્યા, આકાશને સ્થિર રાખ્યો. તારા પ્રાચીન અને તાજા વિક્રમોની પણ આપણે સ્તુતિ કરીએ; તારા વજ્ર અને ઘોડાઓની પણ પ્રશંસા કરીએ. ઈન્દ્રના ઘોડાઓ, ઘીથી વહેતા, સુમધુર અવાજ સાથે વિજય લાવે છે; પૃથ્વી અડગ રહી ગઈ અને પર્વત પણ આગળ વધ્યો. પર્વત છૂટીને પડ્યો, માતાઓ સાથે આનંદિત થયો અને અવાજે વ્યાપકતા પામી, ઈન્દ્ર દ્વારા વહેતી નદીઓ વિસ્તૃત થઈ. ઈન્દ્રે મહાન, પડખાયેલો સર્પ વૃત્રને હરાવ્યો; બે લોક ભગવાનના ગર્જના અને વજ્રથી વિખરાઈ ગયા. વજ્રના ગર્જનાથી માનવીએ અમાનવીયને હરાવ્યું; દાનુની માયા દૂર કરી, સોમ પાન કર્યા પછી વિજય મેળવ્યો. "પી, પી, હે ઇન્દ્ર, સોમ પાન કર, તારી પ્રસન્નતા વધે; તારી પેટીઓ ભરાય—સોમ તને અમારા પાસે બોલાવે છે." તારી કૃપાથી, હે વિદ્વાન, અમે શક્તિશાળી બન્યા; સાચા માર્ગે ચાલીને તારી મદદ મેળવીએ. ઈન્દ્ર, જેમને તું રક્ષે છે, તેઓ તારી મદદથી બળવાન બને છે; અમને વિક્રમશાળી ધન આપજે. અમને નિવાસ, મૈત્રી અને મારુતો જેવી તારી શક્તિ આપજે; આનંદમાં જોડાયેલા લોકોને પવનો શ્રેષ્ઠ માર્ગે લઈ જાય. તારા પ્રિયોમાં તું સોમ પાનથી પ્રસન્નતા પામજે; યુદ્ધમાં અમને રક્ષજે, અમારું બળ વધારજે અને મહાન સ્તુતિઓથી આકાશને સ્થિર રાખજે. જે તને હવનથી બોલાવે છે, તારા અનુકંપા માંગે છે, તેમના ઘરોમાં તું આવે છે—એવા લોકોએ વિજય પ્રાપ્ત કર્યો. હે પ્રખર નાયક, તું ત્રણ પાત્રોમાં સોમ પી અને દાઢીધારી સ્તુતિકારો પર પ્રસન્ન થજે; તારા ઘોડાઓ સાથે સોમ પાન માટે આવજે. એ શક્તિ ધારણ કરજે, જે વડે તું વૃત્ર અને દાનુને હરાવ્યા; આર્ય માટે પ્રકાશ ખુલ્લું કર્યું અને દાસ્યુઓને દાબી દીધા. હે ઇન્દ્ર, તારી મદદથી અમે દુશ્મનને હરાવીએ, આર્ય બળથી દાસ્યુઓને જીતીએ; અમને ત્વષ્ટ્રનું સર્વરૂપ ધન આપજે, જેમ તું ત્રિતને આપ્યું હતું. સોમ પાનથી તું વધુ શક્તિશાળી થઈ વાદળને ફોડી નાખે છે, અને સૂર્યની ગતિની જેમ વલાને વિભાજિત કરે છે. હે દાતા, એ પુરસ્કાર અમને મળી રહે, અમને શીખવે, અમારું ભાગ્ય ન અટકાવ; અમે સભામાં વિજયી બની તારી પ્રશંસા કરીએ. જે જન્મથી પ્રથમ અને સર્વશક્તિમાન થયો, પોતાની ઇચ્છાથી બીજા દેવોને પણ વટાવી ગયો—જેણે આકાશ અને પૃથ્વીને કંપાવી, તેની વિરુદ્ધ શક્તિથી મનુષ્યો ટકી રહ્યાં—એ જ ઇન્દ્ર છે. જેને કંપતી પૃથ્વીને સ્થિર કરી, પર્વતોને ક્રોધથી દોડાવ્યા, વિશ્વમધ્યને માપ્યા, આકાશને આધાર આપ્યો—એ જ ઇન્દ્ર છે. જેમણે સર્પને મારીને સાત નદીઓને મુક્ત કરી, વલાની ગુફામાંથી ગાયોને બહાર કાઢી, બે પથ્થરો વચ્ચે અગ્નિને ઉત્પન્ન કર્યો—એ જ યુદ્ધવિજયી ઇન્દ્ર છે. જેના દ્વારા સર્વ ચલનશીલ વસ્તુઓ ગતિ પામે છે, જેમણે નીચે છૂપાયેલા કાળાં દાસને હરાવ્યા, અને શિકારીની જેમ ધનવાન દુશ્મનોને નષ્ટ કર્યા—એ જ ઇન્દ્ર છે. આ રીતે દેવતાઓની મહિમા, અગ્નિ અને ઇન્દ્રના વિક્રમ, અને યજ્ઞની શક્તિનું વર્ણન થાય છે—જેમાં ભક્તિ, રક્ષા, વિજય અને સમૃદ્ધિની અવ્યાહત કામના વહે છે.