અગ્નિ દેવની મહિમા અને તેમની ઉપાસના વિશે ઋગ્વેદના આ પવિત્ર સૂક્તોમાં એક સુંદર વાર્તા વહે છે. અગ્નિ, અમર દેવોમાં સર્વપ્રથમ સ્થાન ધરાવતા, માનવો માટે વિશાળ આકાશને સંપન્નતા અને સૌભાગ્યથી ભરપૂર કરે છે. તેઓ ગાયની જેમ કવિઓના સભામાં દૂધ આપે છે અને પોતાની સ્વભાવથી અનેક પ્રકારની સંપત્તિ વિતરે છે. અમે અગ્નિની કૃપાથી, ઝડપી ઘોડા કે પ્રાર્થના દ્વારા, વીર્યવાન શક્તિ મેળવવા ઇચ્છીએ છીએ. પાંચ જાતિઓમાં અમારું યશ પ્રકાશિત થાય અને અમારો તેજ અપરાજિત રહે—આવી અમારી અભિલાષા છે. અગ્નિ, તમે સ્મરણમાં રહો; તમે એ છો જેમના આશ્રયે શ્રેષ્ઠ પુરુષો વિકાસ પામે છે. મજબૂત લોકો યજ્ઞ લઈને તમારા ધામે આવે છે અને પોતાના કુળમાં ચમકતા રહે છે. હે જાતવેદસ, અમે તમારા સ્તુતિકાર બની, તમારી રક્ષા હેઠળ સમૃદ્ધ થીએ; અમને દાનશીલ લોકોની સંપત્તિ, વધતી રહે એવી સંતાનસંપત્તિ અને સાચી અખંડ રાજસત્તા આપો. જે દાનશીલ અગ્નિ, સ્તુતિકર્તાઓને ગાયો, ગામડાં અને સુંદર ઘોડાઓ આપે છે, એ અમને અને તેમને સમૃદ્ધિ તરફ દોરી જાય, જેથી અમે સભામાં વિજયી થઇને ઉન્નતિના શબ્દો બોલી શકીએ. પૃથ્વી પર પ્રજ્વલિત અને સ્થાપિત થયેલા અગ્નિ સર્વ લોકોએ સામેથી ઊભા છે; સ્વર્ગથી ઉતરેલા શುದ್ಧ, બુદ્ધિશાળી હોતા, દેવતાગણની પૂજા કરે છે. નરાશંસ દેવ સ્વર્ગમાંથી ત્રણ સ્થાન ચિહ્નિત કરે છે અને ઘૃતથી છાંટવામાં આવેલા, મનથી હવન લઈ જાય છે—યજ્ઞના શિખરે દેવી-દેવતાઓને એકત્ર કરે છે. અગ્નિ, અમારા મનથી સ્તુત થયેલા, તમે દેવોને આજે અહીં લાવો; મરુતોની અડગ સેના અને ઇન્દ્રને બોલાવો, અને બધા મનુષ્યો તેમને કૂશ પર બેસાડીને પૂજા કરે. દેવતા, ધનદાયી, વ્યાપક અને સુખદાયક કૂશ ઘાસ અહીં ફેલાય; ઘૃતથી અભિષેકિત, વસુ, આદિત્ય અને સર્વ દેવતાઓ અહીં બેસે. દેવદ્વારાઓ વિશાળ અને સરળતાથી પસાર થવા જેવી, ઉજ્જવળ અને કાયમ યુવાન રહેતી, પવિત્ર રૂપે ખૂલેલી રહે. અમારો માર્ગ ગાયોની જેમ સરળ રહે; ઉષા અને રાત્રિ, બે સ્ત્રીઓની જેમ, અમને પ્રેરણા આપે છે. તેઓ યજ્ઞના સૌંદર્યને રચે છે—હંમેશા પુષ્પિત અને દૂધથી ભરપૂર. બે દેવ હોતા, પ્રથમ અને સર્વજ્ઞ, યજ્ઞને સીધો અને સુંદર રીતે કરે છે; પૃથ્વીના નાભિમાં, ત્રણ શિખરે, તેઓ દેવતાઓની યોગ્ય ક્રમમાં પૂજા કરે છે. સરસ્વતી, ઇલા અને ભારતી—આ ત્રણ દેવી, પોતાની શક્તિથી, કૂશ પર બેસીને અમારું અખંડ આશ્રય રક્ષે છે. પીળા રંગના, સમૃદ્ધિ લાવનારા, બળવાન, અને દેવોને ઇચ્છનાર વીરપુત્ર જન્મે છે; ત્વષ્ટા અમારું વંશ વિસ્તારે અને દેવમાર્ગ અમારે આવે. વનપતિ પ્રવાહિત થાય છે, અગ્નિ આવેછે; પોતાના વિચારોથી હવન પકાવે છે; દેવ યજ્ઞકર્તા, ત્રિગુણ રીતે, યોગ્ય હવન દેવતાઓ સુધી પહોંચાડે છે. ઘૃત ઉત્પન્ન થયું છે, ઘૃત એનું ગર્ભ છે, ઘૃતમાં એ સ્થાપિત છે, ઘૃત એનું નિવાસ છે; હે વૃષભ, આનંદથી 'સ્વાહા' સાથે અર્પણ લાવો. હે તેજસ્વી, શુભ સ્તુતિથી પોષિત, સર્વજનના અતિથિ, માર્ગદર્શક અગ્નિ, અમે તને બોલાવીએ છીએ; તું મિત્ર સમાન, ઇચ્છનીય, દેવોમાં દેવ, માનવોમાં શ્રેષ્ઠ છે. ભૃગુઓએ તને જળમાં બેસાડ્યો, અને બે વાર લોકોમાં સ્થાપિત કર્યો; યુવાન, ઘોડા જેવી ઝડપથી, તું દેવલોકના સર્વ ક્ષેત્રો વ્યાપી ગયો. દેવોએ તને માનવ જાતિમાં પ્રિય બનાવ્યો, મિત્ર સમાન, ગૃહસ્થ બનવા ઇચ્છે છે; તું કુશળતાથી પ્રકાશિત થઈ, દાનશીલના ઘરમાં આગ લાવતો પ્રકાશ ફેલાવતો રહે છે. તેની સંપત્તિ પોતાની સમાન છે, દૃષ્ટિ જ્ઞાની જેવી છે, કુશળતા અક્ષય છે; દાન લઈને વનસ્પતિઓમાં વિહરે છે, તેની જીભ રથચાલક જેવી છે, જળોને ઉશ્કેરે છે. જ્યારે વનવાસી અગ્નિ અવરોધોને તોડી, રાખમાંથી રંગ માપે છે, ત્યારે તેજસ્વી પ્રકાશથી discern કરે છે, આનંદમાં રહે છે—યુવાન હોવા છતાં હંમેશા નવીન. વનમાંથી તેજસ્વી, ઉત્સુક અગ્નિ, રથચાલકની જેમ માર્ગે ચાલે છે; કાળા માર્ગને, ભયાનકને, આકાશમાં વાદળ સાથે હસતો જોઈ શકે છે. જેઓએ કૌશલ્યનું વિશાળ ક્ષેત્ર ફેલાવ્યું છે, ત્યાં ગાયો સ્વયં ચાલીને, નિરાવરોધ આવે છે; તેજસ્વી અગ્નિ સુકા અને કાળા પદાર્થોને દહન કરે છે, પૃથ્વીને સુખદ બનાવે છે. આ ત્રીજી સ્તુતિમાં, હે અગ્નિ, તારી પૂર્વ કૃપાને હું યાદ કરું છું; અમને એકતા, મહાન અને વિશાળ શક્તિ, ધન, વીરતા અને સમૃદ્ધિ આપ. જેમ તારી કૃપાથી ગૃત્સમદોએ પોતાના દુશ્મનોને હરાવ્યા, તેમ તું અમને પણ વિજયી, વીરપુત્રો આપજે. હોતાર અગ્નિ જન્મે છે, જાગૃત, પિતાઓ માટે પિતા, સહાય માટે; અમે દેખાતી સંપત્તિ જોઈ, ઝડપી પુરસ્કાર પ્રાપ્ત કરીએ. જેમાં સાત કિરણો ફેલાય છે, યજ્ઞના નેતા, અને માનવોમાં આઠમો, દેવપોતાર, એ બધું ધારણ કરે છે. જ્યાં અગ્નિએ જ્ઞાનથી બધું સ્થાપિત કર્યું, ત્યાં પવિત્ર વચન બોલાય છે; સર્વ વિદ્વાન કાર્યોની આસપાસ રીંઢ ચક્ર જેવી છે. શુદ્ધો સાથે, શુદ્ધ અગ્નિ ઈચ્છાથી શાસક બની જન્મે છે; પોતાના નિયમો જાણીને, પાંખોની જેમ વૃદ્ધિ પામે છે. ગાયો, એના રૂપ અને આયુષ્ય, નેતાને અનુસરે છે; કદાચ બહેનો, અહીં આવી, ત્રણમાંથી શ્રેષ્ઠ પસંદ કરે છે. જેમ બહેનો માતાજી પાસે ઊભી રહી ઘૃત લાવે છે, તેમ યજ્ઞકર્તા, તેમના આગમનથી, જવારની વૃષ્ટિ મળ્યાની ખુશી અનુભવે છે. આકાશ પોતાના માટે યજ્ઞ માટે પુરોહિત નિમવે; અમે સ્તુતિ, યજ્ઞ અને ભક્તિ પ્રાપ્ત કરીએ અને પૂર્ણતા મેળવીએ. જેમ જ્ઞાની સર્વ ઉપાસકો માટે કલ્યાણ કરે છે, તેમ, હે અગ્નિ, તું પણ અમારી તારા માટે કરેલી યજ્ઞ સ્વીકાર. હે અગ્નિ, મારી આ હવન સામગ્રી સ્વીકાર, મારી આ પ્રાર્થના સ્વીકાર; હવે મારા ગીતો સાંભળ. આ સ્તુતિથી, હે અગ્નિ, અમે તને, બળના પુત્ર, શ્રેષ્ઠ ઘોડા અર્પણ કરીએ છીએ; આ પ્રાર્થના સાથે. ગીતપ્રેમી, ધનદાતા, સંપત્તિદાતા, અમે તારી ભક્તિથી તારી પૂજા કરીએ છીએ. જાગ્રત રહો, હે બુદ્ધિશાળી, દાનશીલ, ધનના સ્વામી, દુશ્મનાવટ દૂર કરો. તું અમને આકાશથી વરસાદ, અવરોધરહિત બળ અને વિશાળ સંપત્તિ આપ. જે ઈચ્છે છે, જે બોલાવે છે, એ યુવાન દૂત, અમારા ગીત સાથે આવો; યજ્ઞ માટે યોગ્ય પુજારી, આવો. હે અગ્નિ, તું અંદર-બહાર, બંને જન્મમાં વિદ્વાન, દૂત તરીકે બંને જાતિઓનો મિત્ર છે. આ રીતે, ઋષિઓ અગ્નિદેવની મહિમા વર્ણવે છે—તેમની પૂજા, યજ્ઞ અને કૃપાથી માનવજીવનમાં તેજ, સંપત્તિ, વીરતા અને કલ્યાણ ફેલાય છે.