એક વખત, વૈદિક ઋષિઓએ અજ્ઞાત શક્તિઓ વિશે ધ્યાનપૂર્વક અવલોકન કર્યું. તેઓ કહે છે કે અજ્ઞાતોનું વર્તન બગલાની ટહુક જેવી છે—એક પછી એક, ફરી એક ટહુક, અને પછી સાતિના-બગલાની ટહુક. બે અજ્ઞાતો ‘પ્લુષિ’ કહે છે, પણ તેઓ દેખાતા નથી, માત્ર સ્થિર થયા છે, સ્પર્શ કર્યો નથી. આ અજ્ઞાતો, જે નજરે પડતા નથી, આવનારા અને જતાં બંનેને ઘા મારે છે. તેઓ ઉપરથી પણ માર મારી શકે છે, અને દબાવીને પીસી નાખે છે. તેઓ તીરો, ખોટા તીરો, ઘાસ અને વાંસ જેવા સાધનો સાથે આવે છે—મુંજા ઘાસ, અને બધા અજ્ઞાત દુશ્મનો ભેગા થયા છે, છતાં સ્પર્શ કરતા નથી. ગાયો તો તેમના વાડામાં શાંતિથી સ્થિર છે, જંગલી પ્રાણીઓ ભટકી રહ્યા છે. માનવોમાં પણ નિશાનીઓ દેખાય છે, પણ એ અજ્ઞાતો હજુ પણ સ્થિર છે અને સ્પર્શ કરતા નથી. સાંજ પડતાં, આ અજ્ઞાતો ચોર જેવી રીતે દેખાય છે—અને હવે બધાને દેખાય છે, તેઓ જાગૃત થયા છે. આકાશ તમારા પિતા છે, ધરતી તમારી માતા, સોમ તમારી ભાઈ અને અદિતિ તમારી બહેન છે; એ અજ્ઞાતો, હવે બધાને દેખાય છે, સ્થિર છે—હવે તમે સુખપૂર્વક ચાલો. કેટલાક અજ્ઞાતો ખભા પર, હાથ-પગ પર, સૂઈ જેવા સૂક્ષ્મ રૂપે, તો કેટલાક પ્રકંકટા જેવી રીતે—તમે જે પણ છો, બધા અહીં શાંત થાઓ. પછી, સૌના દૃષ્ટિગોચર, સૂર્ય ઉગે છે—એ અજ્ઞાતોનો વિનાશક. સૂર્ય બધાં અજ્ઞાતો અને જાદુગરોને શાંત કરે છે. સૂર્યના ઉગતા જ, બધા દુઃખો દૂર થાય છે; આ આદિત્ય, પર્વતોમાંથી, બધાને દેખાય છે, અજ્ઞાતોનો વિનાશક છે. હું મારા મનનો સંકલ્પ સૂર્યમાં, અને દાનશીલના ઘરમાં રાખું છું; એ પણ નાશ પામે નહીં, અમને પણ કશું ન થાય; આ સંબંધ અખંડિત રહે—તમારી શક્તિ મધુર છે, તમારું કાર્ય પણ મધુર છે. એક નાનકડી પંખી, માદા, તમારી સાથે ઝેર ખાઈ ગઈ—પણ ન તો એ મરે છે, ન અમે; અમને આથી મૃત્યુ ન થાય. આનું માપ લેવાઈ ગયું છે; તમારા માટે મધ તૈયાર થયું છે. ત્રણ વખત સાત ચમકતા કણ, ઝેરના ફળો દેખાયા—તોયે, ન તેઓ મરે, ન અમે; અમને આથી મૃત્યુ ન થાય. માપ લેવાઈ ગયું છે, તમારા માટે મધ તૈયાર થયું છે. નવ્વાણું ઝેરી, અંકુરિત થયેલાં, એમના બધા નામ મેં લીધાં—અમને આથી મૃત્યુ ન થાય. માપ લેવાઈ ગયું છે, તમારા માટે મધ તૈયાર થયું છે. ત્રણ વખત સાત મોરણીઓ, સાત બહેનો—આ શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ—ઝેરને પાણીની માફક ઘડામાં ભરી તમારા માટે લઈ ગઈ. કુશુંભક જેટલું ઝેર, હું પથ્થરથી તોડી નાખું છું; તો ઝેર વિપરીત દિશામાં વહે જતું થાય છે. કુશુંભક પર્વત પરથી લથડીને બોલી, “વિષધરનું ઝેર સ્વાદહીન છે; તું પણ સ્વાદહીન છે, ઓ વિષધર.” આ પછી, ઋષિઓ અગ્નિદેવનું સ્મરણ કરે છે. “અગ્નિ, તમે આકાશમાં પ્રકાશિત થાઓ છો; પાણીમાં, પથ્થરો પર, વનસ્પતિઓમાં, મનુષ્યમાં, સર્વત્ર પવિત્ર રૂપે જન્મો છો. યજ્ઞમાં હોતાર, પોતાર, નેષ્ટાર, અગ્નિધ, પ્રશાસ્તાર, બ્રાહ્મણ—તમામ પુણ્ય કાર્ય તમારી પાસે છે. ઘરમાં તમે ગૃહપતિ છો. અગ્નિ, તમે ઇન્દ્ર છો, શક્તિશાળી વરૂણ, વિશાળ પગલાં વાળા વિષ્ણુ, ધનના માલિક બ્રહ્મણસ્પતિ, દયાળુ દાતા છો. તમે મૈત્રીથી સૌને જોડો છો. તમે વચન પાળનારા વરુણ, પ્રશંસનીય મીત્ર, આર્યમન, અંશ—યજ્ઞમાં ભાગ લેનાર દેવ—બધા રૂપે પ્રગટો છો. તમે ત્વષ્ટા છો, ઉત્તમ બળ આપો છો; દેવીઓ તમારી બહેનો, મિત્રો તમારા સાથી છે. તેજસ્વી સોનાં અને ઉત્તમ ઘોડાં પ્રાપ્ત કર્યા છે; તમે ધનથી સમૃદ્ધ હોવ છો. અગ્નિ, તમે મહાન આકાશના અસુર રુદ્ર છો; મરુતો અને પોષક શક્તિઓના નેતા છો. લાલચટક પવન સાથે આનંદ લાવો છો; પોષક પૂષણ છો. તમે ધનના દાતા, કાર્યમાં તત્પર, સવિતાર, ભાગ્યના દાતા, સમૃદ્ધિના રક્ષક છો. તમે પરિવારના રક્ષક, વંશના રાજા અને સર્વ સંપત્તિના સ્વામી છો. અગ્નિ, તમે પિતાજી, ભાઈ, પુત્ર અને સારા મિત્ર છો—અમને સુરક્ષિત રાખો. તમે શ્રેષ્ઠ રિભુ, શક્તિ અને ધનના દાતા, યજ્ઞના વિધાતા અને વિસ્તૃત કરનાર છો. અગ્નિ, તમે અદિતિ, ભક્તિથી વૃદ્ધિ પામો છો; ભોગાનંદી ઇલા, વિત્રનાશક સરસ્વતી, યજ્ઞના ભાગીદાર છો. તમારું તેજસ્વી રૂપ સર્વે જુએ છે; તમે મોટું ધન, વિશાળ સમૃદ્ધિ, અને મુક્તિ આપો છો. આદિત્યો અને પવિત્ર દેવો તમને પોતાની જીભ અને મુખ બનાવે છે; દાતાઓ યજ્ઞમાં તમને જોડે છે. સર્વ અમર દેવો, નિષ્કપટ, તમને અર્પિત અહૂતિનો સ્વીકાર કરે છે; તમે પૌધોમાંથી જન્મેલા શુદ્ધ બીજ છો. તમારી મહિમા પ્રસ્ફુટિત થાય ત્યારે, સ્વર્ગ અને પૃથ્વી બંને તમારો અનુસરણ કરે છે. દાતાઓ, ગાય, ગામ અને ઘોડાં આપનારા, અમને ધન આપો; અમે સભામાં બળપૂર્વક બોલી શકીએ. હે જાતવેદા અગ્નિ, યજ્ઞથી વૃદ્ધિ પામો; અર્પણ, શરીર અને સ્તુતિથી પૂજા કરો. તમને શુદ્ધ કરીને પ્રજ્વલિત કરો, તમે સ્વર્ગીય હો, હોતાર હો, લોકોમાં અડગ છો. રાત-દિવસે, ગાયની જેમ, તમે સૌને આકર્ષો છો; તમે સૌને પ્રકાશ આપો છો. દેવોએ તમને જગતના આધાર તરીકે સ્થાપ્યા છે; તમે મિત્ર જેવી પ્રસંસા પામો છો. તમને તમારી જગ્યા પર, ચંદ્ર જેવી કાંતિથી, લાકડામાં સ્થાપ્યા છે; તમે બંને લોકનું રક્ષણ કરો છો. તમે દરેક યજ્ઞમાં હોતાર છો; લોકો તમને સ્તુતિ અને અર્પણથી શોધે છે. તમે અમને ધન આપો, બંને લોક અમારે અનુકૂળ કરો; દયાળુ અગ્નિ, અર્પણ સ્વીકારો. અમને મહાન અને હજારો ગુણો આપો; અમારા પ્રાર્થનાથી સ્વર્ગ-પૃથ્વી પ્રસન્ન થાય. પ્રભાતના તેજથી તમે ઉજળી જાઓ છો; તમે યજ્ઞના રાજા અને સૌભાગ્યના અતિથિ છો. આ રીતે, ઋષિઓએ અજ્ઞાત દુઃખો, ઝેર અને દુશ્મનો સામે સુરક્ષા માગી, અને અગ્નિદેવને સર્વત્ર, સર્વરૂપે, સર્વસમર્થ અને સર્વદા રક્ષક તથા કલ્યાણકર્તા તરીકે ઓળખી, તેમની ઉપાસના અને સ્તુતિ કરી.