અશ્વિનીકુમારોની મહિમા અને ઇન્દ્રના પરાક્રમની આ પ્રાચીન કથા છે, જે ઋગ્વેદના પવિત્ર મંત્રોમાંથી પ્રસ્ફુટિત થાય છે. અશ્વિનીકુમારો, તમે પેદુને ઇન્દ્રના માર્ગદર્શન હેઠળ ધોળા, ઝડપી અને વિજયી ઘોડા આપ્યા હતા—એ ઘોડો જોહુત્રા તરીકે પ્રસિદ્ધ થયો, જે યુદ્ધમાં અપરાજેય હતો અને હજારો વિજયો મેળવતો. હે ઉત્તમ વંશના અશ્વિનીકુમારો, અમે ભક્તિપૂર્વક તમને આમંત્રિત કરીએ છીએ; આપ અમારા સ્તુતિગાન સ્વીકારી, સમૃદ્ધિ લાવતી તમારી રથયાત્રા સાથે પધારો. નાસત્ય, અશ્વિનીકુમારો, આપ નવી ગતિથી, શ્યેન સમાન ઝડપી આવીને અમારે ઘરે આવો. યજ્ઞ સમયે, ખાસ કરીને ઉષા ફાટી નીકળે ત્યારે, આપ સતત આમંત્રિત થાઓ છો. હું તમારી અદ્ભુત રથયાત્રા માટે પ્રાર્થના કરું છું—જે વિચાર જેટલી ઝડપી છે, બલવાન ઘોડાઓએ ખેંચાયેલી છે અને હજારો લગામો ધરાવે છે—એ રથ જંગલ જેવી સંપત્તિ અને અનેક ખજાનાઓથી ભરપૂર છે, જે પ્રશંસા સાંભળે છે અને વિશાળ માર્ગ આપે છે. તમારા માટે પ્રેરણાદાયક સ્તુતિઓ દરેક દિશામાં પહોચે છે; હે અશ્વિનીકુમારો, અમારું ઉષ્માભર્યું હવન સ્વીકારો, અને તમારી શક્તિથી જન્મેલી રથયાત્રા અમને પોષણ આપે. જ્યારે સ્પર્ધકો યુદ્ધના મેદાને ભેગા થાય છે, ત્યારે તમારો તેજસ્વી રથ દૃશ્યમાન થાય છે અને તમે દાતા પુરુષને શ્રેષ્ઠ ફળ સુધી લઈ જાવ છો. ભુજ્યુને જ્યારે કષ્ટમાં હતા, ત્યારે તમે તમારા જ ઘોડા સાથે તેને પિતાના ઘરેથી સુરક્ષિત બહાર લાવ્યા; દિવોદાસા માટે તમે સ્પષ્ટ માર્ગ બનાવ્યો અને તમારી કૃપા સ્પષ્ટ રીતે દેખાઈ. તમારી અદ્ભુત શક્તિ માટે, કવિએ યુવાન રથને યુક્ત કર્યું છે; એક કન્યાએ મિત્રતા માટે તમને પસંદ કર્યા, તમારી રક્ષા ઈચ્છી. અશ્વિનીકુમારો, તમે રેબ્હાને પૂરમાંથી બચાવ્યા, ઠંડીથી પીડાતા ને ઉષ્મા આપી; ગાયમાં બળ પૂર્યું અને ઉપાસકનું આયુષ્ય વધાર્યું. વંદનાને પણ તમે ક્ષયમાંથી બચાવ્યા, જેમ શિલ્પી રથની મરામત કરે; પ્રેરિત ઋષિને કૃષિક્ષેત્રે સમૃદ્ધિ આપી, અને ઉપાસક માટે તમારી કૃપા તીક્ષ્ણ શસ્ત્ર સમાન બની. દૂર સ્થાને રડતા, પિતાના આજ્ઞાથી બંધાયેલા ભક્તને પણ તમે પહોંચ્યા; ત્યાં તમારી સહાય સ્પષ્ટ રીતે અનુભવાઈ. તમારી મધુર મધુમાખીએ, સોમપાન કરનાર, ઉશિજની પ્રાર્થના સાથે તમને બોલાવ્યા; તમે દધિચિના મનને ખેંચી લીધું અને પછી તેના ઘોડા સમાન અવાજે માથું બોલ્યું. પેદુ, ધોળા ઘોડાવાળા, વિજયી યુદ્ધવીર, તેને પણ તમે વિશાળ કૃપા આપી; યુદ્ધમાં તમે મુશ્કેલીઓને સરળ બનાવો છો અને પ્રજાને ઇન્દ્ર સમાન આધાર આપો છો. હે અશ્વિનીકુમારો, કોણ છે જે યજ્ઞ દ્વારા તમારી કૃપા પામે? કોણ છે જે તમને પ્રસન્ન કરે? અજ્ઞાની તમારા ઉપાસનાને કેવી રીતે ગોઠવે? જ્ઞાની વ્યક્તિ સાચી રીતે પૂછે છે, અજ્ઞાની જુદું પૂછે છે; માનવોમાં પણ શંકા રહે છે. અમે, જાણનાર, તમને બોલાવીએ છીએ; તમે પણ જાણો છો, અમારો સ્તુતિગાન સાંભળો; ઉత్సુક યુવાન તમારી પાસે પહોંચ્યો છે. હે અદ્ભુત અશ્વિનીકુમારો, હું તમને પ્રાર્થના કરું છું, જેમ દેવોને યજ્ઞના વિસ્મય વિશે પૂછાય છે; તમે મહાન અને સહાયરૂપ છો, અમને રક્ષા આપો. ભૃગુના ધ્વનિમાં જે તેજસ્વી છે, જેના દ્વારા ગાયક તમને વાણીથી ઉપાસે છે—તે અજ્ઞાત દૂત પણ તમને સંદેશો મોકલે છે. હે અશ્વિનીકુમારો, મેં તાકાવાનનું ગીત સાંભળ્યું છે અને તેમાં આનંદ અનુભવ્યો છે; તમારી આંખો સૌંદર્યના સ્વામી છે. તમે મહાસંપત્તિના રક્ષક છો, હંમેશા હાજર રહો છો; અમને સારા રક્ષક બનો, વૃક (ભય) અને દુષ્ટતાથી બચાવો. અમારા દુશ્મનને કશુ આપશો નહીં, અમારી ગાયોને વિદે નહીં કરો, અમારા ઘરમાં જ રહેવા દો; ગાયોના થણ હંમેશા દૂધથી ભરેલા રહે. મિત્ર અને તમારી કૃપા માટે, હે યુવાન અશ્વિનીકુમારો, અમને બળથી ભરપૂર સંપત્તિ આપો; પોષણથી ભરપૂર સમૃદ્ધિ પણ આપો. તમારો ઘોડાવિહોણો, શક્તિથી ભરેલો રથ, મને ઘણીવાર આનંદ આપ્યો છે. આ indeed સભા છે; હે અશ્વિનીકુમારો, અમારા શરીરનો વિસ્તાર કરો; લોકમાટે સોમપાન લાવતો તમારો રથ સરળતાથી આરૂઢ થાય છે. પછી, ઊંઘની થાકમાં અને વૈભવની આનંદમાં, તમે બંને, તેજસ્વી અશ્વિનીકુમારો, અમને રક્ષા આપો. હવે ઇન્દ્રના પરાક્રમની વાત આવે છે. હે ઝડપી ઇન્દ્ર, તમે ભક્તજનની પ્રાર્થના અને અંગિરસોના ગીતો ક્યારે સાંભળશો? યજ્ઞમાં, તમે દાતા પુરુષના ઘરમાં ક્યારે વિશાળ પગલાં ભરો છો? તમે આકાશને ટેકો આપ્યો, આધાર સ્થાપ્યો; મહાન ઇન્દ્રે પુરસ્કાર માટે ગાયમાંથી ધન મનુષ્યોને આપ્યું. મહીષ, પોતાના કુળને અનુસરી, ઝુંડને જોયા; તેણે ઘોડા અને ગાયની માતાને માપી. તમે પ્રાચીન નિયમ છોડ્યા નહીં, લાલવર્ણ ધારણ કરનાર, પ્રથમ શાસક; ઝડપી ઇન્દ્રે અંગિરસો, દિવસોને અનુસરી; તેણે વજ્ર બનાવ્યો, સેનાને રચી; ચારપાંખી અને દ્વિપાંખી જીવો માટે આકાશને ટેકો આપ્યો. તમારા ઉત્સાહથી, હે ધર્મમય, સ્વર્ગીય ધન આપો, ગાયોની સમૃદ્ધિ આપો. જ્યારે શરૂઆતમાં ત્રિમસ્તક વળાવી દીધું, ત્યારે માનવીની દ્વેષતા અમથી દૂર રાખો. તમે જે દૂધ પીઓ છો, તે બે માતાપિતાએ દોહ્યું છે, હે દયાળુ, ઝડપી અને ઉદાર; શુદ્ધ દૂધ, જે હંમેશા વહે છે, તે જ તમારે માટે રેખા સાથે અર્પણ થાય છે. પછી ઝડપી જન્મે છે, તેને આનંદ થાય છે; જેમ સૂર્ય ઉષા સમયે ઉજાગર થાય છે. હે ઇન્દ્ર, જે યજ્ઞ માટે યોગ્ય છે, તેમની સાથે, ઘાટથી સોમરસ ઘરમાં પીઓ. જ્યારે જંગલમાં તેજસ્વી સૂર્ય યજ્ઞ સમયે ગાયના વલયની પરિક્રમા કરે છે; જ્યારે તમે તમારા કર્મોથી ઉજાગર થાઓ છો, દિવસોને અનુસરી, ગાય અને બળ માટે. મહાન સ્વર્ગમાંથી આઠ કુંજરો, અહીં તેજસ્વી, ઝરણા પાસે સ્પર્ધામાં આવ્યા છે; કુંજરો, તમારો ઉત્સાહદાયક પાન, તેમણે ગાય અને વાછરડા માટે દૂધ દોહ્યું, પથ્થરો સાથે મિશ્રિત. તમે લોખંડના પથ્થરને પાછું ફેરવ્યું, ગાયના માર્ગને, કુશળોએ સ્વર્ગમાંથી લાવેલો પથ્થર; ત્યાં કૂત્સા માટે, હે બહુઆહ્વાનિત, તમે અનંત શસ્ત્રોથી શુષ્નાનું દમન કર્યું, વિજય મેળવ્યા. પ્રાચીન સમયમાં, સૂર્યે અંધકારને પાર કર્યો ત્યારે, હે પથ્થર-વિભાજક, વાદળ તોડી નાખ્યું, શુષ્નાની છુપાયેલી શક્તિને પણ તમે, દેવ, આકાશ ઉપરથી ચકનાચૂર કરી. તમારા પછીએ મહાન શક્તિઓ ચાલી; સ્વર્ગ અને પૃથ્વીએ તમારા કાર્યમાં આનંદ કર્યો, હે ઇન્દ્ર. મહાવજ્રથી તમે ચેનલોમાં પડેલા વૃત્રને સંહાર્યા, દુર્ગને તોડી નાખ્યા. તમે, ઇન્દ્ર, માનવોના નેતા અને સહાયક છો, પવનના શ્રેષ્ઠ રથચાલક છો; વિદ્વાન કવિ ઉશનાએ તમારા માટે તેજસ્વી, રક્ષાત્મક વજ્ર બનાવ્યો, વૃત્રના સંહાર માટે. તમે, સૂર્ય, કુંજરો સાથે, મનુષ્યોને લાવો છો, તમે રથનું ચક્ર ફેરવો છો, હે ઇન્દ્ર, ચાલક; તમે નવ્વે જહાજો પાર કર્યા, અહવિત અને અયુક્તને પાછા ફેરવ્યા. હે ઇન્દ્ર, અમને આ મુશ્કેલીમાંથી બચાવો, વજ્રધારી, દુઃખ અને સંકટથી; અમને બળ, રથપ્રસિદ્ધિ, ઘોડાની જાગૃતિ તરફ લેજો; અમને યશ અને સુંદર પ્રસંસા આપો. તમારી કૃપા અમથી દૂર ન થાય, હે ઉદાર, ભક્તોને પુરસ્કાર મળે; હે મઘવન, અમને ગાયોમાં ધન આપો; અમને એ મહાન ભોજનમાં સહભાગી થવા દો, જે તમારી સાથે વહેંચાય છે. આ રીતે અશ્વિનીકુમારો અને ઇન્દ્રની કૃપા, તેમની શક્તિ, અને ભક્તોના પ્રાર્થનાનો મહિમા ઋગ્વેદના આ પવિત્ર મંત્રોમાં ઉજાગર થાય છે.