પ્રભાતનો સમય આવ્યો હતો. જીવંતતા ફરીથી જગી, કારણ કે સુર્યોદય થયો, અંધકાર ઓગળી ગયો અને પ્રકાશ આગળ વધ્યો. સુર્યના માર્ગે અવરોધો દૂર થયા અને આપણે ત્યાં પહોંચ્યા, જ્યાં જીવન પુનઃપ્રવર્તિત થાય છે. પ્રેરિત કવિએ પ્રશંસાના સ્વરે ગાન કર્યું; ગાયક પ્રભાતના તેજથી આનંદિત થયો. “હે દયાળુ, આજે અમારા માટે તેજથી ઝગમગાવો, જે તને સ્તુતિ કરે છે, તેને દીર્ઘ આયુષ્ય અને સંતાન આપ,” એમ તેણે વિનંતી કરી. આ પ્રભાતદેવીઓ, ધન-ધાન્ય અને વીરોથી ભરપૂર, ભક્તિપૂર્વક ઉપાસના કરનાર મનુષ્ય માટે ઝગમગે છે. તેઓ પવનની ભેટો જેવી પ્રસન્નતા આપે છે—ઘોડા, સોમરસ અને આનંદની કૃપા આપે છે. આ પ્રભાત, દેવી, દેવતાઓની માતા, અદિતિનું મુખ, યજ્ઞનું ચિહ્ન, મહાન, તું ઝગમગાવ. તું પૂજારી માટે પ્રશંસાનું સર્જન કરે છે, અમને સંતાન આપ, હે સર્વવ્યાપી. તારે જે પણ સુંદર ભેટ લાવવી હોય, હે પ્રભાતદેવીઓ, જ્ઞાનવાન અને આશાવાન માટે, તે અમારે માટે અવરોધ ન થાય—મિત્ર, વરુણ, અદિતિ, નદી, ધરતી અને આકાશ અમને રોકે નહીં. પછી, અમે શક્તિશાળી, જટાધારી રુદ્રને પ્રાર્થના કરીએ છીએ—જે પોતાના લોકોમાં સમૃદ્ધિ લાવે છે—કે તે આપણો સમૂહ, ચતુષ્પદ અને દ્વિપદ, સૌને સુરક્ષિત અને નિરોગી રાખે. “હે રુદ્ર, અમારે પર કૃપા કર, અમને આનંદ આપ. જે અનુગ્રહ મનુએ પ્રાપ્ત કર્યો, તે અમને પણ તારા માર્ગદર્શનથી પ્રાપ્ત થાય,” એમ અમે ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરીએ છીએ. “હે રુદ્ર, તારી કૃપા અમને મેળવવા દે, અમારા ગૃહને સુરક્ષિત રાખ, અને અમે તને આ અર્પણ કરીએ છીએ—અમારી રક્ષા માટે.” અમે રુદ્રને બોલાવીએ છીએ—કઠોર પણ જ્ઞાની, યજ્ઞમાં સહાયક—કે તેની દૈવી ક્રોધ અમથી દૂર રહે. અમે તેની કૃપા અને દયાળુ સ્વભાવ પસંદ કરીએ છીએ. આકાશના બોર, લાલ જટાવાળા, ભયાનક સ્વરૂપ ધરાવનાર, હાથમાં ઔષધિઓ ધારણ કરનાર રુદ્રને પણ અમે ભાવથી બોલાવીએ છીએ—તે અમને આશ્રય, કવચ અને રક્ષા આપે. આ મીઠા શબ્દો મારુતોના પિતાને, અમર રુદ્રને, સંભળાવીએ છીએ. અમને, અમારા સંતાન અને વંશજોને અમર અને નાશવાન ભોજન આપે, કૃપા કરે. “અમારા મોટા, નાના, વધતા અને મોટા બનેલા, પિતા કે માતા—કسیને નુકસાન ન પહોંચાડ, હે રુદ્ર, અમારાં પ્રિય શરીરોને હાનિ ન કર.” “અમારા સંતાન, જીવન, પશુઓ કે ઘોડાઓને નુકસાન ન કર. અમારાં વીરોને ન માર. અમે સતત અર્પણ કરતા તને બોલાવીએ છીએ.” “હે મારુતોના પિતા, હું તને ગૌપાલકની જેમ સ્તુતિ કરું છું—અમારે પર તારી શુભેચ્છા રહે. તારો કલ્યાણકારી વિચાર શ્રેષ્ઠ અને દયાળુ છે, તેથી અમે તને જ પસંદ કરીએ છીએ.” “તારી કૃપા પશુહિંસક અને મનુષ્યહિંસકથી દૂર રહે, હે વીરોનાં સ્વામી; અમારે પર તારી દયા રહે. અમને આશ્રય આપ, રક્ષા આપ.” “અમે તને શ્રદ્ધા સાથે બોલાવીએ છીએ, હે સહાયક; રુદ્ર અને મારુતો અમારી પ્રાર્થના સાંભળે. મિત્રો, વરુણ, અદિતિ, નદી, ધરતી કે આકાશ અમને નુકસાન ન કરે.” પછી દેવતાઓનું તેજસ્વી મુખ ઉગ્યું—મિત્ર, વરુણ અને અગ્નિની આંખ. એ પ્રકાશે સ્વર્ગ, ધરતી અને અંતરિક્ષને ભર્યું; સુર્ય સર્વ જીવોનું આત્મા છે. સુર્ય, ઝગમગતો, પ્રભાતદેવી પાસે પહોંચે છે, જેમ યુવાન પુરૂષ સ્ત્રી પાસે જાય છે. ત્યાં, દેવપૂજક મનુષ્યો શુભ કાર્ય માટે યુક્તિઓ જોતાં અને આરાધના કરતાં. સુર્યનાં ઘોડા શુભ, પીળા અને તેજસ્વી છે, સહેલાઈથી નિયંત્રિત થાય છે. તેઓ નમ્રતાથી આકાશના પીઠે ચઢે છે અને ઝડપથી સ્વર્ગ-ધરતીમાં દોડે છે. આ સુર્યની દૈવીતા અને મહત્તા છે—તે સર્જનહારના કાર્યમાં પથરાયેલું છે. જ્યારે તેના પીળા ઘોડા યુક્ત થાય છે, રાત તેનું આવરણ પાથરે છે. આકાશના કૂલે સુર્ય, મિત્ર અને વરુણના સ્વરૂપને દેખાડે છે. એક શક્તિ અનંત અને તેજસ્વી છે, બીજી અંધકારમય; પીળા ઘોડાઓ બંનેને વહન કરે છે. આજે, હે દેવતાઓ, સુર્યોદયે અમને પાપ અને દોષથી બચાવો. મિત્ર, વરુણ, અદિતિ, નદી, ધરતી કે આકાશ અમને નુકસાન ન કરે. હવે, હું આશ્વિનોની સ્તુતિ કરું છું, જેમ પવન વાદળો પાથરે છે. તેમણે સંતાન માટે પત્નીને લાવી, આનંદ આપ્યો, અને યુદ્ધમાં સાથી તરીકે રથ ચલાવ્યો. ઝડપી, સુવર્ણ ઘોડાઓ સાથે, અથવા દેવોના સહાયકો સાથે, આશ્વિનો હંમેશાં વિજયી રહ્યા. આશ્વિનોના ગધેડાએ યમના સ્પર્ધામાં હજાર જીત્યાં. તુગ્રાએ આશ્વિનોને ભુજ્યુના ઉદ્ધાર માટે બોલાવ્યા, કારણ કે બીજું કોઈ શક્તિશાળી નહોતું. આશ્વિનોએ પોતાના જ જહાજોથી, પાણી વગરના નૌકાથી, ભુજ્યુને પાર પહોંચાડ્યો. ત્રણ રાત, ત્રણ વખત, ઉડતી ઘોડાઓ સાથે, આશ્વિનો ભુજ્યુને સમુદ્ર પાર લઈ ગયા—ત્રણ રથ, સો ચકકા, છ ઘોડા. સમુદ્રના કિનારે, આધાર વગરની જગ્યાએ, આશ્વિનોએ પોતાની શક્તિ બતાવી; ભુજ્યુને સુરક્ષિત પહોંચાડ્યો, અને તેણે સો પડાવાળી નૌકામાં ચઢી શક્યો. આશ્વિનોએ યમને સફેદ ઘોડો આપ્યો—ઘણાં ઘોડાવાળાને કલ્યાણ માટે. એ ભેટ મહાન અને પ્રશંસનીય છે; એ મહાન છે, હંમેશાં સ્તુતિ કરવા યોગ્ય છે. પજ્રિયા અને કક્ષીવત માટે, આશ્વિનોએ ખજાનો ખુલ્લો કર્યો; શક્તિશાળી ઘોડાની ખુરથી સો માટલાં મદિરા વહાવી. તેમણે ઠંડીમાં અગ્નિને સુરક્ષિત રાખ્યો, અને શક્તિ આપી; અશક્ત અત્રિ માટે આખા સમૂહને સુરક્ષિત રીતે ઊભા કર્યા. નાસત્યાએ દૂર જતા માટે અનુસરણ કર્યું, વાંકડી કિનારીવાળું ઊંડું કૂવું બનાવ્યું; ગૌતમાને હજારો સંપત્તિ માટે પાણી વહાવ્યાં, તેની તરસ બુઝાવી. નાસત્યાએ બંધનમુક્ત કર્યા, જીવવાની ઈચ્છા ધરાવનારને મુક્ત કર્યા; ચ્યવનને કપડાંમાંથી મુક્ત કર્યા જેમ, પરિત્યક્તને જીવંત કર્યા અને તેને કન્યાઓનો સ્વામી બનાવ્યો. આ, હે પુરૂષો, નાસત્યાની પ્રશંસનીય અને ઇચ્છનીય ભેટ છે—જ્યારે તેમણે આરાધનાથી, ગુપ્ત ખજાનામાંથી, છુપાયેલું બહાર લાવ્યું. હું આ જાહેર રીતે કહીશ, મજબૂત સ્તુતિથી, જેમ વીજળી વરસાદ લાવે છે—જ્યારે દધ્યઞ્ચ અથર્વણે ઘોડાની માથાથી શીખેલું તમને જણાવ્યું. પુરુભુજાએ, દયાળુ, નાસત્યાને મહાન સહાય માટે બોલાવ્યા; તમે સાંભળ્યા, જેમ વધ્રીની પત્નીથી, અને સુવર્ણહસ્તવાળાને આપ્યા. તમે બેઠેલી ચિડિયાને વાઘનાં જડામાંથી મુક્ત કરી, અને પીડામાં પણ કવિને બુદ્ધિશાળી બનાવ્યા. પંખી પોતાના પંખની જેમ, તમે વિશ્પલાની પગ કાપી, અને તરત જ લોખંડનો પગ લગાવ્યો, જેથી એ સંપત્તિની દોડમાં જીત મેળવી શકે. તમે અંધ ઋજ્રાશ્વને સો ભેંસો આપ્યા; તેના પિતાએ તેને અંધ બનાવ્યો હતો, પણ આશ્વિનોએ તેની દૃષ્ટિ પાછી આપી. સૂર્યકન્યા આશ્વિનોના રથ પર ચઢી, તેજસ્વી અને વિજયી બની; બધા દેવોએ આનંદથી સ્વીકાર્યું અને આશ્વિનોએ તેની મહિમા વહેંચી. જ્યારે આશ્વિનોએ પ્રકાશ સાથે દિવોદાસ અને ભરદ્વાજ માટે આવ્યાં, તેમનું રથ—બળદ અને ડોલ્ફિન જોડાયેલાં—સુમેળમાં ચાલ્યું અને સમૃદ્ધિ લાવ્યું. આ રીતે, પ્રભાતથી લઈને સુર્યોદય, રુદ્રની કૃપા અને આશ્વિનોના ચમત્કારો સુધી, દેવતાઓએ જીવન, રક્ષા, સમૃદ્ધિ અને આશા આપી.