યજ્ઞકર્મમાં વ્યસ્ત ઋત્વિજ પોતાનું કાર્ય કરે છે, ત્યારે આપણે માર્ગના જ્ઞાનીએ એવા વરુણને શોધીએ છીએ, જે પોતાના હૃદયથી વિચારને પ્રકાશિત કરે છે. એથી નવી સત્યતા જન્મે—મારા માટે આ બંને લોક (પૃથ્વી અને દ્યૌ) જ મારો ખજાનો છે. સૂર્યે સ્વર્ગમાં જે માર્ગ રચ્યો છે, એ માર્ગની વાત કરવી યોગ્ય છે. એ માર્ગ દેવતાઓ ક્યારેય ઉલ્લંઘન કરતા નથી અને મરણશીલ મનુષ્યો તેને જોઈ શકતા નથી. એ બંને લોક મારાં જ છે. ત્રીતાને જ્યારે કૂવામાં મૂકવામાં આવ્યા, ત્યારે તેણે દેવતાઓને સહાય માટે બોલાવ્યા. બ્રહસ્પતિએ એ અવાજ સાંભળ્યો અને દુષ્કર કાર્યને સરળ અને વિશાળ બનાવી દીધું. એ બંને લોક મારાં જ છે. એકવાર લાલચટ્ટો વરુ (ભેંસ) મને એ માર્ગે જતા જોઈ ગયો. તે નીચેથી ઊભો થઈ આવ્યો, જેમ કે કોઈ શિલ્પી રથના પાછળથી ઊભો થાય. એ બંને લોક મારાં જ છે. આ ગોદડી (અંકુશ) વડે, અમે, ઈન્દ્રની શક્તિથી સશક્ત, સભામાં આગળ વધીએ છીએ—બધા વીરતા સાથે. મીત્ર, વરુણ, અદિતિ, સિંધુ, પૃથ્વી અને દ્યૌ અમને કોઈ પ્રકારની હાનિ ન પહોંચાડે. હવે અમે ઈન્દ્ર, મીત્ર, વરુણ, અગ્નિ, મરુત, અદિતિ અને વસુઓને સહાય માટે બોલાવીએ છીએ—એ દાતા દેવતાઓ! જેમ રથ મુશ્કેલીમાંથી બહાર આવે છે, એમ, હે વસુઓ, અમને દરેક સંકટમાંથી બહાર કાઢો. અદિતિઓ સર્વત્ર રક્ષણ માટે અહીં આવે, શત્રુહિંસા સમયે દેવતાઓ અમારે અનુકૂળ થાય. હે વસુઓ, દરેક સંકટથી અમને મુક્ત કરો. અમારા પિતાઓ, જેઓ સદ્વચન બોલે છે, અમને રક્ષે; અને દેવપુત્રીઓ, સત્યમાં પોષાયેલી, અમને સહાય કરે. હે વસુઓ, દરેક સંકટથી અમને મુક્ત કરો. અમે નરાશંસ, જે પુરસ્કાર જીતે છે અને વીરતાનું રક્ષણ કરે છે, તથા આશીર્વાદદાતા પુષણને શોધીએ છીએ. હે વસુઓ, દરેક સંકટથી અમને મુક્ત કરો. હે બ્રહસ્પતિ, અમારી માર્ગને હંમેશા સરળ બનાવો અને અમને સુખ આપો. જે મનુએ ઇચ્છ્યું હતું, એ અમારે પણ જોઈએ છે. હે વસુઓ, દરેક સંકટથી અમને મુક્ત કરો. કુત્સ ઋષિએ ઈન્દ્રને, જે વૃત્રનો વિધ્વંસક અને શક્તિનો સ્વામી છે, કાટા સ્થળે સહાય માટે બોલાવ્યા. હે દાતા વસુઓ, અમને દરેક સંકટમાંથી રથની જેમ મુક્ત કરો. દેવી અદિતિ દેવતાઓ સાથે અમને રક્ષે; દેવરક્ષક તત્કાળ અમારો રક્ષણ કરે. મીત્ર, વરુણ, અદિતિ, નદી, પૃથ્વી અને દ્યૌ અમને કોઈ હાનિ ન પહોંચાડે. યજ્ઞ દૈવી કૃપા તરફ આગળ વધે છે; હે અદિતિઓ, દયાળુ બનો. તમારો અનુકૂળ ભાવ અમારે નજીક આવે અને દુઃખ પર વિજય મેળવવાનો માર્ગ આપો. દેવતાઓ, અંગિરસોની સ્તુતિથી પ્રસન્ન થઈ, અમને સહાય માટે આવે. ઈન્દ્ર પોતાની શક્તિઓ સાથે, મરુતો તેમના સમૂહ સાથે અને અદિતિ અદિતિઓ સાથે અમને રક્ષણ આપે. ઈન્દ્ર, વરુણ, અગ્નિ, આર્યમન અને સવિતૃ અમને આ આશીર્વાદ આપે. મીત્ર, વરુણ, અદિતિ, નદી, પૃથ્વી અને દ્યૌ અમને કોઈ હાનિ ન પહોંચાડે. હે ઈન્દ્ર અને અગ્નિ, તમારો તેજસ્વી રથ સમગ્ર વિશ્વને નિહાળે છે. એ રથ પર, તમે બંને એકઠા થાઓ, સ્થિર રહો અને પિંડાયેલી સોમરસનો પાન કરો. જેમ સમગ્ર વિશ્વ વિશાળ અને ગહન છે, તેમ આ સોમ પણ તમારા પાન માટે તૈયાર છે, હે ઈન્દ્ર અને અગ્નિ, તમારી પ્રસન્નતા માટે. તમે બંનેએ તમારા નામને શુભ બનાવ્યા છે અને સાથે મળીને વૃત્રનો સંહાર કર્યો છે. તેથી, હે ઈન્દ્ર અને અગ્નિ, તમે બંને સાથે બેસો અને સોમરસ પાવો. જ્યારે અગ્નિઓ પ્રજ્વલિત થાય છે, હવનકુંડ તૈયાર થાય છે અને કુશ વિછાય છે, ત્યારે, હે ઈન્દ્ર અને અગ્નિ, સોમરસથી ઘેરાયેલા આનંદ માટે આવો. તમે બંનેએ જે વીરકર્મો, રૂપો અને મહાન કાર્યો કર્યા છે અને જે પ્રાચીન શુભ મિત્રતાઓ રાખી છે, એ બધાં સાથે પિંડાયેલી સોમરસનો આનંદ માણો. જ્યારે મેં પ્રથમવાર તમને પસંદ કર્યા, ત્યારે મેં કહ્યું: "આ સોમ અમારે દેવતાઓ સાથે બોલાવવાનો છે." એ સત્યમાં વિશ્વાસ રાખીને આવો અને સોમરસ પાવો. તમે બંનેએ તમારા ઘરે કે રાજાના યજ્ઞમાં જે આનંદ મેળવ્યો હોય, ત્યાંથી આવો અને પિંડાયેલી સોમરસ પાવો. યાદુ, તુર્વશ, દ્રુહ્યુ, અનુ કે પુરુ—તમે બંને જ્યાં ક્યાંય હો, ત્યાંથી આવો અને સોમરસ પાવો. પૃથ્વીના તળિયે, મધ્યમાં કે શિખરે જ્યાં પણ તમે હો, ત્યાંથી આવો અને સોમરસ પાવો. આકાશ, પૃથ્વી, પર્વતો, વનસ્પતિ કે જળ—તમે જ્યાં પણ હો, હે ઈન્દ્ર અને અગ્નિ, ત્યાંથી આવો અને સોમરસ પાવો. સૂર્યોદયમાં, દ્યૂલોકમાં, તમારી શક્તિથી જ્યાં પણ આનંદ માણો છો, ત્યાંથી આવો અને સોમરસ પાવો. હે ઈન્દ્ર અને અગ્નિ, આમ પિંડાયેલી સોમરસ પીધા પછી, અમારી માટે બધાં ખજાનાઓ જીતો. મીત્ર, વરુણ, અદિતિ, નદી, પૃથ્વી અને દ્યૌ અમને કોઈ હાનિ ન પહોંચાડે. હું, હે ઈન્દ્ર અને અગ્નિ, ધનકાંક્ષા સાથે, સ્પષ્ટ તથા ગુપ્ત બધું જ જાણવાની ઇચ્છા રાખું છું; તમાથી વધારે મને કોઈ આનંદપ્રદ નથી. તેથી, હું તમારા માટે શક્તિદાયક વિચાર ઘડું છું. તમે બંનેના ઉદાર દાન વિશે મેં સાંભળ્યું છે—જ્ઞાની સંતાન પાસેથી કે અન્ય કોઈ પાસેથી. તેથી, પિંડાયેલી સોમ સાથે હું હવે નવી સ્તુતિ રચું છું. જેમ પિતાઓના માર્ગે ચાલતાં, અમે લગામ તોડી ન નાખીએ, એમ અમારે પણ શક્તિઓનું અનુસરણ કરવું છે; ઈન્દ્ર અને અગ્નિ, તમે કોના પર પ્રસન્ન થાઓ છો? કારણ કે પથ્થર તો હવનકુંડની પાસે જ છે. તમારા દ્વારા, હે ઈન્દ્ર અને અગ્નિ, દેવાલય, જે મદ માટે તરસે છે, તે સોમ દબાવે છે; અને હે અશ્વિનો, શુભ હાથે, મીઠાશથી જળમાં તેને ભેળવો. તમે બંને, ઈન્દ્ર અને અગ્નિ, ધનના વિભાજન અને વૃત્રના સંહારમાં સર્વશક્તિમાન કહેવાય છો; તેથી, આ યજ્ઞમાં કુશ પર બેસી, લોકમધ્યે પિંડાયેલી સોમનો આનંદ માણો. તમે બંને યુદ્ધોમાં લોકમાટે પ્રકાશિત થાઓ છો, પૃથ્વી અને દ્યૌ ઉપર ફેલાઈ જાઓ છો; નદીઓ અને પર્વતોમાં પણ આગળ છો—તમારી મહાનતામાં તમે સર્વલોકો પર વિજય મેળવો છો. આવો, અમને શીખવો અને માર્ગદર્શન આપો, હે વજ્રધારી; અમને તમારી શક્તિથી રક્ષો. હે સૂર્ય, આ તમારી કિરણો છે, જેનાથી અમારા પિતાઓએ તમારું સ્નેહ મેળવ્યું. હે નગરવિનાશક, અમને શીખવો, હે વજ્રધારી; યુદ્ધોમાં અમને રક્ષો. મીત્ર, વરુણ, અદિતિ, નદી, પૃથ્વી અને દ્યૌ અમને કોઈ હાનિ ન પહોંચાડે. મારી પ્રાર્થના વિસ્તૃત છે અને ફરીથી મને રક્ષે છે; મીઠું વિચાર સ્તુતિ માટે પ્રસંશિત છે. આ સર્વદેવતાઓ માટેનું સાગર છે; હે રિભુઓ, સ્વાહા સાથે કરેલા હવનથી તૃપ્ત થાઓ. જ્યારે તેઓ સમૃદ્ધિ માણવાની ઈચ્છા કરે છે, ત્યારે મારી કેટલીક નદીઓ વહેતી જાય છે, વળી જાય છે; હે સુધન્વાના રિભુઓ, મહાનતાથી સવિતૃના ઉપાસકના ઘરે આવો. સવીતર તમને અમરત્વ આપે, જે ગુપ્ત વસ્તુ તમે જણાવી છે; એક જ દેવપાત્રને તમે ચાર ભાગમાં વહેંચી દીધું. મૃત્યુષીલ હોવા છતાં, તેમણે પોતાની કુશળતા અને ઝડપથી અમરત્વ પ્રાપ્ત કર્યું; સુધન્વાના રિભુઓએ, સૂર્યના દર્શનથી, એક વર્ષમાં પોતાના વિચારો દ્વારા પરિક્ષા આપી. આ રીતે, ઋગ્વેદના આ મંત્રોમાં યજ્ઞકર્તા, ઋત્વિજ, દેવતાઓ અને ઋષિઓના સંવાદ અને સ્તુતિઓનું સુંદર વર્ણન થાય છે, જેમાં દેહ અને મન, પૃથ્વી અને દ્યૌ, અને સર્વ વિઘ્નો પર વિજય મેળવવાની પ્રાર્થના પ્રગટ થાય છે.