પ્રાચીન કાળની વાત છે. ઋષિઓ અને યજ્ઞકર્તાઓ પોતાના જીવન અને કુટુંબની રક્ષા માટે દેવતાઓને પ્રાર્થના કરતા હતા. તેઓ ઇન્દ્ર, આદિત્ય અને મરુતોને બોલાવતા—“હે દેવતાઓ, અમારું રક્ષણ કરો, અમારે પર દયા રાખો.” દેવતાઓએ અસુરોને પરાજિત કર્યા પછી, માનવોને દૈવી ગુણો આપ્યા અને પોતાની દિવ્યતા પણ સુરક્ષિત રાખી. તેઓએ પોતાની શક્તિથી સ્તુતિઓને નવી દિશા આપી અને પોષક અન્નની શોધમાં ધ્યાનપૂર્વક અવલોકન કર્યું. પછી, ઋષિઓએ પ્રાર્થના કરી કે—“સૂર્ય આકાશમાંથી અમારું રક્ષણ કરે, વાયુ અંતરિક્ષમાંથી, અને અગ્નિ પૃથ્વી પરના દુ:ખોથી અમને બચાવે.” સવિતા દેવની કૃપાથી તેજસ્વી જીવનને અનેક વખાણ મળવા પાત્ર ગણાયું. તેઓ વીજળીના પડઘાથી પણ રક્ષણ માગે છે. “સવિતા દેવ, અમને દૃષ્ટિ આપો; પર્વતો પણ અમારો દૃષ્ટિકોણ બને; સર્જનહાર અમને દૃષ્ટિની કૃપા આપે.” ઋષિઓએ ઈચ્છા વ્યક્ત કરી—“અમે લોકમાં પ્રસિદ્ધિ મેળવીએ, એક સાથે અને અલગ-અલગ પણ આ જગત જોઈ શકીએ.” તેઓ સૂર્યને સ્પષ્ટ દૃષ્ટિથી જોવા માગે છે અને માનવ દૃષ્ટિથી વિશાળ જગત અવલોકન કરવા ઈચ્છે છે. એક દિવસ સૂર્યોદય થયો, અને સાથે જ એક સ્ત્રીના ભાગ્યે પણ ઉગમ લીધો. તે જ્ઞાનવતી પોતાના સ્વામીને મળવા ગઈ, જે વિજયી અને પ્રતિસ્પર્ધીઓ પર જીત મેળવનાર હતા. એ સ્ત્રી કહે છે, “હું સંકેત છું, હું મસ્તકમણિ છું, હું શક્તિશાળી છું, હું બોલનાર છું; મારા પતિ મારા ઈચ્છા અનુસાર ચાલે છે, અને મારે પ્રબળ સ્ત્રી તરીકે માન આપે છે.” તેના પુત્રો દુશ્મનોના સંહારક છે, પુત્રી પ્રસિદ્ધ છે; પોતે વિજયી છે અને પતિ સાથે તેની પ્રશંસા સર્વોચ્ચ છે. તે પછી, તે ઈન્દ્રને પ્રાર્થના કરે છે—“જે અર્પણથી ઈન્દ્ર મહિમાવાન અને શક્તિશાળી બન્યા, એ રીતે, હે દેવો, મારા માટે પણ એ કાર્ય કરો જેથી હું પ્રતિસ્પર્ધી વિના રહી શકું.” તે પોતાની વિજયની ભાવના વ્યક્ત કરે છે—“હું વિજયી, પ્રતિસ્પર્ધી વિના, અન્ય લોકોની તેજસ્વિતા અને સંપત્તિને ઢાંકી નાખું, જેમ કે સ્થિર ન હોવાવાળાઓની.” તે સ્ત્રીએ પોતાના પ્રતિસ્પર્ધી સ્ત્રીઓને પરાજિત કરી, પોતાના પતિના કુટુંબ અને ઘરમાં તેજસ્વી બની. પછી, યજ્ઞકર્તા ઈન્દ્રને બોલાવે છે—“હે ઈન્દ્ર, આ તીવ્ર આક્રમણથી તેની રક્ષા કરો, ચારે તરફથી તેને મુક્ત કરો; અન્ય ઉપાસકો તમને રોકી ન શકે, આ દ્રવ્ય માત્ર તમારું છે.” તે ઈન્દ્રને સમર્પિત દ્રવ્ય અને સ્તુતિઓથી પોષણ આપે છે—“હે ઈન્દ્ર, આ દ્રવ્ય અને આ હવન તમારા માટે છે; સ્તુતિઓ તમારી જ મહિમા ગાય છે; આનંદથી અહીં સોમપાન કરો.” જે ભક્તિપૂર્વક અને મનથી ઈચ્છા રાખીને ઈન્દ્ર માટે સોમ પિષે છે, તેનું ધન ઈન્દ્ર કદી લઈ જતો નથી, પણ તેને પ્રશંસા અને સૌંદર્ય આપે છે. જે વધુ પ્રમાણમાં સોમ પિષે છે, તે પ્રસિદ્ધ થાય છે; જે અર્પણ કરતો નથી, તેની સંપત્તિ ઈન્દ્ર છીનવી લે છે અને પ્રાર્થના કરનારના દુશ્મનોનો નાશ કરે છે. યજ્ઞકર્તાઓ ઘોડા, ગાય, બળ માટે ઈન્દ્રને બોલાવે છે—“હે ઈન્દ્ર, તારી નવી કૃપાથી અમને શોભિત કરો, આશીર્વાદ આપો.” પછી, એક બીજું પ્રસંગ આવે છે—કોઈ વ્યક્તિને ગંભીર રોગ લાગ્યો છે. યજ્ઞકર્તા ઈન્દ્ર અને અગ્નિને બોલાવે છે—“હે ઈન્દ્ર, હે અગ્નિ, આ યજ્ઞ દ્વારા એને જીવન આપો, તમામ રોગોથી મુક્ત કરો.” જો તેનું જીવન સમાપ્ત થઈ ગયું હોય, મૃત્યુની નજીક હોય, તો પણ યજ્ઞકર્તા તેને વિનંતી કરે છે—“હું તેને વિનાશના કાંઠેથી પાછો લાવું છું; તે ત્યાં ન જાય, સો વર્ષ જીવશે.” યજ્ઞકર્તા વિશેષ અર્પણથી ઈન્દ્રને પ્રાર્થના કરે છે કે—“હે ઈન્દ્ર, એને સો વર્ષ સુધી, તમામ દુ:ખોથી પરે, જીવન આપો.” પછી, અગ્નિ, ઈન્દ્ર, સવિતા અને બૃહસ્પતિને બોલાવીને, તે વ્યક્તિને ફરીથી પુનર્જીવિત કરે છે—“હું તને ઓળખું છું, તું પાછો આવ્યો છે, તારા બધા અંગો, દૃષ્ટિ અને જીવન ફરી પ્રાપ્ત થયા છે.” પછી, એક પ્રસંગમાં, અગ્નિને બોલાવવામાં આવે છે—“હે અગ્નિ, બ્રાહ્મણ શક્તિ સાથે, તું ભૂણને પકડનાર દુષ્ટ રોગને દૂર કર, જે ગર્ભમાં વસે છે.” દુષ્ટ, જીવંતને ખાવાવાળો રોગ, ગર્ભમાં વસે છે—તેને પણ અગ્નિ અને બ્રાહ્મણ શક્તિથી દૂર કરવા વિનંતી થાય છે. કોઈ પણ, જે તને ઉડતો, બેસતો કે રેંગતો નુકસાન કરે, અથવા જન્મીને તને દુ:ખ પહોંચાડે, તેને અહીંથી દૂર કરીએ છીએ. જે તારા જાંઘ વચ્ચે રહે છે, પતિ-પત્ની વચ્ચે સૂતો છે, અથવા ગર્ભમાં પ્રવેશ કરે છે, તેને પણ દૂર કરીએ છીએ. જો ભાઈ પતિ કે પ્રેમી બની તારા સંતાનને નુકસાન પહોંચાડે, તેને પણ દૂર કરીએ છીએ. જે ઊંઘ અને અંધકારથી તને મોહિત કરી સૂતો છે, તે પણ દૂર થાય. પછી, યજ્ઞકર્તા દરેક અંગમાંથી, આંખ, નાક, કાન, ચામડી, જીભ, માથું, મગજ, ગળા, ખાંભા, માંસ, પેઢા, આંતરડો, હૃદય, યકૃત, પીડા, જાંઘ, હાડકાં, એડી, પગ, ગુદા, અંગ, વાળ, નખ—દરેક જગ્યાએથી રોગ દૂર કરે છે. આખા શરીરમાં, દરેક રોમમાં, દરેક જોડમાં જન્મેલો રોગ પણ દૂર થાય છે. પછી, અંતે, મનના સ્વામી ને વિનંતી થાય છે—“હે મનના સ્વામી, દૂર જા, દુ:ખથી દૂર રહેજે; જીવંતના મનમાં અનેકવિધ શુભ વિચાર પ્રગટ થાવા દે.” લોકો શુભને પસંદ કરે છે, સદ્કર્મ માટે જમણી બાજુ વાપરે છે; વૈવસ્વતના નેત્રથી શુભતા મળે, મન અનેક રીતે ઉજવાય. જે કંઈ ઈચ્છા, શ્વાસ, શાપ, જાગૃતિ કે ઊંઘમાં કરવામાં આવ્યું હોય, તે બધું અગ્નિ દૂર કરે. અંતે, ઈન્દ્રને, જે વાણીના સ્વામી છે, પ્રાર્થના થાય છે—“હે ઈન્દ્ર, અમે જે ભૂલ કરીએ, તેમાંથી અમને બચાવો; બુદ્ધિશાળી અંગિરસો અમને દુશ્મનોના પાપથી બચાવે.” આ રીતે ઋષિઓ અને યજ્ઞકર્તાઓ દેવતાઓની કૃપા, રક્ષણ અને આશીર્વાદની આશા રાખી, જીવનને પવિત્ર અને સુરક્ષિત બનાવવા સતત પ્રાર્થના કરતા.