એકદિવસ, દ્રષ્ટા મહાન ભૂતકાળમાં નજર કરે છે અને જુએ છે કે અમર લોકમાં એક અજોડ, કદી ન વૃદ્ધ થતું તત્વ છે. એના પહેલાં જ, સવિતાર દેવના મહા પંખી, ગરુડમંત—એ મહાન ગૃધ્ર—ઉત્પન્ન થયો હતો. એ જ એકમાત્ર છે, જે સવિતારના નિયમને અનુસરે છે. પછી, પ્રાર્થના થાય છે કે જેમ ગાયે પોતાના ઝુંડમાં, ઘોડા જૂથમાં, અને ધેનુ પોતાના વાછરડાં પાસે જાય છે, તેમ આકાશના આધાર—સવિતાર સર્વધર્મા—અમને પણ પ્રેમથી એકબીજાની નજીક લાવે, પતિ-પત્ની જેવી એકતા આપે. સવિતારને, જેમ અંગિરસોએ શક્તિ માટે આમંત્રિત કર્યો, તેમ હું પણ તારી સ્તુતિ કરું છું, તારી સહાય માગું છું, અને સોમરસની બૂંદ માટે જેવો આતુરતાપૂર્વક રાહ જુએ છે, તેવી જ રીતે તારી રાહ જોઉં છું. હવે, અગ્નિ દેવને સંબોધન થાય છે—જ્યારે અગ્નિ પ્રજ્વલિત થાય છે, ત્યારે એ દેવતાઓ સુધી હોમ પહોંચાડે છે. દેવતાઓના આદિત્યો, રુદ્રો અને વસુઓ સાથે તું અમને કૃપાપૂર્વક આવો. આ યજ્ઞ, આ વાણી સ્વીકારો અને અમને નજીક આવો. મરણશીલ મનુષ્યો તને પ્રજ્વલિત કરે છે અને તારી કૃપા માટે પ્રાર્થના કરે છે. મારી ચિંતનથી, સર્વસ્વરૂપ જાતવેદા અગ્નિ, હું તારી સ્તુતિ કરું છું. હે અગ્નિ, દેવતાઓને, જેમને હોમ પ્રિય છે, અમારી પાસે લાવો. અગ્નિ દેવ, દેવતાઓના પુજારી બન્યા; મનુષ્યો અને ઋષિઓએ તને પ્રજ્વલિત કર્યો. હું તને, મહાસંપત્તિ લાવનાર અગ્નિને, કૃપા માટે આમંત્રિત કરું છું. અગ્નિએ અત્રિ, ભરદ્વાજ, ગવિષ્ઠિર, કણ્વ અને ત્રસદસ્યુને યુદ્ધમાં રક્ષા આપી હતી. વશિષ્ઠ ઋષિ, દેવપુજારી, અગ્નિને કૃપા માટે બોલાવે છે. આ બધા યજ્ઞો અને કાર્યમાં શ્રદ્ધાનું મહત્ત્વ છે. શ્રદ્ધાથી અગ્નિ પ્રજ્વલિત થાય છે, શ્રદ્ધાથી હોમ આપવામાં આવે છે, અને શબ્દોથી શ્રદ્ધા ભગાના શિર્ષ પર સ્થાપિત થાય છે. જે કંઈ શ્રદ્ધાથી આપવામાં આવે છે, એ પ્રિય થાય છે; જે કંઈ શ્રદ્ધાથી ઇચ્છાય છે, એ પણ પ્રિય બને છે. દેવતાઓએ પણ મહાન અસુરોમાં શ્રદ્ધા સ્થાપિત કરી હતી. વાયુ દ્વારા રક્ષિત દેવતાઓ અને યજમાન શ્રદ્ધાની પૂજા કરે છે. હૃદયથી, શ્રદ્ધાથી, સંપત્તિ પ્રાપ્ત થાય છે. અમે સવારે, મધ્યાહ્ને અને સાંજના સમયે શ્રદ્ધાને આમંત્રિત કરીએ છીએ—હે શ્રદ્ધા, અમને શ્રદ્ધા તરફ દોરી જા. પછી મહાન, શત્રુવિનાશક, આશ્ચર્યજનક દેવની વાત આવે છે—એવો દેવ, જેમનો મિત્ર કદી મરે નહીં, કદી હારે નહીં. એ છે, પ્રજાપતિ, કલ્યાણદાતા, વૃત્રનાશક, દુશ્મન દમન કરનાર શક્તિશાળી ઇન્દ્ર. એ સોમપાન કરનાર, નિર્ભયતા આપનાર છે, અમને કૃપા કરે. હે ઇન્દ્ર, દુશ્મનોને વિખેરી દે, વૃત્રના જડબાં તોડી નાખ, અને અમને હાનિ પહોંચાડનાર શત્રુઓના ક્રોધને દૂર કરી દે. જે અમને હાનિ પહોંચાડે છે, તેને અંધકારમાં ફેંકી દે. અમને શત્રુઓના મન અને હાનિની ઇચ્છા દૂર કરી, સુરક્ષા અને આશ્રય આપ. સ્ત્રીઓ પણ ઇન્દ્રની પ્રાપ્તિ માટે આતુરતાથી આગળ વધે છે—એમને વીર્યની, શક્તિની ઇચ્છા છે. ઇન્દ્રે જન્મથી જ શક્તિ મેળવી છે, એ ખરેખર મહાન છે. તું વૃત્રનાશક છે, તું મધ્યલોકને પાર કર્યો છે અને તારી શક્તિથી આકાશને આધાર આપ્યો છે. તું વજ્રધારી છે, બંને હાથમાં શસ્ત્ર ધારણ કરેછે, અને તારી શક્તિથી બધું જીતે છે. તું સર્વ જીવનું મૂળ છે. પછી યજ્ઞની વિધિનું વર્ણન થાય છે: કેટલાક માટે સોમ શુદ્ધ થાય છે, કેટલાક ઘૃતથી દેવોની આરાધના કરે છે, અને કેટલાક માટે મધ વહે છે—એ બધા દેવલોકમાં જાય છે. જે તપથી અજય છે, સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરનાર છે, જે મહાન તપ કરી ચૂક્યા છે—એ બધા દેવલોકમાં જાય છે. જે યુદ્ધમાં વીરતા બતાવે છે, શરીર ત્યાગ કરે છે, દાન કરે છે—એ બધાને દેવલોક પ્રાપ્ત થાય છે. જે સત્યના અનુયાયી છે, સત્યમાં વૃદ્ધિ પામે છે, પૂર્વજોએ તપથી યમલોક પ્રાપ્ત કર્યો—એ બધા દેવલોકમાં જાય છે. જે કવિઓ, સૂર્યની રક્ષા કરે છે, તપથી યમલોક ગયા છે—એ પણ દેવલોકમાં જાય છે. પછી દુષ્ટ શક્તિઓને દૂર કરવાની પ્રાર્થના થાય છે: હે દુશ્મન, એક આંખવાળો, વિકલાંગ, તું પર્વતો અને ઘનઘોર વન તરફ જા; અમે તને શિરિંબિઠના ભૂતો સાથે દૂર કરીએ છીએ. બધા લાલ રંગના બીજ અહીંથી દૂર જાઓ; હે બ્રહ્મણસ્પતિ, તારા તીખા શિંગાવાળા વાછરડા વડે દુશ્મનને માર. નદીપાર એક લાકડું વહે છે, એ પકડીને દુષ્ટ આત્મા, તું પાર જા. જ્યારે પૂર્વ દિશાવાળા માન્ડૂરા અને ધાણિકા ચાલ્યા, ત્યારે ઇન્દ્રના બધા દુશ્મનો નાશ પામ્યા. એ લોકોએ ગાય શોધી, અગ્નિની પરિક્રમા કરી અને દેવોમાં કીર્તિ મેળવી—આવાં લોકોને કોણ હરાવી શકે? હવે, વિચારો અગ્નિ તરફ દોરી જાય છે, જેમ સ્પર્ધામાં ઝડપી રથ દોડે છે; એ સાથે અમને સમૃદ્ધિ મળે. એ જ શક્તિથી, જે ગાયો હાંકે છે, યુદ્ધમાં અગ્નિ અમને દાનશીલતા માટે પ્રેરણા આપે. અગ્નિ અમને વિશાળ, ગવ્યો અને સમૃદ્ધિ આપે, અમારો હિસ્સો આપે અને લોભીઓને દૂર કરે. અગ્નિ, અમારે માટે અવિનાશી તારક, સૂર્યને આકાશમાં ઉગાડો અને લોકો માટે પ્રકાશ સ્થાપિત કરો. તું લોકોનો દીવો છે, સર્વપ્રિય છે, સ્તુતિ માટે ઉત્તમ છે—શક્તિ લઈને જાગ્રત થા. છેલ્લે, પ્રશ્ન થાય છે—આ બધામાંથી કયો લોક અમે પ્રાપ્ત કરીશું? ઇન્દ્ર અને બધા દેવો, અમારો યજ્ઞ, શરીર અને સંતતિ માટે શ્રેષ્ઠ વ્યવસ્થા કરે—એવી પ્રાર્થના થાય છે. આ રીતે, ઋગ્વેદના આ પવિત્ર મંત્રોમાં, દેવતાઓની મહિમા, શ્રદ્ધાનું મહત્ત્વ, દુષ્ટ શક્તિઓનું નિવારણ અને યજ્ઞ દ્વારા કલ્યાણની પ્રાપ્તિની વાત સુંદર રીતે સંકળાયેલી છે.