હવે હું ઇન્દ્રના પૂર્વકાળના પરાક્રમોનું વર્ણન કરું છું—એવા પરાક્રમો, જેની શરૂઆતમાં જ તેમના અજેય ક્રોધે પથ્થરોને ફાડી નાખ્યા હતા અને પ્રેરિત ઋષિને ગાયના રહસ્યને દર્શાવ્યો હતો. હે ઇન્દ્ર, તું સેનાપતિઓમાં અગ્રણી છે, અને બધા તને જ્ઞાનીઓમાં શ્રેષ્ઠ માને છે; તારા વિના કોઈ કાર્ય પૂર્ણ થતું નથી. મહાન મહાવંત, તું અમારું સ્તુતિગાન સાંભળ. મઘવન, અમને તથા નમ્ર જનોએ પણ તારી કૃપાદૃષ્ટિ પામે એવી આશા છે. હે ધનના અધિપતિ, તું મિત્ર તરીકે તારા મિત્રોને ક્યારેય ભૂલતો નથી; અમારે માટે યુદ્ધમાં વિજયી થા, અમારે માટે ધન આપ—even જો અમારે પાસે યજ્ઞ ન હોય તો પણ. આકાશ અને પૃથ્વી, તથા બધા દેવોએ, અંધકારમાં તારી શક્તિ વધારી. જ્યારે તું સોમપાન કરીને તારી મહાનતા અને શક્તિમાં વૃદ્ધિ કરી, ત્યારે વિષ્ણુએ પણ તારી સાથે અંધકારમાં તે તેજસ્વી અમૃતધારને ધારણ કરી. દેવો સાથે generous ઇન્દ્રે, પોતાના સાથીઓ સાથે, વૃત્રને સંહાર્યો અને સર્વોત્તમ થયો. જ્યારે તું શસ્ત્રધારી બની વૃત્ર—મહાસર્પ—વિરુદ્ધ યુદ્ધ માટે ઊભો રહ્યો, ત્યારે બધા મારુતો સાથે મળીને તારી ભયાનક શક્તિ વધારી. જન્મતાજ તું સ્પર્ધકોને દૂર હાંકી દીધા; પુરુષાર્થ માટેના યુદ્ધને જોયું; પથ્થર ફાડી જળોને મુક્ત કર્યા અને તારી શક્તિથી વિશાળ આકાશને સ્થિર કર્યું. પછી ઇન્દ્રે પોતાની શક્તિથી યજ્ઞમાં આગેવાની લીધી, અને પોતાની મહત્તામાં આકાશ-પૃથ્વીને પણ પાર કરી ગયો. આનંદિત થઈ, તેણે લોખંડના વજ્રને પકડી લીધો—મિત્ર, વરુણ અને ઉપાસક માટે આશીર્વાદરૂપ. અહીં, દુરદર્શી ઇન્દ્રના મહાકર્મોની સ્તુતિ થઈ; આકરાળ ઇન્દ્રે વૃત્રને સંહાર્યો, જે જળોને અંધકારમાં બંધ કરી રાખતો હતો. પ્રાચીનકાળના તે પરાક્રમો, જ્યારે બે મહાન શક્તિઓ અથડાઈ, ત્યારે ઇન્દ્રે પૃથ્વી પર બોલાવાતા, ઘન અંધકારને નાશ કર્યો અને પોતાની શક્તિને પ્રગટાવી દુશ્મનને હરાવ્યો. પછી બધા દેવોએ સોમયુક્ત વાણીઓથી તારા પુરુષાર્થને વધાવ્યો; વૃત્રવધથી તારી મહાનતા સ્થાપિત થઈ; તું અગ્નિ જેવી જ્વાલાથી તરસેલા માટે અન્ન લાવ્યો. હવે, કૌશલ્યપૂર્ણ વાણી, સ્તુતિ અને મિત્રતાથી, આપણે આ મિત્રતાને પ્રગટ કરીએ. ઇન્દ્ર, અવાજવાળા તથા ચતુર શત્રુઓને વશ કરીને, શ્રદ્ધાળુઓની રક્ષા માટે સાંભળે છે. તું અનેક દાન, તારા ઘોડાઓ સાથે લાવે છે; આ દાન અમારે સુધી પહોંચે એવી પ્રાર્થના. સરળ માર્ગે અમે બધાં સંકટો પાર કરીએ—હે જ્ઞાની, આજે અમને વિશાળ અને ગાઢ આશ્રય આપ. ત્રિવિધ રીતે પ્રસરી ગયેલા હોત્રો યજ્ઞસ્થળને ઘેરી રહ્યા; માતરિશ્વાન તેમને અનુગ્રહ આપવા ગયો. સ્વર્ગની ધારાઓ, દાન આપવા આતુર થઈ, દોડીને આવી; દેવોએ સૂર્યને, શક્તિના સ્વામી તરીકે, ઓળખ્યો. ત્રણ વિનાશક દેવીઓ યજ્ઞકુંડ પાસે હાજર રહી; લાંબા સમયથી સાંભળતા અગ્નિઓ તેમને ઓળખે છે. જ્ઞાનીોએ તેમના ગુપ્ત આધારને ઓળખ્યો, જે દૂર અને ગુપ્ત વિધિમાં રહેલા છે. એક સુંદર, ચાર ચોટીવાળી યુવતી, ઘીથી સજ્જ, વિધિ તૈયાર કરે છે; તેના પર બે તેજસ્વી પક્ષીઓ બેઠા છે, જ્યાં દેવોએ પોતાનો ભાગ નક્કી કર્યો છે. એમાંના એક તેજસ્વી પક્ષીએ સમુદ્રમાં પ્રવેશ કર્યો; તે આખું જગત અને સર્વ જીવોને જુએ છે. શુદ્ધ મનથી મેં તેને નજીક જોયો; માતાએ તેને બોલાવ્યું અને તેણે પણ માતાને બોલાવ્યું. જ્ઞાની ઋષિઓ પોતાના શબ્દોથી એ તેજસ્વી પક્ષીનું વિવિધ રીતે વર્ણન કરે છે, જોતાં તે એકજ છે. તેઓ યજ્ઞમાં છંદોને સ્થાપે છે અને બાર કળશ સોમના માપે છે. છત્રીસ અને ચારને ગોઠવી, પછી બારમું મૂકીને, જ્ઞાની યજ્ઞને સમજીને ઋક અને સામનથી રથને ગતિ આપે છે. તેના ચૌદ મહાશક્તિઓ છે, જેને જ્ઞાની સાતગુંણી વાણીથી આગળ લાવે છે. કોણ એ પવિત્ર ધારા તરફનો માર્ગ બતાવશે, જ્યાંથી તેઓ પિછડાયેલો સોમ પીવે છે? હજારો ગુણે, પંદર સ્તુતિઓ છે; આકાશ-પૃથ્વી જેટલું વિશાળ એ છે. એનું મહાત્મ્ય પણ હજારો ગુણે છે; બ્રહ્મન જેટલા દૂર સુધી વાણી વિસ્તરે છે. કોણ જ્ઞાની છે, જે છંદોના મિલનને જાણે છે? કોણે વાણીને યજ્ઞસ્થળે સ્થાપી છે? કોણે તેને આઠમો, સત્યથી જન્મેલો, કહ્યો છે? કોણે ઇન્દ્રના બે વાણાંને ઓળખ્યાં છે? કેટલાંક પૃથ્વીના કિનારે ફરે છે; બીજાં રથના ધુરા પાસે ઉભા છે; તેઓ પોતપોતાનો કાર્યભાગ વહેંચે છે, જ્યારે યમ ઘરમા સ્થાપિત થાય છે. પ્રભાતનું તેજ ધરાવતો, યુવાન પક્ષી, પોતાની માતાઓ પાસે પોષણ માટે આવે છે. જો અવિવાહિતાએ જન્મ આપ્યો અને પછી પોષણ કર્યું, તો એ તરતજ મહાન બને છે, પોતાનું કાર્ય પૂર્ણ કરે છે. એનું નામ અગ્નિ છે—અન્નદાતા, યુવાન અવસ્થામાં જ લાકડાં ભસ્મ કરે છે. પોતાની જિગ્યાસુ જીભથી, સ્વયં નિયુક્ત, તેજથી દહકતો, વાછરડાની જેમ સુકા ઘાસ પર ગર્જના કરે છે. એ ઇન્દુ, તારા માટે પિછડાયેલો, પથ્થર જેટલો અડગ, દેવોને આનંદ આપતો, મહાસાગર જેવો વહેતો—અગ્નિ જેવી જ્વલંત, તેજસ્વી, દૃઢ નિશ્ચયવાળો, માર્ગે આગળ વધે છે. જેના માટે, વયમાં વૃદ્ધ હોવા છતાં, ક્યારેય થાકતો નથી, પવન પણ એને હલાવી શકતા નથી—મહાવીર જેવો, વિજય માટે પ્રયત્નશીલ, ત્રિતાની જેમ, યજ્ઞ માટે ક્યારેય નિષ્ફળ થતો નથી. એ અગ્નિ, કાન્વોનો મિત્ર, અંદર અને બહારના શત્રુઓ સામે દૃઢ; જે પ્રશંસા કરે છે તેને અગ્નિ રક્ષે, નેતાઓને રક્ષે, અને અમને પણ સુરક્ષા આપે. સૌથી શક્તિશાળી, યુદ્ધ માટે યોગ્ય, ઉત્તમ વંશજ, ત્રણ જાતિમાં ગતિ કરે છે, જાતવેદા પાછળ ચાલે છે; સૌથી પરાક્રમીની તાકાત પણ એ સામે ટકી શકતી નથી. આ રીતે અગ્નિ, મનુષ્યો અને દાતા લોકો સાથે, સ્તુતિવ્ય છે; શક્તિના પુત્ર, સત્યપ્રેમી મિત્રો જેવા, આકાશ જેવી તેજસ્વી, તેઓ માનવજાતને અતિક્રમ કરે છે. હે શક્તિના પુત્ર, મહાન, વાછરડાની અવાજે તારી સ્તુતિ થાય છે; અમે તારી સ્તુતિ કરીએ છીએ—અને તું અમારો રક્ષક બની, અમને લાંબી, સુખદાયી આયુષ્ય આપ. આ રીતે, અગ્નિ, વૃષ્ટિહવ્યના પુત્રોએ તારી સ્તુતિ કરી; હે ઋષિ, તેમને અને તેમના નેતાઓને રક્ષા કર; 'વષટ્, વષટ્' એમ તેઓ અવાજ કરે છે, 'નમ:' એમ પણ અવાજ કરે છે. હવે, હે ઇન્દ્ર, તું સોમપાન કર, મહાશક્તિ માટે; દુશ્મનના સંહાર માટે, સમૃદ્ધિ માટે, શક્તિ માટે, તારા માટે પિછડાયેલો મીઠો સોમ પી, અને વધુ શક્તિશાળી થા. તારે માટે ઉત્તમ રીતે તૈયાર કરાયેલો, પ્રવાહી સોમ પી, અમને કલ્યાણ આપ, મનથી આનંદિત થા, નજીક આવ, અમને તેજસ્વી શુભતા અપાવ. આકાશનો સોમ તને મત્ત કરે, પૃથ્વી પર પિછડાયેલો પણ તને મત્ત કરે; જેના દ્વારા તું વિશાળ જગ્યા બનાવી, એ પણ તને મત્ત કરે; જેના દ્વારા તું દુશ્મનનો નાશ કર, એ પણ તને મત્ત કરે. ઇન્દ્ર, વાછરડાની જેમ, તેના બે પીળા ઘોડાઓ સાથે, બે દરવાજાવાળા, સારી રીતે પિછડાયેલો પાન માટે આવો; ગાય માટે, મધરુપ સોમ માટે, દુશ્મનના સંહારક, બળવાન, એકસાથે ઉત્તેજિત થા. તાંત્રિકોના તીખા, દહકતા શસ્ત્રોને ભસ્મ કરી દે; તેમના મજબૂત કિલ્લા તોડી નાખ; તને, ભયાનક, હું શક્તિ અને બળ અર્પણ કરું છું—યુદ્ધમાં આગળ વધ, દુશ્મનોને સંહાર. ઇન્દ્ર, તારી યશ અને શક્તિને, મજબૂત ધનુષ્ય જેવી, શત્રુઓ સામે વિસ્તારે; અમારે સાથે તું વધુ શક્તિશાળી થા, અજેય બની, તારી શક્તિ વધાર. આ અર્પણ, હે દાતા, તારા માટે તૈયાર છે; હે રાજા, આનંદપૂર્વક સ્વીકાર; તારા માટે સોમ પિછડાયો છે, તારા માટે પકાવાયું છે—ઇન્દ્ર, તું ખા અને પ્રવાહી પાન પી. ઇન્દ્ર, તું તૈયાર કરેલા ભોજનનો સ્વીકાર કર; અમારે માટે પકાવેલું અને પિછડાયેલું સોમ સ્વીકાર; અમે ઉત્સાહથી તારી આરાધના કરીએ—યજમાનની ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાઓ એવી પ્રાર્થના.