సా సమాసాద్య భర్తారం పర్యష్వజత భామినీ। ఇషుణాభిహతం దృష్ట్వా వాలినం కుఞ్జరోపమమ్
ఆమె తన భర్త దగ్గరకు వెళ్లి, బాణంతో గాయపడి, ఏనుగుతో సమానమైన వాలిని ఆలింగనం చేసింది.
వానరం పర్వతేన్ద్రాభం శోకసంతప్తమానసా। తారా తరుమివోన్మూలం పర్యదేవయతాతురా
పర్వతమంతటి ఆకారమున్న వానరుని, దుఃఖంతో బాధపడుతూ, వేరుకుపోయిన వెల్లులాంటి తార, అతడిని చూసి విలపించింది.
రణే దారుణవిక్రాన్త ప్రవీర ప్లవతాం వర। కిమిదానీం పురోభాగామద్య త్వం నాభిభాషసే
యుద్ధంలో భయంకరమైన పరాక్రమంతో ఉన్న వీరుడా, వానరులలో శ్రేష్ఠుడా, నేను నీ ముందున్నాను. ఇప్పుడు నాతో మాటాడటం ఎందుకు మానేశావు?
ఉత్తిష్ఠ హరిశార్దూల భజస్వ శయనోత్తమమ్। నైవంవిధాః శేరతే హి భూమౌ నృపతిసత్తమాః
వానరులలో సింహమా, లేవు! నీ ఉత్తమమైన మంచాన్ని చేరుకో. మహారాజులు ఇలాంటి స్థితిలో నేలపై పడుకోరు.
అతీవ ఖలు తే కాన్తా వసుధా వసుధాధిప। గతాసురపి తాం గాత్రైర్మాం విహాయ నిషేవసే
భూమిని పాలించే రాజా, నీకు ఈ భూమి ఎంత ప్రియమో! ప్రాణం పోయిన తర్వాత కూడా నన్ను వదిలేసి, నీ శరీరంతో భూమిని ఆశ్రయిస్తున్నావు.
వ్యక్తమద్య త్వయా వీర ధర్మతః సమ్ప్రవర్తతా। కిష్కిన్ధేవ పురీ రమ్యా స్వర్గమార్గే వినిర్మితా
వీరుడా, నీవు నడిపిన ధర్మమార్గం వల్ల, ఈరోజు కిష్కింధా నగరం స్వర్గానికి దారిగా ఏర్పడినట్టు స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.
యాన్యస్మాభిస్త్వయా సార్ధం వనేషు మధుగన్ధిషు। విహృతాని త్వయా కాలే తేషాముపరమః కృతః
నీవు నాతో కలిసి తేనె పరిమళించే అడవుల్లో గడిపిన ఆ ఆనందమైన రోజులన్నీ, ఇప్పుడు నీవు వీడివేశావు.
నిరానన్దా నిరాశాహం నిమగ్నా శోకసాగరే। త్వయి పఞ్చత్వమాపన్నే మహాయూథపయూథపే
నీవు, గొప్ప వానరసేనలకు నాయకుడవైన నీవు, మరణించిన తర్వాత నేను ఆనందం లేక ఆశ లేక, దుఃఖసాగరంలో మునిగిపోయాను.
హృదయం సుస్థితం మహ్యం దృష్ట్వా నిపతితం భువి। యన్న శోకాభిసంతప్తం స్ఫుటతేఽద్య సహస్రధా
నీవు నేలపై పడిపోయిన దృశ్యం చూసినా, నా హృదయం ఇంకా నిలబడింది. ఈ దుఃఖంలో కూడా అది వేల ముక్కలుగా పగలకపోవడం ఆశ్చర్యమే.
సుగ్రీవస్య త్వయా భార్యా హృతా స చ వివాసితః। యత్ తత్ తస్య త్వయా వ్యుష్టిః ప్రాప్తేయం ప్లవగాధిప
సుగ్రీవుని భార్యను నీవు తీసుకెళ్లావు, అతడిని నీవు దేశదిమ్మరి చేశావు. ఇప్పుడు, వానరుల అధిపతివా, ఆ పాపానికి ఫలితం నీకు వచ్చింది.
నిఃశ్రేయసపరా మోహాత్ త్వయా చాహం విగర్హితా। యైషాబ్రువం హితం వాక్యం వానరేన్ద్ర హితైషిణీ
నీకు మేలు కావాలని నేను మంచి మాటలు చెప్పినా, నీవు మోహంలో పడిపోయి నన్ను తక్కువగా చూసావు, వానరుల రాజా.
రూపయౌవనదృప్తానాం దక్షిణానాం చ మానద। నూనమప్సరసామార్య చిత్తాని ప్రమథిష్యసి
నీ అందం, యవ్వనం, దక్షిణ దేశపు ఆకర్షణతో, నీలాంటి గొప్పవాడు, అప్సరసల మనసులను కూడా కలవరపెడతావు.
కాలో నిఃసంశయో నూనం జీవితాన్తకరస్తవ। బలాద్ యేనావపన్నోఽసి సుగ్రీవస్యావశో వశమ్
సమయం తప్పకుండా జీవితం ముగిసేలా చేస్తుంది. అదే కారణంగా నీవు సుగ్రీవుని అధీనంలోకి వెళ్లిపోయావు.
అస్థానే వాలినం హత్వా యుధ్యమానం పరేణ చ। న సంతప్యతి కాకుత్స్థః కృత్వా కర్మసుగర్హితమ్
వాళిని యుద్ధంలో, అతను ఇంకొకరితో పోరాడుతుండగా చంపిన రాముడు, అటువంటి తప్పు చేసినా కూడా బాధపడడు.
వైధవ్యం శోకసంతాపం కృపణాకృపణా సతీ। అదుఃఖోపచితా పూర్వం వర్తయిష్యామ్యనాథవత్
ఇప్పుడు నేను విధవగా, శోకంతో బాధపడుతూ, ముందు ఎప్పుడూ బాధ అనుభవించని నేను, ఇప్పుడు అనాథలా జీవించాల్సి వస్తోంది.
లాలితశ్చాఙ్గదో వీరః సుకుమారః సుఖోచితః। వత్స్యతే కామవస్థాం మే పితృవ్యే క్రోధమూర్చ్ఛితే
అంగదుడు చిన్నవాడు, ముద్దుగా పెరిగాడు, సుఖంగా ఉండే వాడు. ఇప్పుడు అతని మామయ్య కోపంతో ఉన్నప్పుడు, నా ఇష్టం మీదనే ఉండాల్సి వస్తుంది.
కురుష్వ పితరం పుత్ర సుదృష్టం ధర్మవత్సలమ్। దుర్లభం దర్శనం తస్య తవ వత్స భవిష్యతి
బిడ్డా, నీ తండ్రిని చూడు, ఆయన ఎంత మంచి మనిషో, ధర్మాన్ని పాటించేవాడో. కానీ ఇకపై ఆయనను చూడటం నీకు అరుదైనదే.
సమాశ్వాసయ పుత్రం త్వం సందేశం సందిశస్వ మే। మూర్ధ్న్ని చైనం సమాఘ్రాయ ప్రవాసం ప్రస్థితో హ్యసి
నీ కుమారుడిని ఓదార్చు, నా సందేశాన్ని చెప్పు. అతని తలపై ముద్దివ్వు, ఎందుకంటే నీవు ఇప్పుడు దూర ప్రయాణానికి వెళ్తున్నావు.
సకామో భవ సుగ్రీవ రుమాం త్వం ప్రతిపత్స్యసే। భుఙ్క్ష్వ రాజ్యమనుద్విగ్నః శస్తో భ్రాతా రిపుస్తవ
సుగ్రీవా, నీవు సంతోషంగా ఉండు. రుమాను మళ్లీ పొందుతావు. రాజ్యాన్ని భయపడకుండా పాలించు, నీ శత్రువైన అన్నయ్య ఇక లేడు.
కిం మామేవం ప్రలపతీం ప్రియాం త్వం నాభిభాషసే। ఇమాః పశ్య వరా బాహ్వ్యో భార్యాస్తే వానరేశ్వర
నేను ఇలా విలపిస్తుంటే, నీవు నీ ప్రియమైన భార్యను ఎందుకు సమాధానం చెప్పడం లేదు? ఈ అందమైన చేతులు కలిగిన నీ భార్యలను చూడు, వానరుల రాజా.
తస్యా విలపితం శ్రుత్వా వానర్యః సర్వతశ్చ తాః। పరిగృహ్యాఙ్గదం దీనా దుఃఖార్తాః ప్రతిచుక్రుశుః
ఆమె విలాపాన్ని విని, అన్ని వానరస్త్రీలు అంగదుని చుట్టూ చేరి, దుఃఖంతో, బాధతో, గట్టిగా ఏడవడం మొదలుపెట్టారు.
కిమఙ్గదం సాఙ్గదవీరబాహో విహాయ యాతోఽసి చిరం ప్రవాసమ్। న యుక్తమేవం గుణసంనికృష్టం విహాయ పుత్రం ప్రియచారువేషమ్
అంగదుడనే వీర కుమారుడిని వదిలేసి, ఇంతకాలం దూరంగా ఎందుకు వెళ్లిపోయావు? ఇంత మంచి, ప్రియమైన, అందమైన బిడ్డను వదిలిపెట్టడం సరికాదు.
యద్యప్రియం కించిదసమ్ప్రధార్య కృతం మయా స్యాత్ తవ దీర్ఘబాహో। క్షమస్వ మే తద్ధరివంశనాథ వ్రజామి మూర్ధ్నా తవ వీర పాదౌ
దీర్ఘబాహువా, నేను ఆలోచించకుండా నీకు ఏదైనా మనసుకు నొచ్చేలా చేశానా? వానర వంశాధిపతీ, దయచేసి నన్ను క్షమించు. వీరా, నీ పాదాలకు నా తల వంచుతున్నాను.
తథా తు తారా కరుణం రుదన్తీ భర్తుః సమీపే సహ వానరీభిః। వ్యవస్యత ప్రాయమనిన్ద్యవర్ణా ఉపోపవేష్టుం భువి యత్ర వాలీ
అప్పుడతను, తార, తన భర్త పక్కన వానరస్త్రీలతో కలిసి, కన్నీళ్లు పెట్టుకుంటూ, అక్కడే వాలి ఉన్న చోట ఉపవాసదీక్ష చేయాలని నిశ్చయించింది.
thumb|ఏకవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే ఏకవింశః సర్గః ॥౪-
ఇది శ్రీ వాల్మీకి రామాయణం కిష్కింధా కాండలో ఇరవై ఒకవ సర్గ ముగిసింది. ఇప్పుడు ఇరవై ఒకవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
తతో నిపతితాం తారాం చ్యుతాం తారామివామ్బరాత్। శనైరాశ్వాసయామాస హనుమాన్ హరియూథపః
ఆ తరువాత హనుమంతుడు, ఆకాశం నుండి పడిన నక్షత్రంలా నేలపై పడిపోయిన తారను మెల్లగా ఓదార్చాడు.
గుణదోషకృతం జన్తుః స్వకర్మ ఫలహేతుకమ్। అవ్యగ్రస్తదవాప్నోతి సర్వం ప్రేత్య శుభాశుభమ్
ప్రతి జీవి తన మంచి చెడు పనుల ఫలితాన్ని, మరణం తరువాత తప్పకుండా పొందుతాడు. అది తన స్వంత కర్మ వల్లే వస్తుంది.
శోచ్యా శోచసి కం శోచ్యం దీనం దీనానుకమ్పసే। కశ్చ కస్యానుశోచ్యోఽస్తి దేహేఽస్మిన్ బుద్బుదోపమే
నీవు బాధపడేవారిని చూసి బాధపడుతున్నావు, దయనీయుడిని చూసి దయ చూపిస్తున్నావు. కానీ ఈ బుడబుడలా ఉండే శరీరంలో, నిజంగా ఎవరు ఎవరి కోసం ఏడవాలి?
అఙ్గదస్తు కుమారోఽయం ద్రష్టవ్యో జీవపుత్రయా। ఆయత్యాం చ విధేయాని సమర్థాన్యస్య చిన్తయ
ఈ అంగదుడు నీకు ప్రాణంతో ఉన్న కుమారుడిలా చూడాలి. భవిష్యత్తులో అతనికి ఏం చేయాలో, ఏం మంచిదో బలంగా ఆలోచించు.
జానాస్యనియతామేవం భూతానామాగతిం గతిమ్। తస్మాచ్ఛుభం హి కర్తవ్యం పణ్డితే నేహ లౌకికమ్
ప్రాణుల రాకపోకలు నీవు బాగా తెలుసు. అందువల్ల, తెలివైనవాడు లోకంలో ఉండే విషయాలు కాకుండా, మంచి పనులు చేయాలి.