సా వ్రజన్తీ దదర్శాథ పతిం నిపతితం భువి। హన్తారం దానవేన్ద్రాణాం సమరేష్వనివర్తినామ్
ఆమె వెళ్లుతూ, భూమిపై పడిపోయిన తన భర్తను చూసింది. యుద్ధంలో ఎప్పుడూ వెనక్కి తగ్గని, దానవేంద్రులను సంహరించిన వాడిని చూసింది.
క్షేప్తారం పర్వతేన్ద్రాణాం వజ్రాణామివ వాసవమ్। మహావాతసమావిష్టం మహామేఘౌఘనిఃస్వనమ్
పర్వతాలను వజ్రంలా విసిరే వాడు, ఇంద్రుని వలె, ఇప్పుడు గొప్ప గాలిలో చిక్కుకుని, పెద్ద మేఘాల గుంపులా గర్జిస్తున్నాడు.
శక్రతుల్యపరాక్రాన్తం వృష్ట్వేవోపరతం ఘనమ్। నర్దన్తం నర్దతాం భీమం శూరం శూరేణ పాతితమ్। శార్దూలేనామిషస్యార్థే మృగరాజమివాహతమ్
ఇంద్రునికి సమానమైన పరాక్రమం కలిగిన వానరాజు, ఇప్పుడు వానపాడు ఆగిపోయిన మేఘంలా నేలపై పడిపోయాడు. గర్జించే వారిలో భయంకరుడైన వీరుడు, మరొక వీరునిచేత పడగొట్టబడ్డాడు. మాంసం కోసం పులి చేతిలో పడిపోయిన సింహంలా అతడు చనిపోయాడు.
అర్చితం సర్వలోకస్య సపతాకం సవేదికమ్। నాగహేతోః సుపర్ణేన చైత్యమున్మథితం యథా
ప్రపంచమంతా గౌరవించిన, పతాకలు, వేదికలు ఉన్న దేవాలయం, నాగాన్ని కోసం గరుడుడు ధ్వంసం చేసినట్లు, అతడూ నాశనం చేయబడ్డాడు.
అవష్టభ్యావతిష్ఠన్తం దదర్శ ధనురూర్జితమ్। రామం రామానుజం చైవ భర్తుశ్చైవ తథానుజమ్
ఆమె ధనుస్సు పట్టుకున్న రాముని, రాముని తమ్ముడు లక్ష్మణుని, తన భర్తకు తమ్ముడైన వానరుని కూడా అక్కడ నిలబడి ఉన్నట్టు చూసింది.
తానతీత్య సమాసాద్య భర్తారం నిహతం రణే। సమీక్ష్య వ్యథితా భూమౌ సమ్భ్రాన్తా నిపపాత హ
వాళ్లను దాటి వెళ్లి, యుద్ధంలో చనిపోయిన తన భర్తను చేరుకుని చూసిన ఆమె, బాధతో భూమిపై అయోమయంగా కూలిపోయింది.
సుప్తేవ పునరుత్థాయ ఆర్యపుత్రేతి వాదినీ। రురోద సా పతిం దృష్ట్వా సంవీతం మృత్యుదామభిః
మళ్లీ నిద్రలేచినట్టు లేచి, 'ఆర్యపుత్రా!' అని పిలుస్తూ, మృత్యు పాశంలో చిక్కుకున్న తన భర్తను చూసి ఆమె కన్నీరు పెట్టింది.
తామవేక్ష్య తు సుగ్రీవః క్రోశన్తీం కురరీమివ। విషాదమగమత్ కష్టం దృష్ట్వా చాఙ్గదమాగతమ్
ఆమె గట్టిగా ఏడుస్తూ, కురరపక్షిలా అరుస్తున్న దృశ్యాన్ని చూసి, సుగ్రీవుడు తీవ్రమైన దుఃఖంలో మునిగిపోయాడు. ఆ సమయంలో అంగదుడు కూడా అక్కడికి వచ్చినట్టు చూసి మరింత బాధపడ్డాడు.
thumb|వింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే వింశః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలో కిష్కింధా కాండలో ఇరవయ్యవ సర్గను వినండి.
రామచాపవిసృష్టేన శరేణాన్తకరేణ తమ్। దృష్ట్వా వినిహతం భూమౌ తారా తారాధిపాననా
రాముని విల్లు నుండి విడిచిన ప్రాణాంతక బాణంతో నేలపై పడిపోయిన, చంద్రుని వలెkan ముఖం కలిగిన వాలిని తార చూచింది.
సా సమాసాద్య భర్తారం పర్యష్వజత భామినీ। ఇషుణాభిహతం దృష్ట్వా వాలినం కుఞ్జరోపమమ్
ఆమె తన భర్త దగ్గరకు వెళ్లి, బాణంతో గాయపడి, ఏనుగుతో సమానమైన వాలిని ఆలింగనం చేసింది.
వానరం పర్వతేన్ద్రాభం శోకసంతప్తమానసా। తారా తరుమివోన్మూలం పర్యదేవయతాతురా
పర్వతమంతటి ఆకారమున్న వానరుని, దుఃఖంతో బాధపడుతూ, వేరుకుపోయిన వెల్లులాంటి తార, అతడిని చూసి విలపించింది.
రణే దారుణవిక్రాన్త ప్రవీర ప్లవతాం వర। కిమిదానీం పురోభాగామద్య త్వం నాభిభాషసే
యుద్ధంలో భయంకరమైన పరాక్రమంతో ఉన్న వీరుడా, వానరులలో శ్రేష్ఠుడా, నేను నీ ముందున్నాను. ఇప్పుడు నాతో మాటాడటం ఎందుకు మానేశావు?
ఉత్తిష్ఠ హరిశార్దూల భజస్వ శయనోత్తమమ్। నైవంవిధాః శేరతే హి భూమౌ నృపతిసత్తమాః
వానరులలో సింహమా, లేవు! నీ ఉత్తమమైన మంచాన్ని చేరుకో. మహారాజులు ఇలాంటి స్థితిలో నేలపై పడుకోరు.
అతీవ ఖలు తే కాన్తా వసుధా వసుధాధిప। గతాసురపి తాం గాత్రైర్మాం విహాయ నిషేవసే
భూమిని పాలించే రాజా, నీకు ఈ భూమి ఎంత ప్రియమో! ప్రాణం పోయిన తర్వాత కూడా నన్ను వదిలేసి, నీ శరీరంతో భూమిని ఆశ్రయిస్తున్నావు.
వ్యక్తమద్య త్వయా వీర ధర్మతః సమ్ప్రవర్తతా। కిష్కిన్ధేవ పురీ రమ్యా స్వర్గమార్గే వినిర్మితా
వీరుడా, నీవు నడిపిన ధర్మమార్గం వల్ల, ఈరోజు కిష్కింధా నగరం స్వర్గానికి దారిగా ఏర్పడినట్టు స్పష్టంగా తెలుస్తోంది.
యాన్యస్మాభిస్త్వయా సార్ధం వనేషు మధుగన్ధిషు। విహృతాని త్వయా కాలే తేషాముపరమః కృతః
నీవు నాతో కలిసి తేనె పరిమళించే అడవుల్లో గడిపిన ఆ ఆనందమైన రోజులన్నీ, ఇప్పుడు నీవు వీడివేశావు.
నిరానన్దా నిరాశాహం నిమగ్నా శోకసాగరే। త్వయి పఞ్చత్వమాపన్నే మహాయూథపయూథపే
నీవు, గొప్ప వానరసేనలకు నాయకుడవైన నీవు, మరణించిన తర్వాత నేను ఆనందం లేక ఆశ లేక, దుఃఖసాగరంలో మునిగిపోయాను.
హృదయం సుస్థితం మహ్యం దృష్ట్వా నిపతితం భువి। యన్న శోకాభిసంతప్తం స్ఫుటతేఽద్య సహస్రధా
నీవు నేలపై పడిపోయిన దృశ్యం చూసినా, నా హృదయం ఇంకా నిలబడింది. ఈ దుఃఖంలో కూడా అది వేల ముక్కలుగా పగలకపోవడం ఆశ్చర్యమే.
సుగ్రీవస్య త్వయా భార్యా హృతా స చ వివాసితః। యత్ తత్ తస్య త్వయా వ్యుష్టిః ప్రాప్తేయం ప్లవగాధిప
సుగ్రీవుని భార్యను నీవు తీసుకెళ్లావు, అతడిని నీవు దేశదిమ్మరి చేశావు. ఇప్పుడు, వానరుల అధిపతివా, ఆ పాపానికి ఫలితం నీకు వచ్చింది.
నిఃశ్రేయసపరా మోహాత్ త్వయా చాహం విగర్హితా। యైషాబ్రువం హితం వాక్యం వానరేన్ద్ర హితైషిణీ
నీకు మేలు కావాలని నేను మంచి మాటలు చెప్పినా, నీవు మోహంలో పడిపోయి నన్ను తక్కువగా చూసావు, వానరుల రాజా.
రూపయౌవనదృప్తానాం దక్షిణానాం చ మానద। నూనమప్సరసామార్య చిత్తాని ప్రమథిష్యసి
నీ అందం, యవ్వనం, దక్షిణ దేశపు ఆకర్షణతో, నీలాంటి గొప్పవాడు, అప్సరసల మనసులను కూడా కలవరపెడతావు.
కాలో నిఃసంశయో నూనం జీవితాన్తకరస్తవ। బలాద్ యేనావపన్నోఽసి సుగ్రీవస్యావశో వశమ్
సమయం తప్పకుండా జీవితం ముగిసేలా చేస్తుంది. అదే కారణంగా నీవు సుగ్రీవుని అధీనంలోకి వెళ్లిపోయావు.
అస్థానే వాలినం హత్వా యుధ్యమానం పరేణ చ। న సంతప్యతి కాకుత్స్థః కృత్వా కర్మసుగర్హితమ్
వాళిని యుద్ధంలో, అతను ఇంకొకరితో పోరాడుతుండగా చంపిన రాముడు, అటువంటి తప్పు చేసినా కూడా బాధపడడు.
వైధవ్యం శోకసంతాపం కృపణాకృపణా సతీ। అదుఃఖోపచితా పూర్వం వర్తయిష్యామ్యనాథవత్
ఇప్పుడు నేను విధవగా, శోకంతో బాధపడుతూ, ముందు ఎప్పుడూ బాధ అనుభవించని నేను, ఇప్పుడు అనాథలా జీవించాల్సి వస్తోంది.
లాలితశ్చాఙ్గదో వీరః సుకుమారః సుఖోచితః। వత్స్యతే కామవస్థాం మే పితృవ్యే క్రోధమూర్చ్ఛితే
అంగదుడు చిన్నవాడు, ముద్దుగా పెరిగాడు, సుఖంగా ఉండే వాడు. ఇప్పుడు అతని మామయ్య కోపంతో ఉన్నప్పుడు, నా ఇష్టం మీదనే ఉండాల్సి వస్తుంది.
కురుష్వ పితరం పుత్ర సుదృష్టం ధర్మవత్సలమ్। దుర్లభం దర్శనం తస్య తవ వత్స భవిష్యతి
బిడ్డా, నీ తండ్రిని చూడు, ఆయన ఎంత మంచి మనిషో, ధర్మాన్ని పాటించేవాడో. కానీ ఇకపై ఆయనను చూడటం నీకు అరుదైనదే.
సమాశ్వాసయ పుత్రం త్వం సందేశం సందిశస్వ మే। మూర్ధ్న్ని చైనం సమాఘ్రాయ ప్రవాసం ప్రస్థితో హ్యసి
నీ కుమారుడిని ఓదార్చు, నా సందేశాన్ని చెప్పు. అతని తలపై ముద్దివ్వు, ఎందుకంటే నీవు ఇప్పుడు దూర ప్రయాణానికి వెళ్తున్నావు.
సకామో భవ సుగ్రీవ రుమాం త్వం ప్రతిపత్స్యసే। భుఙ్క్ష్వ రాజ్యమనుద్విగ్నః శస్తో భ్రాతా రిపుస్తవ
సుగ్రీవా, నీవు సంతోషంగా ఉండు. రుమాను మళ్లీ పొందుతావు. రాజ్యాన్ని భయపడకుండా పాలించు, నీ శత్రువైన అన్నయ్య ఇక లేడు.
కిం మామేవం ప్రలపతీం ప్రియాం త్వం నాభిభాషసే। ఇమాః పశ్య వరా బాహ్వ్యో భార్యాస్తే వానరేశ్వర
నేను ఇలా విలపిస్తుంటే, నీవు నీ ప్రియమైన భార్యను ఎందుకు సమాధానం చెప్పడం లేదు? ఈ అందమైన చేతులు కలిగిన నీ భార్యలను చూడు, వానరుల రాజా.