శక్యం దివం చార్జయితుం వసుధాం చాపి శాసితుమ్। త్వత్తోఽహం వధమాకాంక్షన్ వార్యమాణోఽపి తారయా
నీ మార్గదర్శనంతో స్వర్గాన్ని పొందటం, భూమిని పాలించటం సాధ్యమే. అయినా, తార నన్ను ఆపినప్పటికీ, నీ చేతిలో మరణాన్ని కోరాను.
సుగ్రీవేణ సహ భ్రాత్రా ద్వన్ద్వయుద్ధముపాగతః। ఇత్యుక్త్వా వానరో రామం విరరామ హరీశ్వరః
సుగ్రీవుడితో, నా అన్నతో, నేను ఒక్కొక్కరుగా యుద్ధానికి వచ్చాను. ఇలా చెప్పి, వానరుల అధిపతి రాముని ఎదుట మౌనంగా నిలిచాడు.
స తమాశ్వాసయద్ రామో వాలినం వ్యక్తదర్శనమ్। సాధుసమ్మతయా వాచా ధర్మతత్త్వార్థయుక్తయా
ఆ తరువాత రాముడు, ధర్మబోధతో కూడిన, మంచివారు మెచ్చే మాటలతో, స్పష్టమైన దృష్టి కలిగిన వాలిని ఓదార్చాడు.
న సంతాపస్త్వయా కార్య ఏతదర్థం ప్లవఙ్గమ। న వయం భవతా చిన్త్యా నాప్యాత్మా హరిసత్తమ। వయం భవద్విశేషేణ ధర్మతః కృతనిశ్చయాః
ఈ కారణంగా నీవు మనస్తాపం చెందకూడదు, వానరా. మేము నీకు బాధ కలిగించదగినవారు కాదు, నీవు కూడా నీ గురించి విచారించకూడదు. ఈ విషయంలో మేము ధర్మబద్ధంగా నిర్ణయం తీసుకున్నాము.
దణ్డ్యే యః పాతయేద్ దణ్డం దణ్డ్యో యశ్చాపి దణ్డ్యతే। కార్యకారణసిద్ధార్థావుభౌ తౌ నావసీదతః
తప్పు చేసినవాడికి శిక్ష విధించేవాడైనా, శిక్ష పొందేవాడైనా, పని కారణం నెరవేరిన తరువాత ఇద్దరూ విచారించకూడదు.
తద్ భవాన్ దణ్డసంయోగాదస్మాద్ విగతకల్మషః। గతః స్వాం ప్రకృతిం ధర్మ్యాం దణ్డదిష్టేన వర్త్మనా
కాబట్టి, ఈ శిక్షను పొందినవాడవై, నీవు పాపం నుండి విముక్తుడవయ్యావు. ధర్మమార్గంలో నీ సహజ స్వరూపాన్ని పొందావు.
త్యజ శోకం చ మోహం చ భయం చ హృదయే స్థితమ్। త్వయా విధానం హర్యగ్ర్య న శక్యమతివర్తితుమ్
బాధను, మాయను, హృదయంలో ఉన్న భయాన్ని వదిలిపెట్టు. వానరులలో శ్రేష్ఠుడా, నీకు విధించిన విధిని అధిగమించటం సాధ్యం కాదు.
యథా త్వయ్యఙ్గదో నిత్యం వర్తతే వానరేశ్వర। తథా వర్తేత సుగ్రీవే మయి చాపి న సంశయః
ఎలా అంగదుడు ఎప్పుడూ నీకు విధేయుడిగా ఉంటాడో, వానరుల అధిపతీ, అలాగే సుగ్రీవుడు కూడా నాకూ విధేయుడిగా ఉండాలి — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
స తస్య వాక్యం మధురం మహాత్మనః సమాహితం ధర్మపథానువర్తితమ్। నిశమ్య రామస్య రణావమర్దినో వచః సుయుక్తం నిజగాద వానరః
మహాత్ముడైన రాముని మధురమైన, ఆలోచనతో కూడిన, ధర్మమార్గాన్ని సూచించే మాటలు విని, యుద్ధ నైపుణ్యం కలిగిన వానరుడు, మంచి మాటలు పలికాడు.
శరాభితప్తేన విచేతసా మయా ప్రభాషితస్త్వం యదజానతా విభో। ఇదం మహేన్ద్రోపమభీమవిక్రమ ప్రసాదితస్త్వం క్షమ మే నరేశ్వర
బాణాలతో బాధపడుతూ, తెలియకుండానే నేను నీతో మాట్లాడినప్పుడు, మహేంద్రునితో సమానమైన శక్తి, భయంకరమైన వీరత్వం ఉన్న రాజా, నీవు నన్ను క్షమించావు. దయచేసి నన్ను క్షమించు.
thumb|ఏకోనవింశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే ఏకోనవింశః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలోని కిష్కింధా కాండలో, పంతొమ్మిదవ అధ్యాయాన్ని వినండి.
స వానరమహారాజః శయానః శరపీడితః। ప్రత్యుక్తో హేతుమద్వాక్యైర్నోత్తరం ప్రత్యపద్యత
ఆ వానరుల మహారాజు, బాణాల వల్ల గాయపడి పడుకున్నాడు. వివేకంతో కూడిన మాటలు వినిపించినా, అతను సమాధానం ఇవ్వలేదు.
అశ్మభిః పరిభిన్నాఙ్గః పాదపైరాహతో భృశమ్। రామబాణేన చాక్రాన్తో జీవితాన్తే ముమోహ సః
రాళ్లతో అవయవాలు విరిగిపోయి, చెట్లతో తీవ్రంగా కొట్టబడి, రాముని బాణాల దెబ్బతో, ప్రాణాంతంలో ఉన్న వాడు, స్పృహ కోల్పోయాడు.
తం భార్యా బాణమోక్షేణ రామదత్తేన సంయుగే। హతం ప్లవగశార్దూలం తారా శుశ్రావ వాలినమ్
యుద్ధంలో రాముని బాణంతో తన భర్త, వానరులలో సింహుడైన వాలిని హతమయ్యాడని తార విన్నది.
సా సపుత్రాప్రియం శ్రుత్వా వధం భర్తుః సుదారుణమ్। నిష్పపాత భృశం తస్మాదుద్విగ్నా గిరికన్దరాత్
ఆమె తన కుమారుడితో కలిసి, ప్రియమైన భర్తను క్రూరంగా చంపబడ్డాడని విని, తీవ్రంగా కలతచెందింది. వెంటనే ఆ పర్వత గుహ నుండి బయటకు పరుగెత్తింది.
యే త్వఙ్గదపరీవారా వానరా హి మహాబలాః। తే సకార్ముకమాలోక్య రామం త్రస్తాః ప్రదుద్రువుః
అంగదునికి తోడుగా ఉన్న మహాబలమైన వానరులు, రాముడు విల్లు పట్టుకుని ఉన్నాడని చూసి భయంతో అన్ని దిశలకూ పరుగెత్తారు.
సా దదర్శ తతస్త్రస్తాన్ హరీనాపతతో ద్రుతమ్। యూథాదేవ పరిభ్రష్టాన్ మృగాన్ నిహతయూథపాన్
ఆమె, భయంతో పరుగెడుతున్న వానరులను చూసింది. తమ గుంపు నాయకుడు చనిపోయినట్లుగా, ఆ వానరులు కూడా గుంపు నుండి విడిపడి, జంతువుల్లా పరుగెడుతూ కనిపించారు.
తానువాచ సమాసాద్య దుఃఖితాన్ దుఃఖితా సతీ। రామవిత్రాసితాన్ సర్వాననుబద్ధానివేషుభిః
ఆమె కూడా దుఃఖంతో, దుఃఖంలో ఉన్న ఆ వానరులను దగ్గరగా వెళ్లి, రాముని బాణాలకు భయపడి పారిపోతున్న వారందరినీ ఉద్దేశించి ఇలా అడిగింది.
వానరా రాజసింహస్య యస్య యూయం పురఃసరాః। తం విహాయ సువిత్రస్తాః కస్మాద్ ద్రవత దుర్గతాః
మీరు రాజులలో సింహమైన వానరుని అనుచరులు. అలాంటప్పుడు ఆయనను వదిలేసి, భయంతో, దుఃఖంతో ఎందుకు పరుగెడుతున్నారు?
రాజ్యహేతోః స చేద్ భ్రాతా భ్రాత్రా క్రూరేణ పాతితః। రామేణ ప్రహితైర్దూరాన్మార్గణైర్దూరపాతిభిః
పాలన కోసం ఒక అన్నను, మరొక అన్నే క్రూరంగా రాముని దూరంగా నుంచి పంపిన బాణాలతో చంపాడని అయితే—
కపిపత్న్యా వచః శ్రుత్వా కపయః కామరూపిణః। ప్రాప్తకాలమవిశ్లిష్టమూచుర్వచనమఙ్గనామ్
వానరుని భార్య మాటలు విని, కావలసిన రూపం ఎప్పుడైనా ధరించగలిగే వానరులు, ఆ స్త్రీకి సమయానుకూలంగా, సరైన మాటలు చెప్పారు.
జీవపుత్రే నివర్తస్వ పుత్రం రక్షస్వ చాఙ్గదమ్। అన్తకో రామరూపేణ హత్వా నయతి వాలినమ్
నీ కుమారుడు ఇంకా బతికే ఉన్నాడు. తిరిగి వెళ్ళి అంగదుని కాపాడుకో. రాముని రూపంలో యముడు వాలి ని చంపి తీసుకుపోతున్నాడు.
క్షిప్తాన్ వృక్షాన్ సమావిధ్య విపులాశ్చ తథా శిలాః। వాలీ వజ్రసమైర్బాణైర్వజ్రేణేవ నిపాతితః
వాలి చెట్లు, పెద్ద రాళ్లు విసిరినా, వజ్రంలా గట్టిగా ఉన్న బాణాలతో అతడు పడగొట్టబడ్డాడు. అది వజ్రంతో కొట్టినట్లే అయింది.
అభిభూతమిదం సర్వం విద్రుతం వానరం బలమ్। అస్మిన్ ప్లవగశార్దూలే హతే శక్రసమప్రభే
ఈ వానర సైన్యం మొత్తం ఓడిపోయి, చెల్లాచెదురైపోయింది. వానరులలో సింహుడైన, ఇంద్రుని తేజస్సుతో ఉన్న వాలి చనిపోవడంతో ఇలా అయింది.
రక్ష్యతాం నగరీ శూరైరఙ్గదశ్చాభిషిచ్యతామ్। పదస్థం వాలినః పుత్రం భజిష్యన్తి ప్లవంగమాః
పురాన్ని వీరులు కాపాడాలి. అంగదుని యువరాజుగా అభిషేకించాలి. వాలి కుమారుడైన అతడిని వానరులు సేవిస్తారు.
అథవారుచితం స్థానమిహ తే రుచిరాననే। ఆవిశన్తి చ దుర్గాణి క్షిప్రమద్యైవ వానరాః
లేదంటే, అందమైన ముఖమున్నావు, నీవు ఇక్కడ ఇంకెక్కడైనా ఉండాలని అనుకుంటే, వానరులు ఈ రోజే త్వరగా కోటల్లోకి ప్రవేశించాలి.
అభార్యాః సహభార్యాశ్చ సన్త్యత్ర వనచారిణః। లుబ్ధేభ్యో విప్రలబ్ధేభ్యస్తేభ్యో నః సుమహద్భయమ్
ఇక్కడ అడవిలో భార్యలతో, భార్యలులేకుండా తిరిగే వారు ఉన్నారు. ఆ లోభులు, మోసగాళ్ల వల్ల మాకు చాలా భయం ఉంది.
అల్పాన్తరగతానాం తు శ్రుత్వా వచనమఙ్గనా। ఆత్మనః ప్రతిరూపం సా బభాషే చారుహాసినీ
చాలా దగ్గరగా ఉన్న ఆ స్త్రీ మాటలు విని, అందమైన నవ్వుతో ఉన్న ఆమె, తనకు తగినట్లు సమాధానం చెప్పింది.
పుత్రేణ మమ కిం కార్యం రాజ్యేనాపి కిమాత్మనా। కపిసింహే మహాభాగే తస్మిన్ భర్తరి నశ్యతి
నా కుమారుడితో నాకు ఏమి అవసరం? రాజ్యంతో నాకు ఏమి లాభం? వానరులలో సింహుడైన, మహాభాగుడైన నా భర్త పోయినప్పుడు ఇవన్నీ నాకెందుకు?
ఏవముక్త్వా ప్రదుద్రావ రుదతీ శోకమూర్చ్ఛితా। శిరశ్చోరశ్చ బాహుభ్యాం దుఃఖేన సమభిఘ్నతీ
ఇలా చెప్పి, ఆమె ఏడుస్తూ, దుఃఖంతో మూర్చిపోయి, తలని, ఛాతిని చేతులతో కొడుతూ పరుగెత్తింది.