న మే తత్ర మనస్తాపో న మన్యుర్హరిపుంగవ। వాగురాభిశ్చ పాశైశ్చ కూటైశ్చ వివిధైర్నరాః
ఈ విషయంపై నాకు బాధా, కోపం ఏదీ లేదు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడా. ఎందుకంటే మనుషులు వలలు, గొర్లలు, రకరకాల ఉచ్చులతో,
ప్రతిచ్ఛన్నాశ్చ దృశ్యాశ్చ గృహ్ణన్తి సుబహూన్ మృగాన్। ప్రధావితాన్ వా విత్రస్తాన్ విస్రబ్ధానతివిష్ఠితాన్
దాగి గానీ, బహిరంగంగానీ, పరుగెత్తే, భయపడే, నిర్లక్ష్యంగా ఉన్న, నిలబడి ఉన్న ఎన్నో జంతువులను పట్టుకుంటారు.
ప్రమత్తానప్రమత్తాన్ వా నరా మాంసాశినో భృశమ్। విధ్యన్తి విముఖాంశ్చాపి న చ దోషోఽత్ర విద్యతే
మాంసాహారులు అయిన మనుషులు, జాగ్రత్తగా ఉన్నా, లేనప్పటికీ, ముఖం తిప్పుకున్న జంతువులను కూడా బలంగా వేటాడుతారు. ఇందులో తప్పేమీ లేదు.
యాన్తి రాజర్షయశ్చాత్ర మృగయాం ధర్మకోవిదాః। తస్మాత్ త్వం నిహతో యుద్ధే మయా బాణేన వానర। అయుధ్యన్ ప్రతియుధ్యన్ వా యస్మాచ్ఛాఖామృగో హ్యసి
ఇక్కడ రాజర్షులు, ధర్మాన్ని తెలిసినవారు వేటకు వెళ్తారు. అందుకే, నీవు యుద్ధంలో నా బాణంతో చనిపోయావు, వానరా. నీవు యుద్ధం చేసినా, చేయకపోయినా, ఎందుకంటే నీవు కొమ్మలమీద నివసించే జంతువు.
దుర్లభస్య చ ధర్మస్య జీవితస్య శుభస్య చ। రాజానో వానరశ్రేష్ఠ ప్రదాతారో న సంశయః
దుర్లభమైన ధర్మం, జీవితం, మంచి భాగ్యం ఇవన్నీ రాజులు ఇస్తారు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడా. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
తాన్ న హింస్యాన్న చాక్రోశేన్నాక్షిపేన్నాప్రియం వదేత్। దేవా మానుషరూపేణ చరన్త్యేతే మహీతలే
వారిని హింసించకూడదు, దూషించకూడదు, అవమానించకూడదు, అపరిచితమైన మాటలు చెప్పకూడదు. వారు మానవ రూపంలో భూమిపై సంచరించే దేవతలు.
త్వం తు ధర్మమవిజ్ఞాయ కేవలం రోషమాస్థితః। విదూషయసి మాం ధర్మే పితృపైతామహే స్థితమ్
కానీ నీవు ధర్మాన్ని అర్థం చేసుకోకుండా, కేవలం కోపంతో నన్ను తండ్రి-తాతల నుంచి వచ్చిన ధర్మంలో నిందిస్తున్నావు.
ఏవముక్తస్తు రామేణ వాలీ ప్రవ్యథితో భృశమ్। న దోషం రాఘవే దధ్యౌ ధర్మేఽధిగతనిశ్చయః
ఇలా రాముడు చెప్పినప్పుడు, వాలీ చాలా బాధపడ్డాడు. ధర్మాన్ని తెలుసుకున్న వాడు అయిన వాలీ, రాఘవునిలో తప్పు ఏమీ చూడలేదు.
ప్రత్యువాచ తతో రామం ప్రాఞ్జలిర్వానరేశ్వరః। యత్ త్వమాత్థ నరశ్రేష్ఠ తత్ తథైవ న సంశయః
తర్వాత వానరుల రాజు చేతులు జోడించి రాముని చూచి ఇలా అన్నాడు: "నీవు చెప్పింది నిజమే, నరులలో శ్రేష్ఠుడా, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు."
ప్రతివక్తుం ప్రకృష్టే హి నాపకృష్టస్తు శక్నుయాత్। యదయుక్తం మయా పూర్వం ప్రమాదాద్ వాక్యమప్రియమ్
ఉన్నతులే ఉన్నతులకు సమాధానం చెప్పగలరు, తక్కువవారు కాదు. నేను ముందు అనవసరంగా, గమనించకుండా ఏదైనా అపరిచితమైన మాటలు మాట్లాడితే,
తత్రాపి ఖలు మే దోషం కర్తుం నార్హసి రాఘవ। త్వం హి దృష్టార్థతత్త్వజ్ఞః ప్రజానాం చ హితే రతః। కార్యకారణసిద్ధౌ చ ప్రసన్నా బుద్ధిరవ్యయా
అందులోను నన్ను నిందించకూడదు, రాఘవా. నీవు విషయాన్ని స్పష్టంగా తెలుసుకునేవాడివి, ప్రజల మేలుకోసం కృషిచేసేవాడివి, నీ బుద్ధి స్పష్టంగా, మారని ధర్మంలో స్థిరంగా ఉంది.
మామప్యవగతం ధర్మాద్ వ్యతిక్రాన్తపురస్కృతమ్। ధర్మసంహితయా వాచా ధర్మజ్ఞ పరిపాలయ
నేను కూడా ఏదైనా ధర్మానికి విరుద్ధంగా, తెలిసి లేదా తెలియక చేసినట్లయితే, ఓ ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా, నీవు ధర్మబద్ధమైన మాటలతో నన్ను కాపాడాలి.
బాష్పసంరుద్ధకణ్ఠస్తు వాలీ సార్తరవః శనైః। ఉవాచ రామం సమ్ప్రేక్ష్య పఙ్కలగ్న ఇవ ద్విపః
కన్నీళ్లతో గొంతు నిండిపోయి, వాలీ బాధతో నిదానంగా అరుస్తూ, మట్టిలో ఇరుక్కున్న ఏనుగు లాగ రాముని చూస్తూ ఇలా అన్నాడు.
న చాత్మానమహం శోచే న తారాం నాపి బాన్ధవాన్। యథా పుత్రం గుణజ్యేష్ఠమఙ్గదం కనకాఙ్గదమ్
నేను నా కోసం, తార కోసం, బంధువుల కోసం అంతగా బాధపడటం లేదు. నా కుమారుడు, సద్గుణాల్లో ప్రథముడైన, బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన అంగదుని కోసం ఎక్కువగా బాధపడుతున్నాను.
స మమాదర్శనాద్ దీనో బాల్యాత్ ప్రభృతి లాలితః। తటాక ఇవ పీతామ్బురుపశోషం గమిష్యతి
నన్ను చూడలేక, చిన్నప్పటి నుంచి ప్రేమగా పెంచిన వాడైన అతడు, నీళ్ళు తాగిన తరువాత పొడిగా మారే చెరువు లాగ, మెల్లగా క్షీణించిపోతాడు.
బాలశ్చాకృతబుద్ధిశ్చ ఏకపుత్రశ్చ మే ప్రియః। తారేయో రామ భవతా రక్షణీయో మహాబలః
అతడు ఇంకా చిన్నవాడు, బుద్ధి పూర్తిగా పెరగలేదు, నా ప్రియమైన ఏకైక కుమారుడు. తార కుమారుడైన ఆ మహాబలుడిని నీవు రక్షించాలి, రామా.
సుగ్రీవే చాఙ్గదే చైవ విధత్స్వ మతిముత్తమామ్। త్వం హి గోప్తా చ శాస్తా చ కార్యాకార్యవిధౌ స్థితః
సుగ్రీవునికీ, అంగదునికీ నీవు ఉత్తమమైన బుద్ధిని చూపించు. ఎందుకంటే, నీవే రక్షకుడవు, మార్గదర్శకుడవు, ఏది చేయాలో, చేయకూడదో స్పష్టంగా తెలిసినవాడవు.
యా తే నరపతే వృత్తిర్భరతే లక్ష్మణే చ యా। సుగ్రీవే చాఙ్గదే రాజంస్తాం చిన్తయితుమర్హసి
భరతుని, లక్ష్మణుని పట్ల నీవు చూపే ప్రవర్తనను, రాజా, సుగ్రీవుని, అంగదుని పట్ల కూడా అలాగే ఆలోచించాలి.
మద్దోషకృతదోషాం తాం యథా తారాం తపస్వినీమ్। సుగ్రీవో నావమన్యేత తథావస్థాతుమర్హసి
నా తప్పుల వల్ల నిందపడిన తారను ఎలా సుగ్రీవుడు తక్కువగా చూడకుండా చూసుకుంటాడో, అలాగే నీవు కూడా ఆ స్థితిలో ఉండాలి.
త్వయా హ్యనుగృహీతేన శక్యం రాజ్యముపాసితుమ్। త్వద్వశే వర్తమానేన తవ చిత్తానువర్తినా
నీ అనుగ్రహంతో, నీ ఇష్టానికి అనుగుణంగా, నీ మనసును అనుసరించేవాడైతే, రాజ్యాన్ని పాలించటం సాధ్యమే.
శక్యం దివం చార్జయితుం వసుధాం చాపి శాసితుమ్। త్వత్తోఽహం వధమాకాంక్షన్ వార్యమాణోఽపి తారయా
నీ మార్గదర్శనంతో స్వర్గాన్ని పొందటం, భూమిని పాలించటం సాధ్యమే. అయినా, తార నన్ను ఆపినప్పటికీ, నీ చేతిలో మరణాన్ని కోరాను.
సుగ్రీవేణ సహ భ్రాత్రా ద్వన్ద్వయుద్ధముపాగతః। ఇత్యుక్త్వా వానరో రామం విరరామ హరీశ్వరః
సుగ్రీవుడితో, నా అన్నతో, నేను ఒక్కొక్కరుగా యుద్ధానికి వచ్చాను. ఇలా చెప్పి, వానరుల అధిపతి రాముని ఎదుట మౌనంగా నిలిచాడు.
స తమాశ్వాసయద్ రామో వాలినం వ్యక్తదర్శనమ్। సాధుసమ్మతయా వాచా ధర్మతత్త్వార్థయుక్తయా
ఆ తరువాత రాముడు, ధర్మబోధతో కూడిన, మంచివారు మెచ్చే మాటలతో, స్పష్టమైన దృష్టి కలిగిన వాలిని ఓదార్చాడు.
న సంతాపస్త్వయా కార్య ఏతదర్థం ప్లవఙ్గమ। న వయం భవతా చిన్త్యా నాప్యాత్మా హరిసత్తమ। వయం భవద్విశేషేణ ధర్మతః కృతనిశ్చయాః
ఈ కారణంగా నీవు మనస్తాపం చెందకూడదు, వానరా. మేము నీకు బాధ కలిగించదగినవారు కాదు, నీవు కూడా నీ గురించి విచారించకూడదు. ఈ విషయంలో మేము ధర్మబద్ధంగా నిర్ణయం తీసుకున్నాము.
దణ్డ్యే యః పాతయేద్ దణ్డం దణ్డ్యో యశ్చాపి దణ్డ్యతే। కార్యకారణసిద్ధార్థావుభౌ తౌ నావసీదతః
తప్పు చేసినవాడికి శిక్ష విధించేవాడైనా, శిక్ష పొందేవాడైనా, పని కారణం నెరవేరిన తరువాత ఇద్దరూ విచారించకూడదు.
తద్ భవాన్ దణ్డసంయోగాదస్మాద్ విగతకల్మషః। గతః స్వాం ప్రకృతిం ధర్మ్యాం దణ్డదిష్టేన వర్త్మనా
కాబట్టి, ఈ శిక్షను పొందినవాడవై, నీవు పాపం నుండి విముక్తుడవయ్యావు. ధర్మమార్గంలో నీ సహజ స్వరూపాన్ని పొందావు.
త్యజ శోకం చ మోహం చ భయం చ హృదయే స్థితమ్। త్వయా విధానం హర్యగ్ర్య న శక్యమతివర్తితుమ్
బాధను, మాయను, హృదయంలో ఉన్న భయాన్ని వదిలిపెట్టు. వానరులలో శ్రేష్ఠుడా, నీకు విధించిన విధిని అధిగమించటం సాధ్యం కాదు.
యథా త్వయ్యఙ్గదో నిత్యం వర్తతే వానరేశ్వర। తథా వర్తేత సుగ్రీవే మయి చాపి న సంశయః
ఎలా అంగదుడు ఎప్పుడూ నీకు విధేయుడిగా ఉంటాడో, వానరుల అధిపతీ, అలాగే సుగ్రీవుడు కూడా నాకూ విధేయుడిగా ఉండాలి — ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
స తస్య వాక్యం మధురం మహాత్మనః సమాహితం ధర్మపథానువర్తితమ్। నిశమ్య రామస్య రణావమర్దినో వచః సుయుక్తం నిజగాద వానరః
మహాత్ముడైన రాముని మధురమైన, ఆలోచనతో కూడిన, ధర్మమార్గాన్ని సూచించే మాటలు విని, యుద్ధ నైపుణ్యం కలిగిన వానరుడు, మంచి మాటలు పలికాడు.
శరాభితప్తేన విచేతసా మయా ప్రభాషితస్త్వం యదజానతా విభో। ఇదం మహేన్ద్రోపమభీమవిక్రమ ప్రసాదితస్త్వం క్షమ మే నరేశ్వర
బాణాలతో బాధపడుతూ, తెలియకుండానే నేను నీతో మాట్లాడినప్పుడు, మహేంద్రునితో సమానమైన శక్తి, భయంకరమైన వీరత్వం ఉన్న రాజా, నీవు నన్ను క్షమించావు. దయచేసి నన్ను క్షమించు.