ప్రతిజ్ఞా చ మయా దత్తా తదా వానరసంనిధౌ। ప్రతిజ్ఞా చ కథం శక్యా మద్విధేనానవేక్షితుమ్
అప్పుడు వానరుల సమక్షంలో నేను ఇచ్చిన ప్రతిజ్ఞను, నా వంటి వాడు ఎలా విస్మరించగలడు?
తదేభిః కారణైః సర్వైర్మహద్భిర్ధర్మసంశ్రితైః। శాసనం తవ యద్ యుక్తం తద్ భవాననుమన్యతామ్
ఈ గొప్ప ధార్మిక కారణాలన్నింటితో, నీకు తగిన ఆజ్ఞ ఏదైనా, దయచేసి దాన్ని నీవు ఆమోదించు.
సర్వథా ధర్మ ఇత్యేవ ద్రష్టవ్యస్తవ నిగ్రహః। వయస్యస్యోపకర్తవ్యం ధర్మమేవానుపశ్యతా
ఎలా చూసినా, నీ నియంత్రణను ధర్మంగానే భావించాలి; స్నేహితుడికి సహాయం చేయాలనుకునేవాడు ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని మాత్రమే దృష్టిలో ఉంచాలి.
శక్యం త్వయాపి తత్కార్యం ధర్మమేవానువర్తతా। శ్రూయతే మనునా గీతౌ శ్లోకౌ చారిత్రవత్సలౌ। గృహీతౌ ధర్మకుశలైస్తథా తచ్చరితం మయా
నీవు కూడా ధర్మాన్ని అనుసరించి ఆ పనిని చేయగలవు; మనువు చెప్పిన రెండు సద్గుణమయమైన శ్లోకాలు ధర్మజ్ఞులచే స్వీకరించబడ్డాయి, ఆ నడవడిని నేనూ అనుసరించాను.
రాజభిర్ధృతదణ్డాశ్చ కృత్వా పాపాని మానవాః। నిర్మలాః స్వర్గమాయాన్తి సన్తః సుకృతినో యథా
రాజులు శిక్షను విధించినప్పుడు, పాపం చేసిన మనుషులు పవిత్రులై, సత్కార్యులు స్వర్గానికి వెళ్ళినట్లే, స్వర్గానికి చేరుకుంటారు.
శాసనాద్ వాపి మోక్షాద్ వా స్తేనః పాపాత్ ప్రముచ్యతే। రాజా త్వశాసన్ పాపస్య తదవాప్నోతి కిల్బిషమ్
శిక్ష వల్లా, లేక విడిపించడంవల్లా, దొంగ పాపం నుండి విముక్తి పొందతాడు; కానీ రాజు పాపిని శిక్షించకపోతే, ఆ పాపం అతనికే అంటుతుంది.
ఆర్యేణ మమ మాన్ధాత్రా వ్యసనం ఘోరమీప్సితమ్। శ్రమణేన కృతే పాపే యథా పాపం కృతం త్వయా
నా పూర్వికుడైన ఆర్యుడు మాంధాతను ఒక భయంకరమైన అపాయం కోరాడు; ఒక శ్రమణుడు పాపం చేసినప్పుడు, నీవు చేసినట్లే పాపం జరిగింది.
అన్యైరపి కృతం పాపం ప్రమత్తైర్వసుధాధిపైః। ప్రాయశ్చిత్తం చ కుర్వన్తి తేన తచ్ఛామ్యతే రజః
ఇతర నిర్లక్ష్యమైన రాజులు కూడా పాపం చేసినప్పుడు, వారు ప్రాయశ్చిత్తం చేస్తారు; దాంతో ఆ మచ్చ తొలగిపోతుంది.
తదలం పరితాపేన ధర్మతః పరికల్పితః। వధో వానరశార్దూల న వయం స్వవశే స్థితాః
కాబట్టి ఇక బాధపడకురా, వానరులలో శ్రేష్ఠుడా, ఈ హత్య ధర్మానుసారం జరిగింది. మనం మన చేతుల్లో లేము.
శృణు చాప్యపరం భూయః కారణం హరిపుంగవ। తచ్ఛ్రుత్వా హి మహద్ వీర న మన్యుం కర్తుమర్హసి
ఇంకా ఒక కారణం విను, వానరులలో ప్రబలుడా. అది విన్నాక, ఓ వీరా, నీవు కోపపడకూడదు.
న మే తత్ర మనస్తాపో న మన్యుర్హరిపుంగవ। వాగురాభిశ్చ పాశైశ్చ కూటైశ్చ వివిధైర్నరాః
ఈ విషయంపై నాకు బాధా, కోపం ఏదీ లేదు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడా. ఎందుకంటే మనుషులు వలలు, గొర్లలు, రకరకాల ఉచ్చులతో,
ప్రతిచ్ఛన్నాశ్చ దృశ్యాశ్చ గృహ్ణన్తి సుబహూన్ మృగాన్। ప్రధావితాన్ వా విత్రస్తాన్ విస్రబ్ధానతివిష్ఠితాన్
దాగి గానీ, బహిరంగంగానీ, పరుగెత్తే, భయపడే, నిర్లక్ష్యంగా ఉన్న, నిలబడి ఉన్న ఎన్నో జంతువులను పట్టుకుంటారు.
ప్రమత్తానప్రమత్తాన్ వా నరా మాంసాశినో భృశమ్। విధ్యన్తి విముఖాంశ్చాపి న చ దోషోఽత్ర విద్యతే
మాంసాహారులు అయిన మనుషులు, జాగ్రత్తగా ఉన్నా, లేనప్పటికీ, ముఖం తిప్పుకున్న జంతువులను కూడా బలంగా వేటాడుతారు. ఇందులో తప్పేమీ లేదు.
యాన్తి రాజర్షయశ్చాత్ర మృగయాం ధర్మకోవిదాః। తస్మాత్ త్వం నిహతో యుద్ధే మయా బాణేన వానర। అయుధ్యన్ ప్రతియుధ్యన్ వా యస్మాచ్ఛాఖామృగో హ్యసి
ఇక్కడ రాజర్షులు, ధర్మాన్ని తెలిసినవారు వేటకు వెళ్తారు. అందుకే, నీవు యుద్ధంలో నా బాణంతో చనిపోయావు, వానరా. నీవు యుద్ధం చేసినా, చేయకపోయినా, ఎందుకంటే నీవు కొమ్మలమీద నివసించే జంతువు.
దుర్లభస్య చ ధర్మస్య జీవితస్య శుభస్య చ। రాజానో వానరశ్రేష్ఠ ప్రదాతారో న సంశయః
దుర్లభమైన ధర్మం, జీవితం, మంచి భాగ్యం ఇవన్నీ రాజులు ఇస్తారు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడా. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
తాన్ న హింస్యాన్న చాక్రోశేన్నాక్షిపేన్నాప్రియం వదేత్। దేవా మానుషరూపేణ చరన్త్యేతే మహీతలే
వారిని హింసించకూడదు, దూషించకూడదు, అవమానించకూడదు, అపరిచితమైన మాటలు చెప్పకూడదు. వారు మానవ రూపంలో భూమిపై సంచరించే దేవతలు.
త్వం తు ధర్మమవిజ్ఞాయ కేవలం రోషమాస్థితః। విదూషయసి మాం ధర్మే పితృపైతామహే స్థితమ్
కానీ నీవు ధర్మాన్ని అర్థం చేసుకోకుండా, కేవలం కోపంతో నన్ను తండ్రి-తాతల నుంచి వచ్చిన ధర్మంలో నిందిస్తున్నావు.
ఏవముక్తస్తు రామేణ వాలీ ప్రవ్యథితో భృశమ్। న దోషం రాఘవే దధ్యౌ ధర్మేఽధిగతనిశ్చయః
ఇలా రాముడు చెప్పినప్పుడు, వాలీ చాలా బాధపడ్డాడు. ధర్మాన్ని తెలుసుకున్న వాడు అయిన వాలీ, రాఘవునిలో తప్పు ఏమీ చూడలేదు.
ప్రత్యువాచ తతో రామం ప్రాఞ్జలిర్వానరేశ్వరః। యత్ త్వమాత్థ నరశ్రేష్ఠ తత్ తథైవ న సంశయః
తర్వాత వానరుల రాజు చేతులు జోడించి రాముని చూచి ఇలా అన్నాడు: "నీవు చెప్పింది నిజమే, నరులలో శ్రేష్ఠుడా, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు."
ప్రతివక్తుం ప్రకృష్టే హి నాపకృష్టస్తు శక్నుయాత్। యదయుక్తం మయా పూర్వం ప్రమాదాద్ వాక్యమప్రియమ్
ఉన్నతులే ఉన్నతులకు సమాధానం చెప్పగలరు, తక్కువవారు కాదు. నేను ముందు అనవసరంగా, గమనించకుండా ఏదైనా అపరిచితమైన మాటలు మాట్లాడితే,
తత్రాపి ఖలు మే దోషం కర్తుం నార్హసి రాఘవ। త్వం హి దృష్టార్థతత్త్వజ్ఞః ప్రజానాం చ హితే రతః। కార్యకారణసిద్ధౌ చ ప్రసన్నా బుద్ధిరవ్యయా
అందులోను నన్ను నిందించకూడదు, రాఘవా. నీవు విషయాన్ని స్పష్టంగా తెలుసుకునేవాడివి, ప్రజల మేలుకోసం కృషిచేసేవాడివి, నీ బుద్ధి స్పష్టంగా, మారని ధర్మంలో స్థిరంగా ఉంది.
మామప్యవగతం ధర్మాద్ వ్యతిక్రాన్తపురస్కృతమ్। ధర్మసంహితయా వాచా ధర్మజ్ఞ పరిపాలయ
నేను కూడా ఏదైనా ధర్మానికి విరుద్ధంగా, తెలిసి లేదా తెలియక చేసినట్లయితే, ఓ ధర్మాన్ని తెలిసినవాడా, నీవు ధర్మబద్ధమైన మాటలతో నన్ను కాపాడాలి.
బాష్పసంరుద్ధకణ్ఠస్తు వాలీ సార్తరవః శనైః। ఉవాచ రామం సమ్ప్రేక్ష్య పఙ్కలగ్న ఇవ ద్విపః
కన్నీళ్లతో గొంతు నిండిపోయి, వాలీ బాధతో నిదానంగా అరుస్తూ, మట్టిలో ఇరుక్కున్న ఏనుగు లాగ రాముని చూస్తూ ఇలా అన్నాడు.
న చాత్మానమహం శోచే న తారాం నాపి బాన్ధవాన్। యథా పుత్రం గుణజ్యేష్ఠమఙ్గదం కనకాఙ్గదమ్
నేను నా కోసం, తార కోసం, బంధువుల కోసం అంతగా బాధపడటం లేదు. నా కుమారుడు, సద్గుణాల్లో ప్రథముడైన, బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన అంగదుని కోసం ఎక్కువగా బాధపడుతున్నాను.
స మమాదర్శనాద్ దీనో బాల్యాత్ ప్రభృతి లాలితః। తటాక ఇవ పీతామ్బురుపశోషం గమిష్యతి
నన్ను చూడలేక, చిన్నప్పటి నుంచి ప్రేమగా పెంచిన వాడైన అతడు, నీళ్ళు తాగిన తరువాత పొడిగా మారే చెరువు లాగ, మెల్లగా క్షీణించిపోతాడు.
బాలశ్చాకృతబుద్ధిశ్చ ఏకపుత్రశ్చ మే ప్రియః। తారేయో రామ భవతా రక్షణీయో మహాబలః
అతడు ఇంకా చిన్నవాడు, బుద్ధి పూర్తిగా పెరగలేదు, నా ప్రియమైన ఏకైక కుమారుడు. తార కుమారుడైన ఆ మహాబలుడిని నీవు రక్షించాలి, రామా.
సుగ్రీవే చాఙ్గదే చైవ విధత్స్వ మతిముత్తమామ్। త్వం హి గోప్తా చ శాస్తా చ కార్యాకార్యవిధౌ స్థితః
సుగ్రీవునికీ, అంగదునికీ నీవు ఉత్తమమైన బుద్ధిని చూపించు. ఎందుకంటే, నీవే రక్షకుడవు, మార్గదర్శకుడవు, ఏది చేయాలో, చేయకూడదో స్పష్టంగా తెలిసినవాడవు.
యా తే నరపతే వృత్తిర్భరతే లక్ష్మణే చ యా। సుగ్రీవే చాఙ్గదే రాజంస్తాం చిన్తయితుమర్హసి
భరతుని, లక్ష్మణుని పట్ల నీవు చూపే ప్రవర్తనను, రాజా, సుగ్రీవుని, అంగదుని పట్ల కూడా అలాగే ఆలోచించాలి.
మద్దోషకృతదోషాం తాం యథా తారాం తపస్వినీమ్। సుగ్రీవో నావమన్యేత తథావస్థాతుమర్హసి
నా తప్పుల వల్ల నిందపడిన తారను ఎలా సుగ్రీవుడు తక్కువగా చూడకుండా చూసుకుంటాడో, అలాగే నీవు కూడా ఆ స్థితిలో ఉండాలి.
త్వయా హ్యనుగృహీతేన శక్యం రాజ్యముపాసితుమ్। త్వద్వశే వర్తమానేన తవ చిత్తానువర్తినా
నీ అనుగ్రహంతో, నీ ఇష్టానికి అనుగుణంగా, నీ మనసును అనుసరించేవాడైతే, రాజ్యాన్ని పాలించటం సాధ్యమే.