చపలశ్చపలైః సార్ధం వానరైరకృతాత్మభిః। జాత్యన్ధ ఇవ జాత్యన్ధైర్మన్త్రయన్ ప్రేక్షసే ను కిమ్
నీవు కూడా చంచలుడివై, ఆత్మ నియంత్రణ లేని చంచలమైన వానరులతో కలిసి, జన్మతోనే అంధుడైనవాడు మరొక అంధుల మధ్యలో ఆలోచించడంలా, నీవు ఇలా ఆలోచించడం ఎందుకు?
అహం తు వ్యక్తతామస్య వచనస్య బ్రవీమి తే। నహి మాం కేవలం రోషాత్ త్వం విగర్హితుమర్హసి
నేను నీకు స్పష్టమైన సత్యమైన మాటలు చెబుతున్నాను; కేవలం కోపంతో నన్ను నిందించకూడదు.
అస్య త్వం ధరమాణస్య సుగ్రీవస్య మహాత్మనః। రుమాయాం వర్తసే కామాత్ స్నుషాయాం పాపకర్మకృత్
ఈ మహాత్ముడైన సుగ్రీవుడు బ్రతికుండగానే, నీవు రూమపై కామంతో, పాపకార్యం చేసి, నీ కోడలిని తాకినావు.
తద్ వ్యతీతస్య తే ధర్మాత్ కామవృత్తస్య వానర। భ్రాతృభార్యాభిమర్శేఽస్మిన్ దణ్డోఽయం ప్రతిపాదితః
కాబట్టి, నీలో ధర్మం దాటి, కామానికి లోనై, అన్న భార్యను తాకినందుకు ఈ శిక్ష విధించబడింది.
నహి లోకవిరుద్ధస్య లోకవృత్తాదపేయుషః। దణ్డాదన్యత్ర పశ్యామి నిగ్రహం హరియూథప
ప్రపంచానికి విరుద్ధంగా, సాంప్రదాయాన్ని వదిలిపెట్టి ప్రవర్తించే వాడికి, వేరే నియంత్రణ ఏదీ లేదని, శిక్ష తప్ప మరొకటి కనిపించదు, ఓ వానరాధిపతీ!
న చ తే మర్షయే పాపం క్షత్రియోఽహం కులోద్గతః। ఔరసీం భగినీం వాపి భార్యాం వాప్యనుజస్య యః
నేను కులంలో పుట్టిన క్షత్రియుడిని, నీ పాపాన్ని సహించను — ఎవరు తన తండ్రి సోదరి, లేదా సహోదరి, లేదా తమ్ముడి భార్యను కామంతో తాకినా, అది సహించదగినది కాదు.
ప్రచరేత నరః కామాత్ తస్య దణ్డో వధః స్మృతః। భరతస్తు మహీపాలో వయం త్వాదేశవర్తినః
ఏ మనిషైనా కామంతో అలాంటి స్త్రీని తాకితే, అతనికి మరణమే శిక్షగా చెప్పబడింది; అయినా, భరతుడు రాజు, మేము ఆయన ఆజ్ఞ ప్రకారం నడుస్తున్నాము.
త్వం చ ధర్మాదతిక్రాన్తః కథం శక్యముపేక్షితుమ్। గురుధర్మవ్యతిక్రాన్తం ప్రాజ్ఞో ధర్మేణ పాలయన్
నీవు ధర్మాన్ని దాటి పోయినప్పుడు, జ్ఞానమున్నవాడు, ధర్మాన్ని పాటించేవాడు, పెద్దవారికి చేయాల్సిన ధర్మాన్ని ఉల్లంఘించినప్పుడు ఎలా ఊహించగలడు?
భరతః కామయుక్తానాం నిగ్రహే పర్యవస్థితః। వయం తు భరతాదేశావధిం కృత్వా హరీశ్వర। త్వద్విధాన్ భిన్నమర్యాదాన్ నిగ్రహీతుం వ్యవస్థితాః
భరతుడు కామానికి లోనైనవారిని నియంత్రించడంలో నిశ్చయంగా ఉన్నాడు; మేము, ఓ వానరాధిపతీ, భరతుని ఆజ్ఞ మేరకు, నీలాంటి నియమాలు దాటి పోయినవారిని నియంత్రించడానికి సిద్ధంగా ఉన్నాము.
సుగ్రీవేణ చ మే సఖ్యం లక్ష్మణేన యథా తథా। దారరాజ్యనిమిత్తం చ నిఃశ్రేయస్కరః స మే
సుగ్రీవుడితో నాకు ఉన్న స్నేహం, లక్ష్మణుడితో ఉన్నదానిలానే ఉంది; అతని భార్య, రాజ్యం కోసం నేను చేసినది నాకు మేలే.
ప్రతిజ్ఞా చ మయా దత్తా తదా వానరసంనిధౌ। ప్రతిజ్ఞా చ కథం శక్యా మద్విధేనానవేక్షితుమ్
అప్పుడు వానరుల సమక్షంలో నేను ఇచ్చిన ప్రతిజ్ఞను, నా వంటి వాడు ఎలా విస్మరించగలడు?
తదేభిః కారణైః సర్వైర్మహద్భిర్ధర్మసంశ్రితైః। శాసనం తవ యద్ యుక్తం తద్ భవాననుమన్యతామ్
ఈ గొప్ప ధార్మిక కారణాలన్నింటితో, నీకు తగిన ఆజ్ఞ ఏదైనా, దయచేసి దాన్ని నీవు ఆమోదించు.
సర్వథా ధర్మ ఇత్యేవ ద్రష్టవ్యస్తవ నిగ్రహః। వయస్యస్యోపకర్తవ్యం ధర్మమేవానుపశ్యతా
ఎలా చూసినా, నీ నియంత్రణను ధర్మంగానే భావించాలి; స్నేహితుడికి సహాయం చేయాలనుకునేవాడు ఎప్పుడూ ధర్మాన్ని మాత్రమే దృష్టిలో ఉంచాలి.
శక్యం త్వయాపి తత్కార్యం ధర్మమేవానువర్తతా। శ్రూయతే మనునా గీతౌ శ్లోకౌ చారిత్రవత్సలౌ। గృహీతౌ ధర్మకుశలైస్తథా తచ్చరితం మయా
నీవు కూడా ధర్మాన్ని అనుసరించి ఆ పనిని చేయగలవు; మనువు చెప్పిన రెండు సద్గుణమయమైన శ్లోకాలు ధర్మజ్ఞులచే స్వీకరించబడ్డాయి, ఆ నడవడిని నేనూ అనుసరించాను.
రాజభిర్ధృతదణ్డాశ్చ కృత్వా పాపాని మానవాః। నిర్మలాః స్వర్గమాయాన్తి సన్తః సుకృతినో యథా
రాజులు శిక్షను విధించినప్పుడు, పాపం చేసిన మనుషులు పవిత్రులై, సత్కార్యులు స్వర్గానికి వెళ్ళినట్లే, స్వర్గానికి చేరుకుంటారు.
శాసనాద్ వాపి మోక్షాద్ వా స్తేనః పాపాత్ ప్రముచ్యతే। రాజా త్వశాసన్ పాపస్య తదవాప్నోతి కిల్బిషమ్
శిక్ష వల్లా, లేక విడిపించడంవల్లా, దొంగ పాపం నుండి విముక్తి పొందతాడు; కానీ రాజు పాపిని శిక్షించకపోతే, ఆ పాపం అతనికే అంటుతుంది.
ఆర్యేణ మమ మాన్ధాత్రా వ్యసనం ఘోరమీప్సితమ్। శ్రమణేన కృతే పాపే యథా పాపం కృతం త్వయా
నా పూర్వికుడైన ఆర్యుడు మాంధాతను ఒక భయంకరమైన అపాయం కోరాడు; ఒక శ్రమణుడు పాపం చేసినప్పుడు, నీవు చేసినట్లే పాపం జరిగింది.
అన్యైరపి కృతం పాపం ప్రమత్తైర్వసుధాధిపైః। ప్రాయశ్చిత్తం చ కుర్వన్తి తేన తచ్ఛామ్యతే రజః
ఇతర నిర్లక్ష్యమైన రాజులు కూడా పాపం చేసినప్పుడు, వారు ప్రాయశ్చిత్తం చేస్తారు; దాంతో ఆ మచ్చ తొలగిపోతుంది.
తదలం పరితాపేన ధర్మతః పరికల్పితః। వధో వానరశార్దూల న వయం స్వవశే స్థితాః
కాబట్టి ఇక బాధపడకురా, వానరులలో శ్రేష్ఠుడా, ఈ హత్య ధర్మానుసారం జరిగింది. మనం మన చేతుల్లో లేము.
శృణు చాప్యపరం భూయః కారణం హరిపుంగవ। తచ్ఛ్రుత్వా హి మహద్ వీర న మన్యుం కర్తుమర్హసి
ఇంకా ఒక కారణం విను, వానరులలో ప్రబలుడా. అది విన్నాక, ఓ వీరా, నీవు కోపపడకూడదు.
న మే తత్ర మనస్తాపో న మన్యుర్హరిపుంగవ। వాగురాభిశ్చ పాశైశ్చ కూటైశ్చ వివిధైర్నరాః
ఈ విషయంపై నాకు బాధా, కోపం ఏదీ లేదు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడా. ఎందుకంటే మనుషులు వలలు, గొర్లలు, రకరకాల ఉచ్చులతో,
ప్రతిచ్ఛన్నాశ్చ దృశ్యాశ్చ గృహ్ణన్తి సుబహూన్ మృగాన్। ప్రధావితాన్ వా విత్రస్తాన్ విస్రబ్ధానతివిష్ఠితాన్
దాగి గానీ, బహిరంగంగానీ, పరుగెత్తే, భయపడే, నిర్లక్ష్యంగా ఉన్న, నిలబడి ఉన్న ఎన్నో జంతువులను పట్టుకుంటారు.
ప్రమత్తానప్రమత్తాన్ వా నరా మాంసాశినో భృశమ్। విధ్యన్తి విముఖాంశ్చాపి న చ దోషోఽత్ర విద్యతే
మాంసాహారులు అయిన మనుషులు, జాగ్రత్తగా ఉన్నా, లేనప్పటికీ, ముఖం తిప్పుకున్న జంతువులను కూడా బలంగా వేటాడుతారు. ఇందులో తప్పేమీ లేదు.
యాన్తి రాజర్షయశ్చాత్ర మృగయాం ధర్మకోవిదాః। తస్మాత్ త్వం నిహతో యుద్ధే మయా బాణేన వానర। అయుధ్యన్ ప్రతియుధ్యన్ వా యస్మాచ్ఛాఖామృగో హ్యసి
ఇక్కడ రాజర్షులు, ధర్మాన్ని తెలిసినవారు వేటకు వెళ్తారు. అందుకే, నీవు యుద్ధంలో నా బాణంతో చనిపోయావు, వానరా. నీవు యుద్ధం చేసినా, చేయకపోయినా, ఎందుకంటే నీవు కొమ్మలమీద నివసించే జంతువు.
దుర్లభస్య చ ధర్మస్య జీవితస్య శుభస్య చ। రాజానో వానరశ్రేష్ఠ ప్రదాతారో న సంశయః
దుర్లభమైన ధర్మం, జీవితం, మంచి భాగ్యం ఇవన్నీ రాజులు ఇస్తారు, వానరులలో శ్రేష్ఠుడా. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
తాన్ న హింస్యాన్న చాక్రోశేన్నాక్షిపేన్నాప్రియం వదేత్। దేవా మానుషరూపేణ చరన్త్యేతే మహీతలే
వారిని హింసించకూడదు, దూషించకూడదు, అవమానించకూడదు, అపరిచితమైన మాటలు చెప్పకూడదు. వారు మానవ రూపంలో భూమిపై సంచరించే దేవతలు.
త్వం తు ధర్మమవిజ్ఞాయ కేవలం రోషమాస్థితః। విదూషయసి మాం ధర్మే పితృపైతామహే స్థితమ్
కానీ నీవు ధర్మాన్ని అర్థం చేసుకోకుండా, కేవలం కోపంతో నన్ను తండ్రి-తాతల నుంచి వచ్చిన ధర్మంలో నిందిస్తున్నావు.
ఏవముక్తస్తు రామేణ వాలీ ప్రవ్యథితో భృశమ్। న దోషం రాఘవే దధ్యౌ ధర్మేఽధిగతనిశ్చయః
ఇలా రాముడు చెప్పినప్పుడు, వాలీ చాలా బాధపడ్డాడు. ధర్మాన్ని తెలుసుకున్న వాడు అయిన వాలీ, రాఘవునిలో తప్పు ఏమీ చూడలేదు.
ప్రత్యువాచ తతో రామం ప్రాఞ్జలిర్వానరేశ్వరః। యత్ త్వమాత్థ నరశ్రేష్ఠ తత్ తథైవ న సంశయః
తర్వాత వానరుల రాజు చేతులు జోడించి రాముని చూచి ఇలా అన్నాడు: "నీవు చెప్పింది నిజమే, నరులలో శ్రేష్ఠుడా, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు."
ప్రతివక్తుం ప్రకృష్టే హి నాపకృష్టస్తు శక్నుయాత్। యదయుక్తం మయా పూర్వం ప్రమాదాద్ వాక్యమప్రియమ్
ఉన్నతులే ఉన్నతులకు సమాధానం చెప్పగలరు, తక్కువవారు కాదు. నేను ముందు అనవసరంగా, గమనించకుండా ఏదైనా అపరిచితమైన మాటలు మాట్లాడితే,