న మామన్యేన సంరబ్ధం ప్రమత్తం వేద్ధుమర్హసి। ఇతి మే బుద్ధిరుత్పన్నా బభూవాదర్శనే తవ
ఇతరుల చేతిలో కోపంతో, అప్రమత్తంగా ఉన్న నన్ను నువ్వు హింసించకూడదని నాకు ఆలోచన వచ్చింది. నిన్ను కనబడని సమయంలో నాకు ఈ భావన కలిగింది.
స త్వాం వినిహతాత్మానం ధర్మధ్వజమధార్మికమ్। జానే పాపసమాచారం తృణైః కూపమివావృతమ్
నీ ఆత్మ నశించిపోయింది, ధర్మానికి చిహ్నంగా కనిపించినా నీలో ధర్మం లేదు, చెడు పనులు చేసే వాడివి, పుల్లతో మూసిన బావిలా కనిపిస్తున్నావు.
సతాం వేషధరం పాపం ప్రచ్ఛన్నమివ పావకమ్। నాహం త్వామభిజానామి ధర్మచ్ఛద్మాభిసంవృతమ్
నీతి వేషం వేసుకున్న పాపి, లోపల దాగిన అగ్ని లాంటి వాడివి. ధర్మాన్ని ముసుగుగా వేసుకుని ఉన్న నిన్ను నేను నిజంగా గుర్తించలేను.
విషయే వా పురే వా తే యదా పాపం కరోమ్యహమ్। న చ త్వామవజానేఽహం కస్మాత్ తం హంస్యకిల్బిషమ్
నీ రాజ్యంలో లేదా నగరంలో నేను ఎప్పుడైనా పాపం చేస్తే, నిన్ను తక్కువగా చూడను. మరి నేను పాపం చేయనప్పుడు నువ్వు నన్ను ఎందుకు చంపావు?
ఫలమూలాశనం నిత్యం వానరం వనగోచరమ్। మామిహాప్రతియుధ్యన్తమన్యేన చ సమాగతమ్
నేను అడవిలో నివసించే వానరం, ఎప్పుడూ పండ్లు, కందులు తింటూ ఉంటాను. ఇక్కడ నిన్ను ఎదుర్కొనకుండా, మరొకరితో యుద్ధంలో ఉన్నాను.
త్వం నరాధిపతేః పుత్రః ప్రతీతః ప్రియదర్శనః। లిఙ్గమప్యస్తి తే రాజన్ దృశ్యతే ధర్మసంహితమ్
నరాధిపతికి కుమారుడవు, పేరు ప్రతిష్ఠతో, అందమైన రూపంతో ఉన్నావు. నీలో ధర్మానికి సంబంధించిన లక్షణాలు అందరికీ కనిపిస్తున్నాయి, రాజా!
కః క్షత్రియకులే జాతః శ్రుతవాన్ నష్టసంశయః। ధర్మలిఙ్గప్రతిచ్ఛన్నః క్రూరం కర్మ సమాచరేత్
యుద్ధవంశంలో పుట్టి, విద్య నేర్చుకుని, సందేహాలు లేని వాడు, ధర్మానికి ముసుగు వేసుకుని, ఇంత క్రూరమైన పని ఎవరు చేస్తారు?
త్వం రాఘవకులే జాతో ధర్మవానితి విశ్రుతః। అభవ్యో భవ్యరూపేణ కిమర్థం పరిధావసే
నీవు రాఘవ వంశంలో పుట్టి, ధర్మవంతుడిగా పేరు పొందినవాడివి. మంచి రూపంలో కనిపిస్తూ, ఎందుకు నీకు తగినట్టు కాకుండా ప్రవర్తిస్తున్నావు?
సామ దానం క్షమా ధర్మః సత్యం ధృతిపరాక్రమౌ। పార్థివానాం గుణా రాజన్ దణ్డశ్చాప్యపకారిషు
సామం, దానం, సహనం, ధర్మం, సత్యం, స్థిరత, పరాక్రమం — ఇవే రాజులకు ఉండే లక్షణాలు, రాజా! తప్పు చేసినవారికి శిక్ష కూడా అలాగే ఉంటుంది.
వయం వనచరా రామ మృగా మూలఫలాశినః। ఏషా ప్రకృతిరస్మాకం పురుషస్త్వం నరేశ్వర
రామా! మేము అడవిలో తిరిగే వానరులు, మృగమాంసం, కందులు, పండ్లు తింటూ జీవిస్తాము. ఇదే మా స్వభావం. నువ్వు మాత్రం మానవులలో మానవుడవు, ప్రజల పాలకుడవు.
భూమిర్హిరణ్యం రూపం చ విగ్రహే కారణాని చ। తత్ర కస్తే వనే లోభో మదీయేషు ఫలేషు వా
భూమి, బంగారం, స్త్రీలు, కలహానికి కారణాలు — ఇవే ఆశకు మూలాలు. నా అడవి పండ్లలో నీకు ఏ ఆశ ఉండగలదు?
నయశ్చ వినయశ్చోభౌ నిగ్రహానుగ్రహావపి। రాజవృత్తిరసంకీర్ణా న నృపాః కామవృత్తయః
నయమార్గం, వినయం, శిక్ష, దయ — ఇవన్నీ రాజు కర్తవ్యాలు. రాజధర్మం కలుషితం కాదు; రాజులు కేవలం కోరికతో ప్రవర్తించరు.
త్వం తు కామప్రధానశ్చ కోపనశ్చానవస్థితః। రాజవృత్తేషు సంకీర్ణః శరాసనపరాయణః
కానీ నువ్వు కోరికలకు లోబడి, కోపంతో ఉండి, స్థిరంగా లేని వాడివి. నీ రాజధర్మం కలుషితమై, బాణం, విల్లు మీదే మనసు పెట్టుకున్నావు.
న తేఽస్త్యపచితిర్ధర్మే నార్థే బుద్ధిరవస్థితా। ఇన్ద్రియైః కామవృత్తః సన్ కృష్యసే మనుజేశ్వర
నీకు ధర్మంపై గౌరవం లేదు, ధనంపై మనస్సు నిలబడలేదు. ఇంద్రియాలకు, కోరికలకు లోబడి, నీవు మానవుల పాలకుడవైనా, మార్గం తప్పుతున్నావు.
హత్వా బాణేన కాకుత్స్థ మామిహానపరాధినమ్। కిం వక్ష్యసి సతాం మధ్యే కర్మ కృత్వా జుగుప్సితమ్
నిర్దోషుడనైన నన్ను బాణంతో చంపిన తర్వాత, కౌసల్యానందన, నీలాంటి ధర్మవంతుల మధ్య నీవు ఇలా నీచమైన పని చేసి ఏమి చెప్పగలవు?
రాజహా బ్రహ్మహా గోఘ్నశ్చోరః ప్రాణివధే రతః। నాస్తికః పరివేత్తా చ సర్వే నిరయగామినః
రాజహంతకుడు, బ్రాహ్మణహంతకుడు, ఆవును చంపేవాడు, దొంగ, ప్రాణులను హింసించేవాడు, దేవుడిని నమ్మని వాడు, పరస్త్రీతో సంబంధం పెట్టుకునేవాడు — వీరందరూ నరకానికి పోతారు.
సూచకశ్చ కదర్యశ్చ మిత్రఘ్నో గురుతల్పగః। లోకం పాపాత్మనామేతే గచ్ఛన్తే నాత్ర సంశయః
పొగడుడు, దురాశపడి దాచుకునేవాడు, స్నేహితుడిని మోసం చేసేవాడు, గురుపత్నిని తాకినవాడు — ఇలాంటి పాపాత్ములు నాశనానికి గురవుతారు, ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
అధార్యం చర్మ మే సద్భీ రోమాణ్యస్థి చ వర్జితమ్। అభక్ష్యాణి చ మాంసాని త్వద్విధైర్ధర్మచారిభిః
ధర్మాన్ని పాటించే మంచి వాళ్లు నా చర్మాన్ని, రోమాలను, ఎముకలను స్వీకరించరు; నీలాంటి వారు నా మాంసాన్ని తినరు కూడా.
పఞ్చ పఞ్చనఖా భక్ష్యా బ్రహ్మక్షత్రేణ రాఘవ। శల్యకః శ్వావిధో గోధా శశః కూర్మశ్చ పఞ్చమః
ఓ రాఘవ, బ్రాహ్మణులు, క్షత్రియులు ఐదు రకాల పంజాలున్న జంతువుల మాంసాన్ని తినవచ్చు — అవి: ముళ్లపంది, పందికొక్కు, గోద, మొసలి, కుందేలు.
చర్మ చాస్థి చ మే రామ న స్పృశన్తి మనీషిణః। అభక్ష్యాణి చ మాంసాని సోఽహం పఞ్చనఖో హతః
ఓ రామా, జ్ఞానులు నా చర్మాన్ని, ఎముకలను తాకరు; నా మాంసాన్ని తినరు కూడా. అయినా నేను ఐదు పంజాలున్న వాడిని నీవు చంపావు.
తారయా వాక్యముక్తోఽహం సత్యం సర్వజ్ఞయా హితమ్। తదతిక్రమ్య మోహేన కాలస్య వశమాగతః
సత్యంగా, మేలు కోరుతూ, అన్నీ తెలిసిన తార నా చెవిలో చెప్పింది. కానీ మాయలో పడి, కాలచక్రానికి లోనైపోయాను.
త్వయా నాథేన కాకుత్స్థ న సనాథా వసుంధరా। ప్రమదా శీలసమ్పూర్ణా పత్యేవ చ విధర్మణా
కాకుత్స్థుడా, నీవు రక్షకుడిగా ఉన్నా ఈ భూమికి నిజంగా రక్షణ లేదు — అది మంచి లక్షణాలున్న భార్యకు అనర్హమైన భర్త ఉన్నట్లే.
శఠో నైకృతికః క్షుద్రో మిథ్యాప్రశ్రితమానసః। కథం దశరథేన త్వం జాతః పాపో మహాత్మనా
మోసగాడు, ద్రోహి, నీచుడు, అబద్ధంగా వినయంగా నటించేవాడివి — మహాత్ముడైన దశరథునికి నీవు ఎలా పుట్టావు?
ఛిన్నచారిత్ర్యకక్ష్యేణ సతాం ధర్మాతివర్తినా। త్యక్తధర్మాఙ్కుశేనాహం నిహతో రామహస్తినా
మంచి నడవడికి హద్దులు దాటి, సజ్జనుల ధర్మాన్ని ఉల్లంఘించి, ధర్మాన్ని వదిలేసిన రామహస్తి చేత నేను చంపబడ్డాను.
అశుభం చాప్యయుక్తం చ సతాం చైవ విగర్హితమ్। వక్ష్యసే చేదృశం కృత్వా సద్భిః సహ సమాగతః
ఇలాంటి అనుచితమైన, అశుభమైన, సజ్జనులు నిందించే పనిని చేసి, మంచి వాళ్ల మధ్య నీవు ఏమి చెప్పగలవు?
ఉదాసీనేషు యోఽస్మాసు విక్రమోఽయం ప్రకాశితః। అపకారిషు తే రామ నైవం పశ్యామి విక్రమమ్
రామా, మేము నిష్పక్షపాతంగా ఉన్నప్పుడు నీవు చూపిన వీరత్వాన్ని, నిన్ను బాధించినవాళ్లపై మాత్రం నేను చూడలేదు.
దృశ్యమానస్తు యుధ్యేథా మయా యుధి నృపాత్మజ। అద్య వైవస్వతం దేవం పశ్యేస్త్వం నిహతో మయా
రాజకుమారా, నన్ను ఎదురుగా చూసి యుద్ధం చేసుంటే, నీవు నన్ను చేతిలో చంపబడి ఈ రోజు వైవస్వతధర్మరాజును చూసేవాడివి.
త్వయాదృశ్యేన తు రణే నిహతోఽహం దురాసదః। ప్రసుప్తః పన్నగేనైవ నరః పాపవశం గతః
కానీ, నీవు కనబడకుండా యుద్ధంలో నన్ను చంపావు. ఇది నిద్రలో ఉన్న మనిషిని పాము కాటు వేసినట్టే, పాపానికి లోనైపోయినవాడిలా.
సుగ్రీవప్రియకామేన యదహం నిహతస్త్వయా। మామేవ యది పూర్వం త్వమేతదర్థమచోదయః। మైథిలీమహమేకాహ్నా తవ చానీతవాన్ భవేః
సుగ్రీవుడి కోసం నన్ను చంపినదీ నీ ప్రేమ వల్ల అయితే, ముందుగా నీ ఉద్దేశాన్ని నాకు చెప్పాల్సింది. ఒక్క రోజులోనే మైతిలిని నీకు తీసుకొచ్చేవాడిని.
రాక్షసం చ దురాత్మానం తవ భార్యాపహారిణమ్। కణ్ఠే బద్ధ్వా ప్రదద్యాం తేఽనిహతం రావణం రణే
నీ భార్యను అపహరించిన దుష్ట రాక్షసుడైన రావణుడిని, యుద్ధంలో చంపకుండా, గొంతులో కట్టి నీకు అప్పగించేవాడిని.