తౌ శోణితాక్తౌ యుధ్యేతాం వానరౌ వనచారిణౌ। మేఘావివ మహాశబ్దైస్తర్జమానౌ పరస్పరమ్
ఆ ఇద్దరు వానరులు, అడవిలో తిరిగేవారు, రక్తంతో తడిసి, ఒకరినొకరు గర్జిస్తూ, మేఘాలు గర్జించినట్టు పెద్ద శబ్దంతో యుద్ధం చేశారు.
హీయమానమథాపశ్యత్ సుగ్రీవం వానరేశ్వరమ్। ప్రేక్షమాణం దిశశ్చైవ రాఘవః స ముహుర్ముహుః
అప్పుడు రాఘవుడు, వానరుల అధిపతి సుగ్రీవుడు బలహీనపడుతూ, మళ్లీ మళ్లీ అన్ని దిశలను చూస్తున్నాడని గమనించాడు.
తతో రామో మహాతేజా ఆర్తం దృష్ట్వా హరీశ్వరమ్। స శరం వీక్షతే వీరో వాలినో వధకాంక్షయా
అప్పుడు మహాతేజస్సు కలిగిన రాముడు, సుగ్రీవుడు బాధపడుతున్నాడని చూసి, వాలిని సంహరించాలనే కోరికతో తన బాణాన్ని చూశాడు.
తతో ధనుషి సంధాయ శరమాశీవిషోపమమ్। పూరయామాస తచ్చాపం కాలచక్రమివాన్తకః
తర్వాత రాముడు, పాము విషంలాంటి బాణాన్ని తన విల్లులో పెట్టి, కాలచక్రాన్ని తిప్పిన యముడు లాగా దాన్ని బలంగా లాగాడు.
తస్య జ్యాతలఘోషేణ త్రస్తాః పత్రరథేశ్వరాః। ప్రదుద్రువుర్మృగాశ్చైవ యుగాన్త ఇవ మోహితాః
ఆ విల్లుజ్య శబ్దంతో, పక్షిరాజులు, జంతువులు భయపడి, యుగాంతంలోలా అయోమయంగా పారిపోయాయి.
ముక్తస్తు వజ్రనిర్ఘోషః ప్రదీప్తాశనిసంనిభః। రాఘవేణ మహాబాణో వాలివక్షసి పాతితః
రాఘవుడు విడిచిన ఆ మహాబాణం, వజ్రంలా గర్జిస్తూ, మెరుపులా ప్రకాశిస్తూ, వాలీ ఛాతీలో పడింది.
తతస్తేన మహాతేజా వీర్యయుక్తః కపీశ్వరః। వేగేనాభిహతో వాలీ నిపపాత మహీతలే
ఆ మహాబాణం బలంగా తగిలి, మహాతేజస్సు కలిగిన వానరుల రాజు వాలీ నేలపై పడిపోయాడు.
ఇన్ద్రధ్వజ ఇవోద్ధూతః పౌర్ణమాస్యాం మహీతలే। ఆశ్వయుక్సమయే మాసి గతశ్రీకో విచేతనః। బాష్పసంరుద్ధకణ్ఠస్తు వాలీ చార్తస్వరః శనైః
పూర్ణిమనాడు పడిపోయిన ఇంద్రధ్వజంలా, ఆశ్వయుజ మాసంలో తేజస్సు కోల్పోయి, స్పృహ కోల్పోయిన వాలీ, కన్నీరు గొంతు నిండగా, బాధతో మెల్లగా అరవడం మొదలుపెట్టాడు.
నరోత్తమః కాలయుగాన్తకోపమం శరోత్తమం కాఞ్చనరూప్యభూషితమ్। ససర్జ దీప్తం తమమిత్రమర్దనం సధూమమగ్నిం ముఖతో యథా హరః
మహోన్నతుడైన రాముడు, కాలాంతకుడిలా, బంగారం వెండి అలంకారాలతో మెరిసే, శత్రువులను సంహరించే అగ్నిలాంటి శరాన్ని విడిచాడు. ఆ బాణం పొగ, అగ్ని వెలువడే హరుడిలా ప్రకాశిస్తూ బయలుదేరింది.
అథోక్షితః శోణితతోయవిస్రవైః సుపుష్పితాశోక ఇవానిలోద్ధతః। విచేతనో వాసవసూనురాహవే ప్రభ్రంశితేన్ద్రధ్వజవత్ క్షితిం గతః
ఆ తరువాత, రక్తప్రవాహాలతో తడిసిపోయి, పుష్పించిన అశోకవృక్షం గాలిలో ఊగిపోతున్నట్టు, వాసవుని కుమారుడైన వాలి, స్పృహ కోల్పోయి, యుద్ధంలో కూలిపోయిన ఇంద్రధ్వజంలా నేలపై పడిపోయాడు.
thumb|సప్తదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే సప్తదశః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలోని కిష్కింధాకాండలో పదహేడవ సర్గను వినండి.
తతః శరేణాభిహతో రామేణ రణకర్కశః। పపాత సహసా వాలీ నికృత్త ఇవ పాదపః
అప్పుడు యుద్ధంలో భయంకరుడైన వాలి, రాముని బాణానికి తగిలి, ఒక్కసారిగా నరికివేయబడిన వృక్షంలా కూలిపోయాడు.
స భూమౌ న్యస్తసర్వాఙ్గస్తప్తకాఞ్చనభూషణః। అపతద్ దేవరాజస్య ముక్తరశ్మిరివ ధ్వజః
బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన వాలి, తన అన్ని అవయవాలు నేలపై చాపి, దేవేంద్రుని ధ్వజం ప్రకాశాన్ని విడిచినట్టు నేలపై పడిపోయాడు.
అస్మిన్ నిపతితే భూమౌ హర్యృక్షాణాం గణేశ్వరే। నష్టచన్ద్రమివ వ్యోమ న వ్యరాజత మేదినీ
ఆ వానర, రిక్షరాజు భూమిపై పడిపోయినప్పుడు, చంద్రుడు లేని ఆకాశంలా, భూమి anymore ప్రకాశించలేదు.
భూమౌ నిపతితస్యాపి తస్య దేహం మహాత్మనః। న శ్రీర్జహాతి న ప్రాణా న తేజో న పరాక్రమః
భూమిపై పడిపోయినా, ఆ మహాత్ముడి శరీరం నుండి మహిమ, ప్రాణం, తేజస్సు, పరాక్రమం ఏదీ పోయలేదు.
శక్రదత్తా వరా మాలా కాఞ్చనీ రత్నభూషితా। దధార హరిముఖ్యస్య ప్రాణాంస్తేజః శ్రియం చ సా
ఇంద్రుడు ఇచ్చిన, రత్నాలతో అలంకరించిన బంగారు మాల, ఆ వానరులలో ముఖ్యుడైన వాలికి ప్రాణం, తేజస్సు, మహిమను కాపాడింది.
స తయా మాలయా వీరో హైమయా హరియూథపః। సంధ్యానుగతపర్యన్తః పయోధర ఇవాభవత్
ఆ బంగారు మాల ధరించిన వాలి, సాయంకాలంలో వెలుతురు తాకిన మేఘంలా కనిపించాడు.
తస్య మాలా చ దేహశ్చ మర్మఘాతీ చ యః శరః। త్రిధేవ రచితా లక్ష్మీః పతితస్యాపి శోభతే
వాళ్ళ మాల, శరీరం, ప్రాణస్థానాన్ని తాకిన బాణం—ఈ మూడు భాగాల అలంకారాలు, పడిపోయిన వాలికీ కూడా అందాన్ని ఇచ్చాయి.
తదస్త్రం తస్య వీరస్య స్వర్గమార్గప్రభావనమ్। రామబాణాసనక్షిప్తమావహత్ పరమాం గతిమ్
రాముని విల్లు నుండి విడిచిన ఆ ఆయుధం, వీరులకు స్వర్గ మార్గాన్ని తెరచేది, వాలిని పరమగతికి చేర్చింది.
తం తథా పతితం సంఖ్యే గతార్చిషమివానలమ్। యయాతిమివ పుణ్యాన్తే దేవలోకాదిహ చ్యుతమ్
అలా యుద్ధంలో పడిపోయిన వాలిని, మంటలు చల్లారిన అగ్నిలా, పుణ్యం ముగిసిన తరువాత స్వర్గం నుండి పడిపోయిన యయాతిలా చూశారు.
ఆదిత్యమివ కాలేన యుగాన్తే భువి పాతితమ్। మహేన్ద్రమివ దుర్ధర్షముపేన్ద్రమివ దుఃసహమ్
కాలాంతంలో భూమిపై పడిపోయిన సూర్యుడిలా, ఎదుర్కోలేని ఇంద్రుడిలా, తట్టుకోలేని ఉపేంద్రుడిలా వాలి కనిపించాడు.
మహేన్ద్రపుత్రం పతితం వాలినం హేమమాలినమ్। వ్యూఢోరస్కం మహాబాహుం దీప్తాస్యం హరిలోచనమ్
ఇంద్రుని కుమారుడైన, బంగారు మాల ధరించిన, విస్తారమైన ఛాతి, బలమైన భుజాలు, ప్రకాశవంతమైన ముఖం, సింహపు కన్నుల వాలిని అక్కడ పడిపోయినట్టు చూశారు.
లక్ష్మణానుచరో రామో దదర్శోపససర్ప చ। తం తథా పతితం వీరం గతార్చిషమివానలమ్
లక్ష్మణుడితో కలిసి రాముడు, అగ్ని మంటలు చల్లారినట్టు పడిపోయిన ఆ వీరుడిని చూసి దగ్గరికి వచ్చాడు.
బహుమాన్య చ తం వీరం వీక్షమాణం శనైరివ। ఉపయాతౌ మహావీర్యౌ భ్రాతరౌ రామలక్ష్మణౌ
ఆ మహావీరుడిని గౌరవంగా చూస్తూ, రాముడు, లక్ష్మణుడు ఇద్దరూ మెల్లగా అతని దగ్గరకు చేరారు.
తం దృష్ట్వా రాఘవం వాలీ లక్ష్మణం చ మహాబలమ్। అబ్రవీత్ పరుషం వాక్యం ప్రశ్రితం ధర్మసంహితమ్
రాఘవుడైన రాముని, బలవంతుడైన లక్ష్మణునిని చూసి, వాలి ధర్మబద్ధంగా, మర్యాదగా అయినా, కఠినంగా మాట్లాడాడు.
స భూమావల్పతేజోఽసుర్నిహతో నష్టచేతనః। అర్థసంహితయా వాచా గర్వితం రణగర్వితమ్
తేజస్సు తగ్గిపోయి, స్పృహ కోల్పోయిన వాలి, యుద్ధ గర్వంతో, కానీ అర్థవంతంగా మాట్లాడాడు.
త్వం నరాధిపతేః పుత్రః ప్రథితః ప్రియదర్శనః। పరాఙ్ముఖవధం కృత్వా కోఽత్ర ప్రాప్తస్త్వయా గుణః। యదహం యుద్ధసంరబ్ధస్త్వత్కృతే నిధనం గతః
నరాధిపతికి కుమారుడవు, పేరు ప్రతిష్ఠతో, అందమైన రూపంతో ఉన్నావు. కానీ, నన్ను వెనక్కు తిరిగినపుడు చంపడం వల్ల నీవు ఏ మంచితనం పొందావు? యుద్ధంలో కోపంతో ఉన్న నేను, నీ వల్ల ప్రాణాలు కోల్పోయాను.
సానుక్రోశో మహోత్సాహః సమయజ్ఞో దృఢవ్రతః। ఇత్యేతత్ సర్వభూతాని కథయన్తి యశో భువి
కరుణగలవాడు, గొప్ప ధైర్యంతో, మాట ఇచ్చినదాన్ని నిలబెట్టుకునే వాడు, వ్రతంలో దృఢంగా ఉండేవాడు — భూమిపై నీ పేరును అన్ని జీవులు ఇలా చెప్పుకుంటున్నాయి.
దమః శమః క్షమా ధర్మో ధృతిః సత్యం పరాక్రమః। పార్థివానాం గుణా రాజన్ దణ్డశ్చాప్యపకారిషు
ఆత్మనిగ్రహం, మనస్సు నియంత్రణ, సహనం, ధర్మం, స్థిరత, సత్యం, పరాక్రమం — ఇవే రాజులకు ఉండే లక్షణాలు, రాజా! తప్పు చేసినవారికి శిక్ష కూడా అలాగే ఉంటుంది.
తాన్ గుణాన్ సమ్ప్రధార్యాహమగ్ర్యం చాభిజనం తవ। తారయా ప్రతిషిద్ధః సన్ సుగ్రీవేణ సమాగతః
నీ మంచి లక్షణాలు, గొప్ప వంశాన్ని గుర్తుచేసుకుని, తార నన్ను ఆపినా కూడా నేను సుగ్రీవుని దగ్గరకు వచ్చాను.