ఏష ముష్టిర్మహాన్ బద్ధో గాఢః సునియతాఙ్గులిః। మయా వేగవిముక్తస్తే ప్రాణానాదాయ యాస్యతి
ఈ నా గట్టిగా ముడిచిన ముష్టి, బలంగా వేయబడితే నీ ప్రాణాలను తీసుకెళ్తుంది.
ఏవముక్తస్తు సుగ్రీవః క్రుద్ధో వాలినమబ్రవీత్। తవ చైష హరన్ ప్రాణాన్ ముష్టిః పతతు మూర్ధని
అలా అన్న సుగ్రీవుడు కోపంతో వాలిని చూచి, "నీ ప్రాణాలను తీసే ఈ ముష్టి నీ తలపై పడిపోవాలి" అని అన్నాడు.
తాడితస్తేన తం క్రుద్ధః సమభిక్రమ్య వేగతః। అభవచ్ఛోణితోద్గారీ సాపీడ ఇవ పర్వతః
ఆ ముష్టితో కొట్టిన వాలీ కోపంతో ముందుకు దూకాడు. అతని నుండి రక్తం ఉప్పొంగింది, కొండను గాయపరిచినట్టు కనిపించింది.
సుగ్రీవేణ తు నిఃశఙ్కం సాలముత్పాట్య తేజసా। గాత్రేష్వభిహతో వాలీ వజ్రేణేవ మహాగిరిః
సుగ్రీవుడు ఏమాత్రం వెనకడుగు వేయకుండా తన బలంతో ఒక సాలవృక్షాన్ని పీకి, వాలీ శరీరంపై బలంగా కొట్టాడు. అది వజ్రంతో కొండను కొట్టినట్టు ఉండింది.
స తు వృక్షేణ నిర్భగ్నః సాలతాడనవిహ్వలః। గురుభారభరాక్రాన్తా నౌః ససార్థేవ సాగరే
ఆ వృక్షంతో గాయపడి, సాలవృక్షపు దెబ్బతో తాళలేక, భారంతో నలిగిపోయిన వాలీ, సముద్రంలో భారంగా ఉన్న ఓడలా అయిపోయాడు.
తౌ భీమబలవిక్రాన్తౌ సుపర్ణసమవేగితౌ। ప్రవృద్ధౌ ఘోరవపుషౌ చన్ద్రసూర్యావివామ్బరే
ఆ ఇద్దరూ భయంకరమైన బలంతో, వేగంతో, గరుడుడిలా పరిగెత్తుతూ, పెరిగిన రూపంతో, ఆకాశంలో చంద్రుడు, సూర్యుడు లాగా కనిపించారు.
పరస్పరమమిత్రఘ్నౌ ఛిద్రాన్వేషణతత్పరౌ। తతోఽవర్ధత వాలీ తు బలవీర్యసమన్వితః
వారు ఇద్దరూ ఒకరినొకరు నాశనం చేయాలని, బలహీనతలు వెతుకుతూ పోరాడారు. అప్పుడు వాలీ తన బలంతో మరింత పెరిగాడు.
సూర్యపుత్రో మహావీర్యః సుగ్రీవః పరిహీయత। వాలినా భగ్నదర్పస్తు సుగ్రీవో మన్దవిక్రమః
సూర్యుని కుమారుడైన సుగ్రీవుడు, గొప్ప వీరుడు అయినా, వాలీ చేతిలో ఓడిపోయాడు. అతని గర్వం చచ్చిపోయి, బలహీనంగా మారాడు.
వాలినం ప్రతి సామర్షో దర్శయామాస రాఘవమ్। వృక్షైః సశాఖైః శిఖరైర్వజ్రకోటినిభైర్నఖైః
వాలిని ఎదుర్కొంటూ, సుగ్రీవుడు తన కోపాన్ని రాఘవునికి చూపించాడు. కొమ్మలతో వృక్షాలు, కొండ శిఖరాలు, వజ్రంలాంటి గోర్లు ఉపయోగించాడు.
ముష్టిభిర్జానుభిః పద్భిర్బాహుభిశ్చ పునః పునః। తయోర్యుద్ధమభూద్ఘోరం వృత్రవాసవయోరివ
ముష్టులు, మోకాళ్లు, కాళ్లు, చేతులతో మళ్లీ మళ్లీ పోరాడారు. వారి యుద్ధం విట్రుడు, ఇంద్రుడు పోరాడినట్టు భయంకరంగా జరిగింది.
తౌ శోణితాక్తౌ యుధ్యేతాం వానరౌ వనచారిణౌ। మేఘావివ మహాశబ్దైస్తర్జమానౌ పరస్పరమ్
ఆ ఇద్దరు వానరులు, అడవిలో తిరిగేవారు, రక్తంతో తడిసి, ఒకరినొకరు గర్జిస్తూ, మేఘాలు గర్జించినట్టు పెద్ద శబ్దంతో యుద్ధం చేశారు.
హీయమానమథాపశ్యత్ సుగ్రీవం వానరేశ్వరమ్। ప్రేక్షమాణం దిశశ్చైవ రాఘవః స ముహుర్ముహుః
అప్పుడు రాఘవుడు, వానరుల అధిపతి సుగ్రీవుడు బలహీనపడుతూ, మళ్లీ మళ్లీ అన్ని దిశలను చూస్తున్నాడని గమనించాడు.
తతో రామో మహాతేజా ఆర్తం దృష్ట్వా హరీశ్వరమ్। స శరం వీక్షతే వీరో వాలినో వధకాంక్షయా
అప్పుడు మహాతేజస్సు కలిగిన రాముడు, సుగ్రీవుడు బాధపడుతున్నాడని చూసి, వాలిని సంహరించాలనే కోరికతో తన బాణాన్ని చూశాడు.
తతో ధనుషి సంధాయ శరమాశీవిషోపమమ్। పూరయామాస తచ్చాపం కాలచక్రమివాన్తకః
తర్వాత రాముడు, పాము విషంలాంటి బాణాన్ని తన విల్లులో పెట్టి, కాలచక్రాన్ని తిప్పిన యముడు లాగా దాన్ని బలంగా లాగాడు.
తస్య జ్యాతలఘోషేణ త్రస్తాః పత్రరథేశ్వరాః। ప్రదుద్రువుర్మృగాశ్చైవ యుగాన్త ఇవ మోహితాః
ఆ విల్లుజ్య శబ్దంతో, పక్షిరాజులు, జంతువులు భయపడి, యుగాంతంలోలా అయోమయంగా పారిపోయాయి.
ముక్తస్తు వజ్రనిర్ఘోషః ప్రదీప్తాశనిసంనిభః। రాఘవేణ మహాబాణో వాలివక్షసి పాతితః
రాఘవుడు విడిచిన ఆ మహాబాణం, వజ్రంలా గర్జిస్తూ, మెరుపులా ప్రకాశిస్తూ, వాలీ ఛాతీలో పడింది.
తతస్తేన మహాతేజా వీర్యయుక్తః కపీశ్వరః। వేగేనాభిహతో వాలీ నిపపాత మహీతలే
ఆ మహాబాణం బలంగా తగిలి, మహాతేజస్సు కలిగిన వానరుల రాజు వాలీ నేలపై పడిపోయాడు.
ఇన్ద్రధ్వజ ఇవోద్ధూతః పౌర్ణమాస్యాం మహీతలే। ఆశ్వయుక్సమయే మాసి గతశ్రీకో విచేతనః। బాష్పసంరుద్ధకణ్ఠస్తు వాలీ చార్తస్వరః శనైః
పూర్ణిమనాడు పడిపోయిన ఇంద్రధ్వజంలా, ఆశ్వయుజ మాసంలో తేజస్సు కోల్పోయి, స్పృహ కోల్పోయిన వాలీ, కన్నీరు గొంతు నిండగా, బాధతో మెల్లగా అరవడం మొదలుపెట్టాడు.
నరోత్తమః కాలయుగాన్తకోపమం శరోత్తమం కాఞ్చనరూప్యభూషితమ్। ససర్జ దీప్తం తమమిత్రమర్దనం సధూమమగ్నిం ముఖతో యథా హరః
మహోన్నతుడైన రాముడు, కాలాంతకుడిలా, బంగారం వెండి అలంకారాలతో మెరిసే, శత్రువులను సంహరించే అగ్నిలాంటి శరాన్ని విడిచాడు. ఆ బాణం పొగ, అగ్ని వెలువడే హరుడిలా ప్రకాశిస్తూ బయలుదేరింది.
అథోక్షితః శోణితతోయవిస్రవైః సుపుష్పితాశోక ఇవానిలోద్ధతః। విచేతనో వాసవసూనురాహవే ప్రభ్రంశితేన్ద్రధ్వజవత్ క్షితిం గతః
ఆ తరువాత, రక్తప్రవాహాలతో తడిసిపోయి, పుష్పించిన అశోకవృక్షం గాలిలో ఊగిపోతున్నట్టు, వాసవుని కుమారుడైన వాలి, స్పృహ కోల్పోయి, యుద్ధంలో కూలిపోయిన ఇంద్రధ్వజంలా నేలపై పడిపోయాడు.
thumb|సప్తదశః సర్గః శ్రూయతామ్|center శ్రీమద్వాల్మీకియరామాయణే కిష్కిన్ధాకాణ్డే సప్తదశః సర్గః ॥౪-
శ్రీ వాల్మీకి రామాయణంలోని కిష్కింధాకాండలో పదహేడవ సర్గను వినండి.
తతః శరేణాభిహతో రామేణ రణకర్కశః। పపాత సహసా వాలీ నికృత్త ఇవ పాదపః
అప్పుడు యుద్ధంలో భయంకరుడైన వాలి, రాముని బాణానికి తగిలి, ఒక్కసారిగా నరికివేయబడిన వృక్షంలా కూలిపోయాడు.
స భూమౌ న్యస్తసర్వాఙ్గస్తప్తకాఞ్చనభూషణః। అపతద్ దేవరాజస్య ముక్తరశ్మిరివ ధ్వజః
బంగారు ఆభరణాలతో అలంకరించబడిన వాలి, తన అన్ని అవయవాలు నేలపై చాపి, దేవేంద్రుని ధ్వజం ప్రకాశాన్ని విడిచినట్టు నేలపై పడిపోయాడు.
అస్మిన్ నిపతితే భూమౌ హర్యృక్షాణాం గణేశ్వరే। నష్టచన్ద్రమివ వ్యోమ న వ్యరాజత మేదినీ
ఆ వానర, రిక్షరాజు భూమిపై పడిపోయినప్పుడు, చంద్రుడు లేని ఆకాశంలా, భూమి anymore ప్రకాశించలేదు.
భూమౌ నిపతితస్యాపి తస్య దేహం మహాత్మనః। న శ్రీర్జహాతి న ప్రాణా న తేజో న పరాక్రమః
భూమిపై పడిపోయినా, ఆ మహాత్ముడి శరీరం నుండి మహిమ, ప్రాణం, తేజస్సు, పరాక్రమం ఏదీ పోయలేదు.
శక్రదత్తా వరా మాలా కాఞ్చనీ రత్నభూషితా। దధార హరిముఖ్యస్య ప్రాణాంస్తేజః శ్రియం చ సా
ఇంద్రుడు ఇచ్చిన, రత్నాలతో అలంకరించిన బంగారు మాల, ఆ వానరులలో ముఖ్యుడైన వాలికి ప్రాణం, తేజస్సు, మహిమను కాపాడింది.
స తయా మాలయా వీరో హైమయా హరియూథపః। సంధ్యానుగతపర్యన్తః పయోధర ఇవాభవత్
ఆ బంగారు మాల ధరించిన వాలి, సాయంకాలంలో వెలుతురు తాకిన మేఘంలా కనిపించాడు.
తస్య మాలా చ దేహశ్చ మర్మఘాతీ చ యః శరః। త్రిధేవ రచితా లక్ష్మీః పతితస్యాపి శోభతే
వాళ్ళ మాల, శరీరం, ప్రాణస్థానాన్ని తాకిన బాణం—ఈ మూడు భాగాల అలంకారాలు, పడిపోయిన వాలికీ కూడా అందాన్ని ఇచ్చాయి.
తదస్త్రం తస్య వీరస్య స్వర్గమార్గప్రభావనమ్। రామబాణాసనక్షిప్తమావహత్ పరమాం గతిమ్
రాముని విల్లు నుండి విడిచిన ఆ ఆయుధం, వీరులకు స్వర్గ మార్గాన్ని తెరచేది, వాలిని పరమగతికి చేర్చింది.
తం తథా పతితం సంఖ్యే గతార్చిషమివానలమ్। యయాతిమివ పుణ్యాన్తే దేవలోకాదిహ చ్యుతమ్
అలా యుద్ధంలో పడిపోయిన వాలిని, మంటలు చల్లారిన అగ్నిలా, పుణ్యం ముగిసిన తరువాత స్వర్గం నుండి పడిపోయిన యయాతిలా చూశారు.